Etymologia

‚miód tajony’ w utworze T. Lenartowicza

Proszę o wytłumaczenie znaczenia zwrotu „miód tajony”, który został użyty w wierszu Teofila Lenartowicz.
Z poważaniem,
Barbara Sienkiewicz 

Znaczenia słowa ‚tajony’ warto poszukać w słowniku etymologicznym: tajać to tyle co ‚topić się, topnieć, zmieniać się w płyn’, natomiast tajić, taje to ‚gotować pod przykrywką na małym ogniu’. Można więc przypuszczać, że w wierszu T. Lenartowicza chodziło o rozpuszczony, gorący miód.

Miód tajony i opłatek –
Wtedy sobie dosich latek
Powinszujem, i niezmiennej
Wesołości i swobody,
Nade wszystko świętej zgody.

Agnieszka Wierzbicka

Borki Prusinowskie i Prusinowice

Szanowni Państwo, moje pytanie dotyczy etymologii nazw wsi w województwie łódzkim. Chodzi mianowicie o Borki Prusinowskie – wieś – położoną w sąsiedztwie Prusinowic (gm. Szadek). Analiza materiałów historycznych wskazuje, że majątek w Prusinowicach był starszy niż położone nieopodal Borki Prusinowskie (podobnie Góry Prusinowskie). Mając to na uwadze, zastawiam się, czy nazwa o którą pytam, nie powinna brzmieć Borki Prusinowickie? Taka odmiana byłaby intuicyjne zgodniejsza z zasadami języka polskiego. Podobnie rzecz ma się na przykład z Krokocicami i Wolą Krokocką (a nie Krokocicką). Czy taka odmiana nazw jest typowa dla regionu łódzkiego, czy może jest to zasada ogólnie stosowana w pewnym okresie historycznym? Bardzo proszę o rozwianie moich wątpliwości.

Pozdrawiam,
Szymon Wójcik

Krokocice  i Prusinowice  to tzw. nazwy patronimiczne, które pierwotnie były nazwami grupowymi ludzi – poddanych lub potomków człowieka, którego imię lub przezwisko stanowiło podstawę nazwy, np. od imienia Pabian (dziś: Fabian) n. m. Pabianice. Nazwy te tworzone są przyrostkiem -ice lub –owice // -‚ewice. Zaliczane są one do bardzo starej warstwy słownictwa i mają związek z wczesnym osadnictwem słowiańskim. W Polsce największe zgrupowania takich nazw pojawiają się w Małopolsce, na Śląsku i we wschodniej części Wielkopolski, m.in. w okolicach Sieradza.  (Więcej informacji na temat nazw patronimicznych i innych typów nazw miejscowych znaleźć można w encyklopedii Polskie nazwy własne pod red. Ewy Rzetelskiej-Feleszko, Warszawa-Kraków 1998).

Dziwi Pana sposób tworzenia przymiotników od tych nazw z pominięciem przyrostka -ice. W takim zabiegu słowotwórczym nie ma jednak niczego osobliwego, może natomiast odzwierciedlać się regionalny zwyczaj językowy. Wystarczy porównać podobne nazwy np: Błędowice – błędowski albo błędowicki, Proszowice – proszowicki, reg. proszowski, Wadowice – wadowicki, reg. wadowski. Sposób tworzenia przymiotników, który zwrócił Pańską uwagę, wykorzystywano już w XV w. przy urabianiu nazw osobowych. Por. nazwiska: Krokocki 1437 od n. m. Krokocice (sier. gm. Szadek), Prusinowski 1420 od n. m. Prusinowice (ciech. gm. Świercze-Koty). Informacje takie znajdziemy np. w słowniku historyczno-etymologicznym Kazimierza Rymuta Nazwiska Polaków, t. 1-2, Kraków 1999-2001.

Sławomira Tomaszewska

Katarzyna Jachimowska

brytan

Chciałbym dowiedzieć się o możliwym pochodzeniu słowa BRYTAN – wielki pies. w języku białoruskim oznacza to silny (mocny) człowiek. Istnieje również kilka podobnych nazw miejscowych w Polsce, Ukrajinie, Białoruśi.

Wielki słownik wyrazów obcych PWN odnotowuje: brytan 1. ‚silny, duży pies wyhodowany na Wyspach Brytyjskich, używany dawniej do walk na arenie, a nawet na wojnie’ (zamiast pies brytański, w XVI w.pies myśliwski rasy bretońskiej, z błędnym nawiązaniem do łac. Britannusmieszkaniec wyspy Bretanii’; 2. potocznie o każdym dużym psie podwórzowym.  

Katarzyna Jachimowska

Etymologia czasownika gotować

Jaka jest etymologia czasownika ‚gotować’?

Źródła słownikowe wyjaśniają, że czasownik gotować od XVI w. `przyrządzać, warzyć pożywienie`, wcześniej od XIV w. `przygotowywać, przysposabiać`, gotować się `przygotowywać się` pochodzi od prasłowiańskiego *gotovati `czynić gotowym, całkowicie wykonanym, przygotowanym, przysposobionym, przygotowywać, przysposabiać`. Jest wyrazem ogólnosłowiańskim, por. czeskie hotovat `przygotowywać`, ukraińskie hotuváty `przygotowywać; gotować, warzyć`.

Beata Burska-Ratajczyk

 

 

etymologia i budowa słowa ‚uśmiech’

Od czego wywodzi się słowo uśmiech? Jaka jest etymologia tego słowa?
Jeśli to możliwe: jak wygląda rozwój  tego pojęcia z historyczno-gramatycznej perspektywy?
Z pozdrowieniami
Ryszard Twardon

Rzeczownik uśmiech został utworzony od czasownika uśmiechać się, podobnie jak śmiech od śmiać się. Jest to tzw. rzeczownikowa nazwa czynności (tak jak bieganie od biegać, mówienie od mówić, płacz od płakać, krzyk od krzyczeć itp.). Wyrazy należące do tej rodziny występują we wszystkich językach słowiańskich, co wskazuje, że wywodzą się z języka prasłowiańskiego. Historię tego rzeczownika można zrekonstruować w postaci ciągu: psł. *smьjati sę → *smĕchъuśmiechać sięuśmiech. Jak podaje Jan Boryś w Słowniku etymologicznym języka polskiego, rzeczownik uśmiech jest notowany w polskich tekstach od XVI wieku.

Izabela Różycka

etymologia nazwiska Suska

Mam pytanie związane z nazwiskiem Suska, co  ono znaczy w Slowianskim , Hebrajskim i Aramejskim , oraz od czego wzięło początek słowo suska?

Dzień dobry,
w języku polskim nazwisko Suska wywodzimy od współczesnego apelatywu (nazwa apelatywna jest synonimicznym określeniem rzeczownika pospolitego) ‚sus’, oznaczającego długi skok. Do tego apelatywu dodawane są w polszczyźnie różne formanty, np. -ka, -ki, -ko, -ke, tworząc nazwiska: Suska, Suski, Susko, Suske.

Jeżeli chodzi o znaczenie słowa sus – w języku hebrajskim oznacza ono ‚konia’. Niestety nie znalazłam tego leksemu w słowniku aramejskim.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

etymologia nazwy miejscowej Rzgów

Witam,
Jestem zainteresowana etymologią nazwy miasta: Rzgów. Skąd może ona pochodzić?

Niestety, wszystkie dostępne źródła zajmujące się etymologią nazw miejscowych podają, że jest to forma niejasna. Największy autorytet w tej dziedzinie, Stanisław Rospond w opracowaniu „Nazwy miast i gmin PRL” przypuszczał, że jest to tzw. nazwa dzierżawcza, czyli oznaczająca ziemię należącą do kogoś o imieniu zawierającym w sobie prasłowiański rdzeń *rъg- (taki sam, jak np. w nazwie miejscowej Rgielsko). Jednak nie wiadomo, jakie to było imię i na ile ta hipoteza jest trafna.

Izabela Różycka

Etymologia przymiotnika penitencjarny

Jaka jest etymologia słowa penitencjarny?

Wyraz penitencjarny w znaczeniu ‚dotyczący kary pozbawienia wolności’ bezpośrednio wywodzi się od francuskiego przymiotnika penitentiaire. Natomiast podstawą całej grupy wyrazów funkcjonujących w różnych językach europejskich jest łaciński rzeczownik poenitentia ‚pokuta’. 

Izabela Różycka

Etymologia rzeczownika wartość.

