Etymologia słowa Polska

Z punktu widzenia historycznego określenie to utworzone zostało od rzeczownika pole, pochodzącego z prasłowiańskiego *polje. Nazwa pokazuje, że to właśnie pola stanowiły dominujący element krajobrazu na terenach nad Wartą i Gopłem, zamieszkałych przez naszych odległych przodków (zwanych z tego powodu jako plemię Polanami ‘mieszkańcami pól’), zajmujących się uprawą roli.

Nazwa Polska była początkowo używana w zestawieniu Ziemia Polska w znaczeniu ‘ziemia polna’, z czasem jednak nabrała charakteru nazwy własnej (‘krainy Polan’), określającej ziemie znajdujące się pod władzą Piastów. Na kolejnym etapie rozwoju tej nazwy nastąpiła redukcja członu Ziemia oraz zmiana gramatycznego charakteru przymiotnikowego członu Polska, który zaczęto traktować jak rzeczownik.

Leksem Polska jest określeniem całego państwa już od XI wieku (zob. K. Długosz-Kurczabowa Nowy słownik etymologiczny języka polskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa; M. Malec Słownik etymologiczny nazw geograficznych Polski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa).

Etymologia słowa Częstochowa

Zgodnie z etymologią ludową nazwa Częstochowa łączy się z popularnym uzasadnieniem, że pątnikom podążającym na Jasną Górę wieża klasztoru często się chowa. Pochodzenie wyrazu jest jednak inne. Częstochowa to wieś lub posiadłość Częstocha, czyli należąca do człowieka imieniem Częstoch. Częstochowa jest więc etymologicznie przymiotnikiem dzierżawczym. Pomimo swej historycznej przymiotnikowości nazwa ta jest odmieniana jak rzeczowniki rodzaju żeńskiego, a więc: D. Częstochowy, C. Częstochowie, B. Częstochowę.

Zapomniane słowo kufajka

Słowo kufajka oznacza zimową roboczą kurtkę. Okazuje się, że w języku rosyjskim – skąd przywędrowała do nas kufajka – wyraz ten brzmi fufajka (z dwoma f). Zjawisko to należy wiązać z bardzo ciekawym i spotykanym w wielu językach procesem dysymilacji fonetycznej, czyli rozpodobnieniem głosek występujących w wyrazie, zaniku ich podobieństw. Dysymilacja może dotyczyć zarówno głosek fonetycznie identycznych lub tylko podobnych pod względem pewnych cech artykulacyjnych. Z takim zjawiskiem mamy do czynienia w wielu formach, np.: pol. folwark (niem. Vorwerk), pol. peregrynacja (por. niem. Pilgrim), hiszp. pelegrino ‘pielgrzym’< peregrino. Z procesem odpodobnienia można spotkać się również w gwarach, np. lekki > dial. letki, miękki > dial. miętki.