Szanowni Państwo,
zwracam się z uprzejmym zapytaniem o etymologię oraz historię słowa „wartość” w języku polskim. Od kiedy ono funkcjonuje w naszym języku ?
Będę wdzięczna za odpowiedź.
Z poważaniem – Urszula Ostrowska 

Abstrakcyjny rzeczownik wartość został utworzony od przymiotnika wart, podobnie jak dobro od dobry, mądrość od mądry, głupota od głupi, radość od rad itp. Sam przymiotnik wart jest natomiast zapożyczeniem z niemieckiego wert ‚wart, godny, drogi, szanowny’.

Izabela Różycka

etymologia słowa ‚komputer’

Szanowni Państwo,
bardzo proszę o pomoc w ustaleniu etymologii słowa „komputer”.
Z góry serdecznie dziękuję.

Dzień dobry,
leksem komputer to zapożyczenie z języka angielskiego computer ‚kalkulator, elektroniczna maszyna cyfrowa’, powstałe od łacińskiego computare ‚obliczyć, sumować, liczyć’. Co ciekawe w staropolszczyźnie funkcjonowała cała rodzina słów wywodzących się od wspomnianej łacińskiej nazwy, np. komput ‚liczba, rachunek’, komputować ‚obliczać, kompletować’, komputacja ‚odliczanie’, komputowy ‚rejestrowy, rachunkowy, etatowy’. Jednak we współczesnej polszczyźnie określenia te są używane bardzo rzadko.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

etymologia słowa kawa

Szanowni Państwo,
bardzo proszę o pomoc w ustaleniu etymologii słowa „kawa”, w znaczeniu nazwy używki (produktu spożywczego).
Dziękuję serdecznie.
Z wyrazami szacunku,
Michał M. Jankowski

Panie Michale,
wyraz kawa został zapożyczony do polszczyzny za pośrednictwem języka tureckiego kahve z języka arabskiego kahwa. To arabskie określenie wywodzi się od zapelatywizowanej nazwy geograficznej Kaffa w południowej Abisynii, gdzie dziko rosły krzewy kawowe (za K. Długosz-Kurczabowa, Słownik etymologiczny języka polskiego, PWN, 2005).
Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

etymologia słowa klusek

etymologia słowa klusek

Słownik etymologiczny języka polskiego Wiesława Borysia podaje: kluska i klusek – potrawa z ciasta, w XVI w. klosek/klusek – mączna potrawa, ugotowane bryłki ciasta; kaszubskie klȯska/klȯsk/klusk. Zgrubienie klucha. Zapożyczenie z niemieckiego Kloss – bryła, skiba; kluska. Przyswojone za pomocą przyrostka -ka i -ek. Warto nadmienić, że obie formy rodzajowe są poprawne. Trzeba jednak pamiętać o konsekwencji w odmianie: M. lp. ten klusek, D. l.mn. tych klusków/M lp. ta kluska, D. l.mn. tych klusek.

Katarzyna Jachimowska

Etymologia wyrażenia w ogóle.

Witam
Chciałem zapytać, dlaczego w ogóle oznacza wcale? Czy w ogóle jako całość, brak całości, tak to rozumieć? Chodzi mi o etymologię.
Pozdrawiam Dziękuję.

Rzeczownik ogół ma dzisiaj znaczenie ‚zespół przedmiotów, zjawisk, osób, tworzących pewną całość, należących do jednego typu’, też ‚społeczeństwo, społeczność’. Znaczenia te wywodzą się z dawniejszego ‚całość, całokształt’. Rzeczownik ten wywodzi się z prasłowiańskiego *o(b)gulъ ‚to, co jest otoczone, okrążone’, a to prawdopodobnie od *o(b)gul’ati ‚otoczyć, okrążyć w tańcu’. Wyrażenie na ogół w zdaniach twierdzących znaczy ‚ogólnie rzecz biorąc, podsumowując, w sumie’, a w zdaniach zaprzeczonych ‚zupełnie, wcale, ani trochę’. A zatem Pana wnioskowanie co do pochodzenia tego znaczenia jest trafne.

Izabela Różycka

Etymologia wyrazów „krezus” i „parias”.

Dzień dobry. Interesuję mi etymologia wyrazów „krezus” i „parias”.
Dziękuję.
Z poważaniem,
Aleksandra Buzun

Wyraz krezus, oznaczający człowieka bardzo bogatego, pochodzi od imienia starożytnego króla krainy w Azji Mniejszej o nazwie Lidia. Żyjący w VI wieku przed naszą erą Kroisos słynął z bogactwa w całym basenie Morza Śródziemnego. Mamy tu zatem do czynienia z przeniesieniem nazwy własnej do klasy wyrazów pospolitych.

Jeżeli chodzi o wyraz parias, jego źródłem jest język tamilski. Słowniki różnią się co do formy wyrazu podstawowego (paraijar, parayan, pareyan, parijan). Oznaczał on pierwotnie dobosza, następnie członka najniższej grupy społecznej, człowieka pozbawionego wszelkich praw. Jest to wyraz międzynarodowy, tzw. internacjonalizm, więc trudno określić, z jakiego języka dostał się do polszczyzny – mogły to być język angielski, francuski lub niemiecki.

Izabela Różycka

etymologia wyrazu śniadanie

Od czego pochodzi słowo śniadanie? Zawsze wydawało mi sie że śniadanie to „śniade danie” bo zwykle rano jadano nabiał, tymczasem gdzies się spotkałam ze stwierdzeniem że rdzeń pochodzi od czasownika „śniadać” a ten z kolei od czasownika „śnić”. Jaka jest prawda?

Śniadanie to rzeczownik odczasownikowy o takiej samej budowie jak np. klękanie od klękać, wykonywanie od wykonywać, nagrywanie od nagrywać, zjadanie od zjadać itp. Podstawą tego wyrazu jest czasownik śniadać, który do XV wieku znaczył właśnie ‚zjadać’ (to znaczenie zachowało się do dzisiaj w niektórych gwarach ludowych), a w późniejszym czasie zawęził swoje znaczenie do zjadania tylko jednego posiłku, a mianowicie porannego. Obecnie nie jest już używany. Czasownik ten wywodzi się z prasłowiańskiego *sъn – ědati ‚zjadać’, czyli czasownika wielokrotnego od *sъn – ěšti ‚zjeść’.

Przymiotni śniady, o którym Pani pisze, to też wyraz prasłowiański o pierwotnej formie śmiady (psł. *smědъ). Oznaczał on kolor jasnobrązowy, dlatego niektórzy językoznawcy wywodzą go od prasłowiańskiej nazwy miedzi (*mědъ). Współcześnie oznacza ciemną cerę, można nim określać również człowieka mającego ciemną karnację. Z takim znaczeniem raczej nie kojarzy się z nabiałem, ponieważ w tym wyrazie mamy rdzeń biał-, taki jak w wyrazie biały.

Izabela Różycka

Murzyn

od czego pochodzi słowo murzyn?

Autorzy słowników etymologicznych zgodni są co do tego, że wyraz Murzyn pojawia się w polszczyźnie w XIV w. jako jednostka zapożyczona na potrzeby translatoryki biblijnej.  Może pochodzić od łacińskiego maurus ‘czarny’ – taką hipotezę przedstawia m.in. Aleksander Brückner. Kwestionuje ją Andrzej Bańkowski, doszukując się źródłosłowu w prasłowiańskiej formie murъ ‘ciemny’. Z dużym prawdopodobieństwem słowo Murzyn bezpośrednio zostało przejęte do polszczyzny z języka staroczeskiego (w nawiązaniu do jednostki muřín).

Bartłomiej Cieśla

Pochodzenie komend hetta wio i wiśta wio

Dzień dobry
Od miesiąca jestem na Islandii i pracuję tu. Mój pracodawca udostępnił mi pewne oprogramowanie. W jednym z okienek pojawiły się przyciski „Vista”, czyli „OK/Zatwierdź”, i „Hætta við”, czyli „Anuluj”. Mnie one się skojarzyły – tu zaznaczę, że to skojarzenie rodziło się jakby przez mgłę, nie od razu – z „wiśta” i „hetta”. Przez mgłę, nie od razu, bo ostatni raz te słowa słyszałem z ust dziadka ze 30 lat temu. Moje pytania brzmią: Jaka jest etymologia „wiśta” i „hetta”? Czy te słowa pasują do islandzkich przycisków? Pamiętam, że dziadek wołał też „wiśta wiii” (albo „wiśta wio”) i „hetta wiii” (albo „hetta wio”). Czy „Hetta wiii” może pasować jakoś do „Hætta við”?
Pozdrawiam serdecznie w oczekiwaniu na odpowiedzi. 🙂

Przepraszam za długie oczekiwanie, ale odpowiedź na Pana pytanie wymagała konsultacji z germanistami.

Słownik gwar polskich J. Karłowicza zamieszcza hasła hetta (też hejta, hajta) w znaczeniu ‚wykrzyknik przy poganianiu koni – na prawo!’ i wiśta (wista) ‚na lewo!’. Wyrazy te są zapożyczeniami z języka niemieckiego, a dokładniej niemieckiego wyrazu hott! wywodzącego się ze średnio-wysoko-niemieckiego hotte! – jako zawołanie do zwierząt pociągowych ‚do przodu, na prawo!’ oraz wist! ← ze staro-wysoko-niemieckiego winistar! ‚na lewo!’. Jak widać, polskie gwary wiernie zachowują znaczenie zapożyczonych form. Jeżeli zaś chodzi o niemieckie podstawy obu zapożyczeń, to fakt, że istniały one już w języku staro-wysoko-niemieckim  i średnio-wysoko-niemieckim, oznacza, że należą do najstarszej warstwy słownictwa tego języka, czyli zapewne zawierają rdzenie pragermańskie. Język islandzki należy do tej samej rodziny językowej, nie ma więc wątpliwości, że pomiędzy formami staroniemieckimi i współczesnymi islandzkimi poleceniami komputerowymi istnieje związek etymologiczny. Mniej jasno przedstawiają się natomiast zależności znaczeniowe, ale przez wiele wieków odrębnego rozwoju tych języków  sens wyrazów mógł się wielokrotnie się zmienić.

Izabela Różycka

pochodzenie słowa „womity”

Jaka jest etymologia słowa: wonity (wymioty)? Czy istnieje jakiś związek tego wyrazu ze słowem wynijdź lub rosyjskim „вон иди!”?

Rzeczownik ten brzmi w rzeczywistości womity (czasownik womitować) i został przejęty z łaciny (vomitio),  gdzie miał takie samo znaczenie, jak w języku polskim. Słowniki określają ten wyraz jako przestarzały.

Izabela Różycka

pochodzenie słowa broń

Jakie jest pochodzenie słowa „broń”? Czy rzeczywiście można mówić, że „broń jak sama nazwa wskazuje, służy do obrony”?

Słownik etymologiczny języka polskiego Wiesława Borysia podaje przy haśle broń: ‚od XIV w. narzędzie walki, oręż (staropolskie wyjątkowe ‚nóż żelazny stanowiący część składową pługa, krój’), w XVI w. w formie bróń, bruń (taka postać istnieje dziś w gwarach); bronić – ‚od XIV w. chronić, osłaniać, strzec, odbierać napad, ujmować się za kimś, nie pozwalać na coś, nie dopuszcza, zakazywać’. W prasłowiańszczyźnie *borniti ‚osłaniać orężem, bronią, strzec, chronić, nie pozwalać, nie dopuszczać, zakazywać’.

W związku z powyższym rodzina wyrazów o tym samym rdzeniu to: broń, bronić, obrona, obronny.

Katarzyna Jachimowska

Pochodzenie spójnika ‚oraz’

Jakie jest pochodzenie w języku polskim spójnika „oraz” i używanego w języku potocznym słowa „no”, synonimu „tak”?
Pozdrawiam, Andrzej Nogal

W poradni możemy odpowiadać tylko na jedno pytanie, a zatem: oraz, dzisiaj spójnik tzw. łączny, pierwotnie był inną częścią mowy, a mianowicie przysłówkiem o znaczeniu ‚jednocześnie, zarazem’. Jak podaje J. Boryś w Słowniku etymologicznym języka polskiego, przysłówek ten pochodził od wyrażenia przyimkowego (połączenia przyimka z rzeczownikiem) o raz, gdzie raz znaczy ‚moment, chwila’. A zatem o raz od czegoś to tyle, co dzisiejsze o włos od czegoś. Używany był na oznaczenie bliskości w czasie, bezpośredniego następstwa, równoczesności czegoś. Nowa funkcja spójnikowa powstała z połączenia i oraz (‚i zarazem’) przez opuszczenie i.

Izabela Różycka

Pochodzenie wyrazów rzec i niedorzeczność

Witam serdecznie.
Wyrazy typu:rzeczny, rzeczka, rzeczułka, dorzecze należą do rodziny wyrazu RZEKA, a co z takimi wyrazami jak: niedorzeczność i rzekł?

Czasownik rzec (3 osoba liczby pojedynczej cz. przeszłego – rzekł) należy do tej samej rodziny co wyrazy odrzec, orzec, orzekać, przyrzec, przyrzekać, wyrzec się, wyrzekać się, zrzec się, zrzekać się, narzekać, rzeczony, porzekadło, prorok. Wszystkie te formy pochodzą od prasłowiańskiego czasownika *rekti ‚mówić, powiedzieć, nazwać’. Wyraz niedorzeczność ← niedorzeczny ← nie do rzeczy ← rzecz także należy do tej samej rodziny. Wyraz rzecz oznaczał pierwotnie ‚to, co się mówi, co zostało powiedziane; ustne polecenie, rozkaz, przyrzeczenie’. Dzisiejsze znaczenie tego rzeczownika, czyli ‚przedmiot materialny’ pojawiło się dopiero w XIV wieku. W wyrazie rzeczownik również odnajdujemy ten sam rdzeń.

Izabela Różycka

Pochodzenie wyrazu „rymarz’

Dzień dobry,
serdecznie proszę o wyjaśnienie etymologii wyrazu RYMARZ.
Z poważaniem
A. Michałowska

Jest to bardzo stare zapożyczenie. Podstawą tego zapożyczenia był niemiecki rzeczownik Riemer, który został utworzony od wyrazu Riemen ‚rzemień’, a oznaczał rzemieślnika zajmującego się wyrobem przedmiotów ze skóry.

Izabela Różycka

Pochodzenie wyrazu ochmistrz.

Szanowni Państwo,
piszę z prośbą o pomoc w ustaleniu etymologii słowa, o którego to źródłosłowie Internet milczy. Jest to o tyle zdumiewające, że to raczej wyraz historyczny, praktycznie dziś nieużywany.
Co znaczy „och-” w ochmistrzu i w czym mistrzem jest ktoś, kto jest mistrzem w ochmistrzostwie?
Z poważaniem,
Agnieszka Kamińska

Wyraz ochmistrz nie jest wyrazem złożonym z dwóch części, jak Pani sugeruje, a przynajmniej nie jest tak w języku polskim. Jest to natomiast zapożyczenie z języka niemieckiego. Niemiecki rzeczownik Hofmeister w wyniku rozmaitych zmian fonetycznych, a także wpływu języka czeskiego, przybrał w polszczyźnie taką właśnie formę. Wyraz ochmistrz oznaczał urzędnika zarządzającego dworem (niem. Hof) panującego lub magnata, często także opiekuna dzieci. Nie doszukujmy się w nim także dzisiejszego znaczenia słowa mistrz, ponieważ jest to zapożyczenie stare i znaczenie tworzących go elementów było w staropolszczyźnie inne niż współcześnie. Taka sama cząstka -mistrz pojawia się w innych zapożyczeniach niemieckich, np. burmistrz, rotmistrz, poczmistrz, kwatermistrz, zegarmistrz, wachmistrz, rachmistrz itp. i w żadnym z nich nie niesie elementu znaczeniowego mówiącego o mistrzostwie w jakiejś dziedzinie, tylko o zajmowaniu się określonym rodzajem działalności. A sam wyraz ochmistrz jest dzisiaj używany w słownictwie morskim, gdzie oznacza oficera administracyjnego i gospodarczego na statkach.

Izabela Różycka

Pochodzenie wyrazu pleśń.

Szanowni Państwo! interesuje mnie etymologia słowa „pleśń”. Pozdrawiam serdecznie
Dawidowicz Anna

Wyraz pleśń pochodzi z języka prasłowiańskiego, na co wskazuje fakt, że w podobnej postaci i znaczeniu występuje on we wszystkich językach słowiańskich. A zatem polszczyzna odziedziczyła ten wyraz z języka, z którego powstała. Historia tego rzeczownika sięga jednak jeszcze głębiej, ponieważ jego podstawę słowotwórczą odnaleźć można w starszym niż prasłowiański języku praindoeuropejskim. Był to przymiotnik *pe(ә)l- ‚szary, popielaty, blady’.

Izabela Różycka

potoczne określenia marihuany: hela, helena, helupa

Szanowni Państwo!
Uprzejmie proszę o pomoc w sprawie mnie frapującej.
W środowiskach narkomańskich na heroinę mówi się „hel”, a czasem – personifikując – „Helena”. Często spotyka się też wersję dłuższą, tj. „helupa”. Wydaje się, że „helupa” , podobnie jak i „hel”, powstała z wspomnianego żeńskiego imienia. Czy „-upa” to jakiś popularny w języku polskim sufiks? Czy posiadacie Państwo wiedzę na temat etymologii tych trzech słów?
Będę niezmiernie wdzięczna za odzew.
Wyrazy poważania,
Bożena Kiwak

Na początku warto zaznaczyć, iż trudno jest jednoznacznie ustalić etymologię wskazanych w pytaniu nazw heroiny. Nazwę hela powiązałabym z podobnie brzmiącym określeniem skróconej nazwy, tj. hera. Natomiast użycie nazwy własnej Helena (pisanej jednak w odniesieniu do marihuany małą literą – helena) połączyłabym z panującą w kręgach narko-kultury młodzieżowej modą na określanie używek imionami, np. maryśka, marycha, maria – te nazwy marihuany upowszechnił zespół Kaliber 44, wacław biały – amfetamina, dorotka, dorota – barbiturany i benzodiazepiny, adam, eva/ewa – ekstazy. Ma to na celu odwrócenie uwagi otoczenia od nielegalnych substancji – użycie imion pozwala bowiem na zachowanie tajemnicy i swobodne posługiwanie się nimi w każdym otoczeniu. Nazwy helupa (heroina) i helup (osoba biorąca heroinę) wiązałabym także z określeniem hela i dołączonym do niego, przypadkowym zbitkiem głosek, być może utworzonym na podobieństwo nazwy siupa – w odniesieniu do amfetaminy (sufiks -upa nie funkcjonuje bowiem w polszczyźnie).

Agnieszka Wierzbicka

rodzina wyrazów z rdzeniem ‚oko’

Czy wyrazy binokle i monokl tworzą rodzinę wyrazów w wyrazem „oko”?

Wyraz oko jest wyrazem rodzimym, ogólnosłowiańskim, kontynuującym prasłowiańskie *oko, očese. Pochodzą od niego m.in. wyrazy: oczko, oczysko, oczniak, ocznica, oczny, oczkownica, oczkowy, oczkowaty, zoczyć, naoczny, czarnooki, złotooki, jednooki. Nie należą do tej rodziny wyrazów wspomniane w pytaniu określenia monokl i binokl, które do polszczyzny trafiły za pośrednictwem języka francuskiego: monoclebinocle, utworzone z łacińskiego wyrazu oculus ‚oko’.

Agnieszka Wierzbicka

 

 

Skąd pochodzi „rota” jako formuła przysięgi?

Skąd pochodzi „rota” jako formuła przysięgi?
Z poważaniem,
Marek Boym

Wyraz rota ‚tekst, formuła przyrzeczenia, przysięgi’ jest wyrazem bardzo starym. Występuje w tym znaczeniu także w innych językach słowiańskich, a wywodzi się od prasłowiańskiego słowa *rota ‚przysięga, zaklęcie’. To z kolei słowo ma jeszcze starszego poprzednika, a mianowicie praindoeuropejski czasownik znaczący ‚mówić, uroczyście wypowiadać’. W języku polskim nie zachowały się inne wyrazy pochodzące bezpośrednio z tej rodziny, ale np. we współczesnym języku rosyjskim jest wyraz рот ‚usta’, ротовой ‚ustny’, a do polszczyzny okrężną drogą, tzn. jako zapożyczenie z także pochodzących z języka praindoeuropejskiego greki i łaciny dotarł wywodzący się z tego samego praźródła wyraz retoryka.

Izabela Różycka

 

Tajemnicza cypula

Jaka jest etymologia gwarowego terminu cypula oznaczającego odtłuszczone mleko (w centryfudze)?

Niestety, w żadnym słowniku gwarowym i historycznym nie odnotowano tego słowa. Są tylko cypek ‚dziobek dzbanka’, cyplaty ‚mający sterczące końce, rogi’  oraz cypulik ‚mały garnuszek do karmienia dzieci, mający rurkę do ssania. Wszystkie te wyrazy pochodzą od niemieckiego rzeczownika Zipfel ‚cypel’ i wyraźnie nawiązują do jego znaczenia, w odróżnieniu od tego, które Pan przytoczył. Trudno zatem określić pochodzenie słowa cypula, być może jest to jednostkowe przekształcenie formy innego wyrazu lub zapożyczenie z jakiejś gwary niemieckiej.

Izabela Różycka

Wyraz palastrant

Chodzi mi o słowo Palastrant  (pisane przez „a” nie palestrant , jako prawnik ) spotkałem się z takim słowem w rozmowach potocznych  na Mazowszu Kujawach , w kontekście hochsztapler etc .Wiem , że występuje to słowo w nazwiskach ..? pozdrawiam 

Słowa palastrant nie notują żadne słowniki języka polskiego, słowniki gwarowe, słowniki onomastyczne (nazw własnych) ani słowniki obcojęzyczne. Znalazłam je natomiast w kilku źródłach internetowych. Po pierwsze na stronie  http://geneteka.genealodzy.pl/index.php?, gdzie odnotowane są nazwiska z dziewiętnastowiecznych ksiąg parafialnych miejscowości z okolic Grodziska Mazowieckiego, po drugie na blogu (http://babcia-basia.blog.onet.pl/2007/04/01/wspomnieniowo-cd/), ale w trochę innym znaczeniu niż Pan podaje, a mianowicie ‚urwis, nicpoń, łobuz’, a po trzecie na dość licznych amerykańskich stronach domowych. Pochodzenia tego wyrazu można się jedynie domyślać. Jak sądzę, możliwe są dwa sposoby wytłumaczenia jego etymologii.

W stosunku do nazwisk polskich oraz wspomnianego przez Pana wyrazu pospolitego najbardziej prawdopodobne jest odwołanie do wyrazu palestrant. W gwarach wyrazy obcego pochodzenia, słabo przyswojone i mało znane, często ulegały różnego rodzaju deformacjom, były przekręcane i przerabiane, więc i palestrant mógł łatwo przekształcić się w palastranta. Ciąg zmian znaczeniowych, jaki zaszedł w tym rzeczowniku przedstawiałby się natomiast następująco: prawnik → nieuczciwy prawnik → człowiek nieuczciwy → człowiek oceniany negatywnie za swoje zachowanie.

W odniesieniu do nazwisk amerykańskich drugą podstawę, oprócz wyrazu palestrant,  mógłby stanowić wywodzący się z języka greckiego wyraz palaestra, który w starożytnej Grecji i Rzymie oznaczał miejsce, plac czy budynek, gdzie ćwiczyli i występowali zapaśnicy. W taki sposób nazywa się w USA budynki, w których uprawiany jest rodzaj widowiskowych i bardzo lubianych przez Amerykanów zapasów, tzw. wrestling.

Izabela Różycka

Znaczenie przyimków za i z.

Witam
Dziękuję za wcześniejszą pomoc.
Określenie czasu za tydzień zawsze oznacza za siedem dni? Czy może oznaczać za tydzień który już trwa, nie pełne siedem dni?
Oraz skąd w języku polskim utarło się znaczenie przyimka z jako towarzyszenie np. śnieg z deszczem? Skąd, kiedy utrwaliły się znaczenia przyimków w polskim?
Dziękuję. pozdrawiam

Jak definiuje Uniwersalny słownik języka polskiego pod redakcją S. Dubisza, przyimek za w połączeniu z rzeczownikiem w bierniku oznacza między innymi czas, po upływie którego – licząc od momentu mówienia – nastąpi dane zdarzenie. Jak z tego wynika, sformułowanie za tydzień oznacza ‚za siedem dni od chwili, w której takie określenie zostało użyte’.

Przyimki proste należą zazwyczaj do najstarszej warstwy słownictwa. W przypadku języka polskiego oznacza to, że ich znaczenia i zmian w nim zachodzących trzeba szukać w odległej historii tych wyrazów, czasami nawet nie w samej polszczyźnie, ale w języku prasłowiańskim. Jeżeli chodzi o współczesny polski przyimek z, to powstał on w wyniku spłynięcia się dwóch prasłowiańskich przyimków *jьz i* (w języku rosyjskim na przykład zachowały się do dzisiaj oba). Pierwszy z nich miał znaczenie ‚na zewnątrz, z’, drugi natomiast znaczył ‚razem, z’. Powstały z nich obu przyimek dziedziczy znaczenia obu podstaw.

Izabela Różycka

 

 

Frazeologia

bujać w obłokach i chodzić z głową w chmurach

Witam.Czy frazeologizm”bujać w obłokach jest równoznaczny drugiemu „chodzić z głową w chmurach”. Pozdrawiam

Dzień dobry,
frazeologizm bujać w obłokach oznacza ‚nie liczyć się z realiami; fantazjować’. Natomiast związek chodzić z głową w chmurach to ‚być zamyślonym; mieć trudności z dostosowaniem się do realiów dnia codziennego’. Biorąc pod uwagę oba znaczenia można uznać, iż wskazane frazeologizmy są synonimami.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

Czy fakty można wyciągać?

Dobry wieczór,
Mam pytanie, czy sformułowanie „wyciągać fakty” może być właściwe, jako oznaczające stwierdzenie faktów na konkretnej podstawie. Czyli np. z przedstawionych danych wyciągnąłem fakt, że zimą mamy więcej wypadków na drodze (nie pasuje mi to słowo wniosek, bo wniosek może być subiektywny, a fakt jest obiektywny).
 Z poważaniem
Andrzej Ostoja

Fakt to ‚to, co zaszło lub zachodzi w rzeczywistości, zjawisko, zdarzenie, określony stan rzeczy’. W języku polskim dopuszczalna jest łączliwość tego rzeczownika z czasownikami stwierdzać lub ustalać, natomiast wyciągać można jedynie wnioski, które zdefiniowane jako ‚wynik rozumowania, twierdzenie wyprowadzone ze zdań uznanych za prawdziwe’ nie wydają się tak bardzo subiektywne.

Izabela Różycka

Czy myśl może być intelektualna?

Szanowni Państwo,
chciałabym skonsultować z Państwem poprawność związku frazeolo-gicznego, jakim jest „własna myśl intelektualna”. Będę wdzięczna za odpowiedź.
Z góry serdecznie dziękuję za pomoc.

Frazeologizm to utrwalone zwyczajem połączenie dwu lub więcej wyrazów. Znaczenie związku jest całościowe, przenośne i nie wynika ze znaczenia jego poszczególnych składników, np. w wyrażeniu czarne myśli `negatywne myślenie; przewidywanie, że wydarzy się coś złego` wyraz myśl nie zmienia znaczenia, natomiast wyraz czarny nie oznacza tu koloru, ponieważ ma sens `zły, ponury, pesymistyczny`. Charakterystyczną cechą frazeologizmów jest powtarzalność i trwałość, musimy je zapamiętywać i odtwarzać w całości, zwracając uwagę nie tylko na ich znaczenie, ale także na formę. Wskazane połączenie własna myśl intelektualna nie ma charakteru związku frazeologicznego, ponieważ nie jest konstrukcją powtarzaną w tej samej (lub zbliżonej) postaci w tekstach. Z logicznego punktu widzenia zastrzeżenie budzi samo zestawienie wyrazów. Rzeczownik myśl to `czynność, funkcja, praca umysłu, zdolność myślenia; proces poznawczy, myślenie itp. lub `wynik rozmyślań, skutek myślenia`, np.: myśl historycznapolitycznaprzewodnia. Przymiotnik intelektualny znaczy `umysłowy, rozumowy, dotyczący intelektu`, np.: rozwój, poziom intelektualnyzainteresowania intelektualne.      

Trzeba też dodać, że w tekstach prawnych funkcjonuje połączenie prawo własności intelektualnej, które obejmuje prawo autorskie i prawo własności przemysłowej. Może przytoczone w pytaniu zestawienie powstało w efekcie jego oddziaływania.

Beata Burska-Ratajczyk

Czy poprawne są zwroty ‚dać susa’ i ‚dać krok’?

Witam!
Moje pytanie związane jest z występowaniem w języku polskim związków frazeologicznych dać susa i dać krok. Oba są używane przez społeczeństwo, czy jednak są one poprawne?
Pozdrawiam,
AB

Zwrot dać susa `skoczyć` wymieniają opracowania leksykograficzne polszczyzny, np.  M. Szymczak, Słownik języka polskiego, Warszawa 1978; S. Skorupka, Słownik frazeologiczny języka polskiego, Warszawa 1967-1968, natomiast zwrot dać krok notuje jedynie Leksykon szaradzisty w znaczeniu: 1. `podążać`; 2. `pomaszerować`; 3. `pójść`. Występuje on natomiast w literaturze, np. u H. Sienkiewicza czy W. Myśliwskiego, czyli ma dość długą tradycję. Obserwacja zachowań językowych użytkowników polszczyzny dostarcza coraz to nowych połączeń, niektóre z nich funkcjonują jedynie w odmianach środowiskowych.  Zwrot dać krok, jak sądzę, jest chyba tylko marginalnym zjawiskiem w polszczyźnie, gdyż nie notuje go żaden słownik frazeologiczny.

Beata Burska-Ratajczyk

dobry żart tynfa wart

Czy poprawna jest postać przysłowia: Dobry żart jest śmiechu wart, użyta przez młodego rozmówcę?

Opracowania słownikowe notują przysłowie: Dobry żart tynfa wart. Wyraz tynf (moneta polska, będąca w obiegu do drugiej połowy XVIII w.) jest przestarzały, dla wielu współczesnych użytkowników polszczyzny niejasny znaczeniowo. Należy jednak podkreślić, że każda wypowiedź jest zjawiskiem językowym nierozerwalnie połączonym z kulturą i obyczajowością rozmówców. Słowo, zwłaszcza nowe lub nietypowo użyte, staje się atrakcyjnym środkiem językowym. Wymiana wyrazu w przysłowiu może wynikać z niewiedzy lub być świadomym zabiegiem, którego celem miał być rodzaj zabawy lub gry językowej.

Beata Burska-Ratajczyk

frazeologizmy: ‚w każdym razie’ i ‚bądź co bądź’

Witam!
Zwracam się z uprzejmą prośbą o pomoc w rozwiązaniu mojego problemu. W kwestii jak poprawnie zapisać frazeologizmy, czy „w każdym razie”, czy „w każdym bądź razie”

Proszę o uzasadnienie swojej odpowiedzi.

Dzień dobry,
poprawna forma związku frazeologicznego brzmi ‚w każdym razie’. Niestety we współczesnej polszczyźnie słyszymy często niepoprawną kontaminację, tj. ‚w każdym bądź razie’. Jest to połączenie dwóch poprawnych frazeologizmów, podobnych znaczeniowo: wspomnianego wcześniej ‚w każdym razie’ i drugiego, ‚bądź co bądź’.

Pozdrawiam serdecznie
Agnieszka Wierzbicka

I po ptokach!

Szanowni Państwo,
często w języku potocznym używa się zwrotu „i po ptokach”, spotkałam się także z formą „i po ptakach”. Czy używanie takiego sformułowania jest dopuszczalne?
Z góry dziękuję za odpowiedź, łączę pozdrowienia, Joanna

Jest to połączenie wyrazowe o charakterze utartym, tzn. związek frazeologiczny, a znaczy ‚i koniec; i po wszystkim; niczego już zmienić nie można’. Słowniki charakteryzują ten związek jako potoczny, a zatem można go używać w sytuacjach komunikacyjnych nieoficjalnych, czyli w nieformalnych kontaktach o charakterze prywatnym. O ile wspomniane słowniki podają formę i po ptakach, w języku mówionym częściej pojawia się ta druga, z tzw. pochylonym a (wymawianym jako o), która ma zapewne pochodzenie dialektalne, natomiast używana w języku ogólnym podkreśla ekspresywne, zwłaszcza żartobliwe nacechowanie wypowiedzi.

Izabela Różycka

kłaść, położyć, postawić, stawiać tamę czemuś

Szanowni Państwo,
Przeczytałam przed chwilą w prasie, że jakiś rząd ‚kładzie tamę’ czyjejś propagandzie.
Nurtuje mnie pytanie: dlaczego tamę się kładzie? Zapory się stawia, zasieki również. Dlaczego ten rodzaj przeszkody – dla odmiany – kładzie się?

Dzień dobry,
przytoczony frazeologizm, znaczący tyle co ‚przeciwstawiać się, przeszkodzić, położyć kres czemuś’, może przybierać różne postacie: położyć, postawić, stawiać tamę (czemuś) i rzeczywiście czasami używamy także formy archaicznej: kłaść tamę. Użycie w tym frazeologizmie czasownika kłaść wiązać można z jego wcześniejszym powszechnym funkcjonowaniem w staropolszczyźnie i późniejszych wiekach w znaczeniu ‚przeciwstawiać’. Słowo to utrwalone zostało w tym znaczeniu nie tylko we wspomnianym związku, ale także w kłaść się Rejtanem ‚przeciwstawiać się czemuś z dużą determinacją’. Warto zwrócić uwagę na wielość znaczeń czasownika kłaść – w polszczyźnie utrwalone są przecież takie frazeologizmy jak: kłaść głowę pod Ewangelię ‘niepotrzebnie ryzykować, bez ważnego powodu narażać się na niebezpieczeństwo, którego można uniknąć’, kłaść uszy po sobie ‚stać się pokornym/potulnym‚, kłaść/złożyć coś na karb czegoś ‚dopatrywać się w czymś przyczyny jakiegoś faktu; szukać w czymś wytłumaczenia, aby uwolnić się odpowiedzialności za coś’ czy nawet współcześnie i potocznie używane kłaść/położyć na kimś laskę/lachę ‚przestać się kimś/czymś zajmować/interesować’. Świadczy to dobitnie o ewoluowaniu znaczenia czasownika kłaść na przestrzeni wieków.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

komuś jest z kimś nie po drodze

Szanowni Państwo,
chciałabym zapytać o frazę „nie po drodze do małżeństwa”. Komuś może być nie po drodze do małżeństwa czy może nie po drodze z małżeństwem? Sama skłaniałabym się ku tej pierwszej wersji, niestety nie mogłam znaleźć podobnego związku w słowniku frazeologicznym. Może trzeba tu zastosować rozróżnienie na „do” w znaczeniu miejsca, a „z” w odniesieniu do abstraktu? Bardzo proszę o pomoc w wyborze właściwej formy.

Z poważaniem

Wielki słownik frazeologiczny języka polskiego notuje związek <<komuś>> jest << z kimś>> nie po drodze – czyjeś interesy są sprzeczne, oczekiwania odmienne, poglady rozbieżne. Nie po drodze do małżeństwa jest więc innowacją frazeologiczną, której nie znajdziemy w słownikach. Jej funkcjonalność jest wątpliwa, a propozycje wymiany przyimka tego nie zmieniają. Trzeba więc uznać, że jest to błąd frazeologiczny.

Katarzyna Jachimowska

łączliwość wyrazów – połączenia: odłożyć łódź, zachować opanowanie

Witam
Mam pytanie: czy poprawne jest sformułowanie: odłożyłam łódź oraz sformułowanie: zachować opanowanie
Dziękuje  

Na pewno niepoprawna jest pisownia wyrazu dziękuję (1.os. l.p. cz. teraźniejszego) bez końcowego -ę. Jeżeli chodzi o podane połączenia wyrazowe, to ze względu na łączliwość gramatyczną (składniową) są poprawne, ale za względu na łączliwość leksykalno-semantyczną – nie. Łódź można odstawić, odholować – o taki zapewne sens Pani chodziło. Co do drugiego połączenia – lepiej zamiast analityzmu użyć syntetycznej formy opanować się. Zachować można umiar w czymś.

Katarzyna Jachimowska

łączliwość wyrazów – zdobywca nagrody czy zwycięzca nagrody?

Dzień dobry, Chciałabym zadać 3 pytania, które nurtują mnie od jakiegoś czasu. 1. Która z form jest poprawna: „co około 2 miesiące otrzymywać będziesz…” czy „co około 2 miesięcy otrzymywać bedziesz…”? 2. Czy forma „zdobywca nagrody” jest poprawna? A może jedyną dopuszczalną formą jest „zwycięzca nagrody”? 3. Czy można powiedzieć „w przypadku zwycięstwa” (zamiast „w przypadku wygrania”)? Będę wdzięczna za rozwianie moich wątpliwości. Pozdrawia i dziękuję Anna Gibas z Warszawy

Szanowna Pani,

1. „Około” to przyimek łączący się z rzeczownikiem (lub innym wyrazem w jego funkcji)
w dopełniaczu (np. wyjazd potrwa około dwóch miesięcy). Niewłaściwe jest zaś łączenie przyimka „około” z innym przyimkiem (a w takiej funkcji występuje w Pani przykładzie „co”), wymagającym  połączenia z wyrazem w przypadku innym niż dopełniacz. W takiej sytuacji lepiej użyć określenia: „mniej więcej”, „prawie”, np.: co mniej więcej dwa miesięce otrzymywać będziesz.
2. Według „Słownika poprawnej polszczyzny” pod. red. A. Markowskiego „nagrodę” można zdobyć, otrzymać, rozdać, wręczyć, wyznaczyć, przyznać komuś. Sformułowanie „zdobywca nagrody” jest poprawne. Niepoprawne zaś jest określenie „zwycięzca nagrody”. Można zostać zwycięzcą konkursu, festiwalu, biegu, plebiscytu, ale nie zwycięzcą nagrody.
3. Zamiast powiedzieć „w przypadku zwycięstwa/w przypadku wygrania”, lepiej użyć sformułowania „w razie wygranej” lub „w wypadku zwycięstwa”.
Elwira Olejniczak

 

od tradajca

Czesto opisując, że cos do siebie nie pasuje, mawia się: że coś jest „Od Tradajca…”
Co oznacza to powiedzenie: „Od Tradajca…”?, co to/lub kto to w ogóle jest Tradajec? i skąd się to powiedzenie wzięło?

Dziękuję,

Pytanie dotyczy związku frazeologicznego prawdopodobnie o bardzo ograniczonym zasięgu (regionalizm radomski?). W żadnym drukowanym źródle nie ma frazeologizmu od Tradajca/od tradajca. Potwierdzeniem występowania takiego zwrotu w polszczyźnie są wpisy w internecie i tylko na ich podstawie (kontekstu użycia) można wnioskować o jego znaczeniu. Na stronie:

http://forum.gazeta.pl/forum/w,12217,18869141,18869141,SLOWNIK_GWARY_RADOMSKIEJ.html#p18988438 podano:

trajdzić – klepać, ględzić (‚trajdzi jak najęta’), trajdzioch, trajdziocha, trajda, trajdoła – ględa, trajdy – opowieści, głupoty, bzdety.

Można tylko domniemywać, że rdzeń trad/trajd jest bardzo stary. Słownik gwar polskich Jana Karłowicza (1900-1911 r.) odnotowuje: trada, trady – przyśpiew: Trady rady rada; tradunek – obrączka na piastach koła u wozu; trajda – 1) kieszeń, worek, 2) kobieta bez taktu, roztrzepana; trajdaczka – 1) rozwolnienie, 2) czcza gadanina.

Katarzyna Jachimowska

 

przykładowo

Czy można rozpoczynać zdanie od słowa „przykładowo” w tekście urzędowym? Może lepiej zastosować inną konstrukcję? Dziękuję za odpowiedź

Można użyć wyrazu przykładowo lub konstrukcji tytułem przykładu.

Katarzyna Jachimowska

Spuścić kogoś po brzytwie

Witam,
jakie jest pochodzenie frazy: „spuścić kogoś po brzytwie”? 

Pochodzenie związków frazeologicznych jest możliwe do ustalenia tylko w przypadku, kiedy można wskazać ich pewne źródło (literatura, mitologia, biblia, obcy język itp.). Jeżeli połączenie wyrazowe ma charakter potoczny, czyli pojawiło się w języku mówionym, raczej nie poznamy jego autora ani nie będziemy wiedzieli, w jakich okolicznościach powstało. Zwrotu spuścić kogoś po brzytwie nie odnotowuje żaden słownik frazeologiczny języka polskiego, pojawia się on jedynie w nielicznych źródłach internetowych, czyli jest to forma nowa, zapewne środowiskowa. Ma charakter ekspresywny, a znaczy ‚pozbyć się kogoś, uwolnić się od czyjejś niepożądanej obecności, spławić kogoś’. W związku z tym znaczeniem można się domyślać tu związków znaczeniowych z takimi wyrażeniami i zwrotami jak: powiedzieć coś ostro, ostre słowa, ostry język, ostry jak brzytwa.

Izabela Różycka

w końcu miesiąca czy pod koniec miesiąca

Który zwrot jest poprawny: w końcu miesiąca czy pod koniec miesiąca?

Oba wyrażenia mają takie samo znaczenie i są poprawne. Drugie z nich, moim zdaniem, pojawia się w polszczyźnie częściej.

Bartłomiej Cieśla

Wstąpić czy wystąpić na drogę prawną?

Szanowna Poradnio,
chciałbym spytać, czy na drogę sądową się wstępuje czy występuje. Więcej sensu wydaje się mieć pierwsza forma, ale druga w Internecie występuje częściej. Wystąpić można do sądu z jakimś wnioskiem lub skargą, ale na drogę sądową się chyba wstępuje.
Uprzejmie proszę o rozwianie moich wątpliwości.

W języku prawnym funkcjonują wyrażenia: droga prawnaustalony przepisami prawa sposób prowadzenia spraw sądowych lub urzędowych’ oraz droga sądowa ‚postępowanie przed sądem, od najniższych do najwyższych instancji, zależnie od sprawy i właściwości sądów`.

W przytoczonym zwrocie wstąpić na drogę sądową chodzi o wniesienie, skierowanie, oddanie sprawy do sądu; wskazanie za pośrednictwem organów sądowych sposobu działania, rozstrzygnięcia czegoś. Kryterium formalno-logiczne uświadamia nam, że rzeczownik droga wymaga użycia czasowników: wejśćwkroczyć, wstąpić.

Natomiast czasownik wystąpić oznacza m.in. `zabrać publicznie głos, zacząć działać w jakiejś dziedzinie`, np.: Wystąpić w sądzieWystąpić z wnioskiemWystąpić w czyjeś obronieWystąpić z czyjegoś ramienia. Występować w czyimś imieniu       

Beata Burska-Ratajczyk

wyrwać się jak filip z konopi

Szanowni Państwo! Ostatnio zastanawiałam się nad znaczeniem związku ‘wyskoczyć jak Filip z konopi’. O jakiego Filipa chodzi w tym związku frazeologicznym?

Wielu studentów dziwi się, gdy pytam, co oznacza słowo filip w związku frazeologicznym wyrwać się/wyskoczyć jak filip z konopi, gdyż często są przekonani, że chodzi o mężczyznę o imieniu Filip. Również Pani napisała ten wyraz wielką literą. Tymczasem leksem filip w gwarze białoruskiej znaczy ‘zając’. Z kolei konopie to nazwa rośliny, gdyż to w konopiach i w wysokich roślinach najczęściej chowają się zające. Gdy się czegoś wystraszą, wyskakują z konopi. Stąd związek frazeologiczny wyrwać się jak filip z konopi, który znaczy ‘odezwać się nie w porę, powiedzieć coś niestosownego’.

Łączę pozdrowienia

Anna Sokół-Klein

Interpunkcja

cudzysłów a nawiązania intertekstualne

Dzień dobry.
Proszę o odpowiedź na pytanie dotyczące poniekąd  utworu „Nieznośna lekkość bytu” aut.Kundery. W lokalnej prasie pojawił się artykuł pt.”Olsztyńska lekkość faktów”. Zastanawiam  się czy autor tego artykułu zapożyczając od Kundery powinien ten  fakt  oznaczyć cudzysłowem » lekkość « ?
Pozdrawiam.
M.B.

Cudzysłów nie powinien pojawić się w cytowanym przez Panią tytule ze względów semantycznych. Niezgodnie z intencją nadawcy mógłby sygnalizować ironię (jest to bowiem jedna z podstawowych funkcji tego znaku). Nawiązania intertekstualne nie są na ogół przez autorów wskazywane.

Łączę pozdrowienia
Bartłomiej Cieśla

cudzysłów w wielowyrazowych nazwach własnych

Witam.

Jak poprawnie zapisać wyrażenie: Spółdzielnia Mieszkaniowa Wielkoblokowa czy Spółdzielnia Mieszkaniowa „Wielkoblokowa”? Dziękuję za odpowiedź i pozdrawiam.

Szanowna Pani,

poprawne są dwa przytoczone przez Panią sposoby zapisu. Cudzysłów jako znak wyróżnienia nazw własnych instytucji i obiektów, które występują na końcu wielowyrazowych nazw opisowych, nie jest obligatoryjny.

Łączę pozdrowienia
Bartłomiej Cieśla

Czy po nagłówku: dzień dobry, powinien być przecinek?

Dzień dobry,
nurtuje mnie jak poprawnie powinno się mówić:otwarłem drzwi czy otworzyłem drzwi?
A może obydwie formy są poprawne, bo pierwszą usłyszałem oglądając telewizję.

Dziękuję i pozdrawiam

P.S. Czy po nagłówku dzień dobry powinien być przecinek? Jeśli nie to jaki znak?

Kwestia dotycząca form otwarłem czy otworzyłem była już w poradni omawiana w dziale dotyczącym odmiany wyrazów. Natomiast jeśli chodzi o zwyczaj ortograficzny dotyczący stosowanego w mailach nagłówka typu Dzień dobry, czy Dobry wieczór, to możliwe są dwa zapisy. Pierwszy z przecinkiem po tym wyrażeniu (wówczas dalszy ciąg tekstu zaczynamy małą literą) lub drugi z wykrzyknikiem (w takim przypadku tekst następujący po nagłówku zaczynać powinniśmy wielką literą).

Izabela Różycka

Czy po wyrazie „temat” stawiamy dwukropek?

Witam! Dzieci zapisują w zeszycie temat lekcji. Czy po wyrazie „temat” stawiamy dwukropek?
Przykład.
Temat: Podmiot liryczny w wierszu.
Czy taki zapis jest poprawny?
Dziękuję i pozdrawiam.

Reguły interpunkcyjne nie mówią wprost o takiej sytuacji, ale zasada, że dwukropek wprowadza wyodrębnioną w jakiś sposób część tekstu, a także, że poprzedza zapowiedź jakiejś treści, pozwala uznać, że taki zapis, o jakim Pani mówi, jest poprawny. Temat lekcji jest bowiem zapowiedzią zagadnień, jakie podczas lekcji będą omawiane.

Izabela Różycka

Czy użycie dwóch wykrzykników jest poprawne?

czy uzycie dwóch wykrzyknikow jest poprawne

Możliwe jest użycie dwóch, czy nawet trzech wykrzykników na końcu zdania, jeżeli ma ono bardzo silne zabarwienie uczuciowe. Taki charakter mają np. kategoryczne rozkazy czy emocjonalne okrzyki, np. Milczeć!!!, Dość tego!!!, Precz stąd!!! itp.

Izabela Różycka

Czy w zadaniu:”W tym dniu można więc odpocząć od codzienności” potrzebne są przecinki?

Czy w zadaniu: „W tym dniu można więc odpocząć od codzienności” potrzebne są przecinki? 

Podstawową funkcją przecinka w zdaniu jest rozdzielanie wyrazów lub grup wyrazowych, np.: wyrazów o podobnej funkcji, powtórzeń wyrazów, dopowiedzeń do głównej treści zdania, wtrąceń. Podwójne przecinki, podobnie jak podwójne myślniki, wydzielają w zdaniu słowa i zdania wtrącone, np.: Stefan Banach, jeden z najwybitniejszych światowych matematyków, urodził się w Krakowie. 

Wtrąceniami mogą być wyrazy (wyrażenia) wprowadzające podsumowania, wyjaśnienia, wyliczenia, ujęcie tej samej informacji od innej strony itp. Są to m.in. słowa: inaczejinaczej mówiąckrótkokrótko mówiącściślejściślej mówiącsłoweminnymi słowyjednym słowemna przykładraczeja mianowicie, np. Na górce pachniało teraz rezedą i wodą kolońską, świeżą bielizną, prześcieradłami, pudrem, jednym słowem: kobietami. (J. Iwaszkiewicz)

 Ponieważ w powyższym zdaniu nie mamy do czynienia z żadną z wymienionych sytuacji, jedynym znakiem interpunkcyjnym, jaki powinien się w nim pojawić, jest kropka na końcu.

Źródło: Słownik interpunkcyjny, PWN, Warszawa 2002.

Beata Burska-Ratajczyk

— 

Czy w zdaniu „Dokumenty proszę .” należy postawić przecinek? ?

Czy w zdaniu
„Dokumenty proszę .”
Przed proszę stawiam przecinek ?
Pozdrawiam.

Zdanie przytoczone przez Panią jest niejednoznaczne. Jeżeli ma ono znaczenie: ‚Proszę podać mi dokumenty.’, to jest to zdanie pojedyncze, w którym czasownik proszę pełni funkcję orzeczenia, a rzeczownik dokumenty jest dopełnieniem. Pomiędzy orzeczeniem a jego dopełnieniem nie stawia się przecinków. Zdanie to może także znaczyć: ‚Oto są dokumenty. Proszę.’ Wtedy są to dwa zdania, które raczej powinny być oddzielone kropką niż przecinkiem.

Izabela Różycka

Czy w zdaniu: Sprawdź czy jesteś przygotowany na kontrolę ZUS? – powinien być przecinek przed czy?

Czy w zdaniu: Sprawdź czy jesteś przygotowany na kontrolę ZUS? – powinien być przecinek przed czy?

Jest to zdanie złożone w dwóch zdań składowych. Pierwsze z nich brzmi: Sprawdź, drugie natomiast: czy jesteś przygotowany na kontrolę ZUS. Zdania te połączone są wskaźnikiem zespolenia czy, przed którym należy postawić przecinek. Warto też zwrócić uwagę, że po takim zdaniu nie powinniśmy stawiać znaku zapytania. Nie jest to bowiem pytanie (to brzmiałoby: Czy jesteś przygotowany na kontrolę ZUS?), tylko zdanie oznajmujące.

Izabela Różycka

Czy w zdaniu:”Proszę zamykać drzwi” trzeba postawić przecinek po słowie proszę?

Uprzejmie proszę o poradę językową, czy w zdaniu:”Proszę zamykać drzwi” trzeba postawić przecinek po słowie proszę.
Chodzi o to, aby prośba była grzeczna i uprzejma.Nie może to być tak: „Zamykać drzwi” lub „Zamykać drzwi, proszę!”
Pozdrawiam i czekam na poradę.
J.T.

Między wyrazem proszę tworzącym formę grzecznego polecenia i bezokolicznikiem innego czasownika nie stawiamy przecinka, nie robimy tam bowiem pauzy, wymawiamy całość  na jednym oddechu z jednolitą linią intonacyjną. Przecinek byłby potrzebny wtedy, gdyby ten bezokolicznik został rozwinęty w osobne wypowiedzenie, np. Proszę, żeby nie zamykać drzwi, Proszę, nie zamykajcie drzwi itp. Takie zdania pełnią już jednak raczej funkcję prośby, niż polecenia.

Izabela Różycka

Czy wyrażenie „być może” wyodrębnia się przecinkami?

Czy w zdaniu:”Twoją reakcją niech będzie informacja o naszej placówce pomocowej, być może uratujesz w ten sposób życie drugiemu człowiekowi”, wskazany jest drugi przecinek po słowie <może>, aby wydzielić wyrażenie <być może> jako składnik pozazdaniowy?
Za poradę językową pięknie dziękuję.
J.T

Krótkie wyrażenia mające formę zdań lub równoważników zdań, a faktycznie będące składnikami pozazdaniowymi, takie jak: sądzę, przypuszczam, wiadomo, zdaje się, jak widać, niestety, być może, jeżeli występują w środku zdania, należy oddzielać obustronnie przecinkami.

Izabela Różycka

Dwa wykrzykniki na końcu zdania

Czy stawianie dwóch wykrzykników jest poprawne?

Jeśli wymaga tego ekspresja wypowiedzi, na końcu zdania można umieścić nie tylko dwa, ale też trzy wykrzykniki.

Bartłomiej Cieśla

dwukropek

Dzień dobry,
1. w WSO [426] 96.3 czytam:”Nie stosuje się też dwukropka, gdy wymieniamy tylko dwa wyrazy lub wyrażenia połączone spójnikiem i, np. Najwybitniejszymi polskimi pisarzami romantycznymi są Adam Mickiewicz i Juliusz Słowacki”.
2. W książce Edwarda Łuczyńskiego WSPÓŁCZESNA  INTERPUNKCJA POLSKA (str.1) czytam dedykację: „Moim drogim: żonie i synowi”.
3. PYTANIE: Czym wytłumaczyć dwukropek w owej dedykacji?

Za poradę językową wyrażam największą wdzięczność. Jan Tambor

Dzień dobry,
podtrzymam w tym miejscu przytoczoną przez Pana zasadę, zapisaną w Wielkim słowniku ortograficznym PWN, iż połączone spójnikiem łącznym dwa człony wyliczenia nie wymagają zastosowania przed nimi dwukropka. Potwierdza tę zasadę także Poradnik interpunkcyjny (autorzy: E. Polański, M. Szopa, E. Dereń) na s. 135. Trudno jest mi w tej sytuacji uznać za poprawną informację zawartą we Współczesnej interpunkcji polskiej, a tym samym ją wytłumaczyć.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

Emotikony i interpunkcja

Szanowni Państwo,
chcę zapytać o stosowanie interpunkcji w przypadku korzystania z emotikon. W wielu tekstach w sieci przewijają się różnego typu emotikony, bardzo często na końcu zdań. Czy w takich przypadkach należy kończyć zdanie klasycznie, np. kropką? Jeśli tak, to jaki zapis jest poprawny „xxx :)”. czy może „xxx. :)”?
Z poważaniem,
Wiktor Szafranowicz

Przede wszystkim powinniśmy pamiętać, że emotikony są stosowne jedynie w tekstach o charakterze prywatnym. We wszystkich innych typach tekstów nie powinniśmy ich używać. Z tego zapewne powodu nie zostały sformułowane reguły poprawnościowe dotyczące stosowania tego typu znaków. Można więc tylko przyjąć w odniesieniu do nich zasady odnoszące się do innych znaków graficznych stosowanych w tekstach. W przypadku zbiegu tych ostatnich na końcu zdania zasadniczo ostatnim znakiem jest kropka zamykająca całość. Z tego wynika, że właściwy jest pierwszy z przytoczonych przez Pana zapisów.

Warto też zwrócić uwagę, że rzeczownik emotikon jest rodzaju męskiego, a zatem dopełniacz liczby mnogiej będzie miał formę emotikonów, tak jak salonów, wazonów, dzwonów, samochodów, stołów itp.,  czyli mówimy o stosowaniu interpunkcji w przypadku korzystania z emotikonów.

Izabela Różycka

Forma liczby orzeczenia przy podmiocie szeregowym

Dzień dobry.
Bardzo byłbym wdzięczny za wyjaśnienie, czy poprawna jest forma pierwsza:
Ani Janka ani Ola nie jest w stanie odpowiedzieć …
czy forma druga:
Ani Janka ani Ola nie są w stanie odpowiedzieć …
Ponadto prosiłbym o ewentualne wstawienie przecinka (przecinków).
Z poważaniem
Andrzej Raczyński, Politechnika Łódzka.

Obie wymienione formy są poprawne, chociaż bardziej staranna jest druga z nich. Generalnie przy podmiocie wyrażonym szeregiem rzeczowników powinno być stosowane orzeczenie w liczbie mnogiej (czyli: Ani Janka, ani Ola nie są w stanie odpowiedzieć…). Forma liczby pojedynczej dopuszczalna jest wówczas, kiedy wszystkie rzeczowniki tworzące podmiot mają ten sam rodzaj gramatyczny oraz kiedy orzeczenie znajduje się w zdaniu przed podmiotem (Ani Janka, ani Ola nie jest w stanie odpowiedzieć….; Nie jest w stanie odpowiedzieć ani Janka, ani Ola.). Jeżeli zaś chodzi o przecinek, to przed jednokrotnie użytym w zdaniu spójnikiem ani nie stawiamy tego znaku, jednak kiedy spójnik zostanie powtórzony, wówczas przed kolejnym już przecinek trzeba napisać.

Izabela Różycka

funkcje znaków interpunkcyjnych

Czym wytłumaczyć przecinek w przytoczonym wypowiedzeniu: „Skazany, będzie odwołany”? Uprzejmie dziękuję za poradę językową.

Jan T.

Zacznijmy od oczywistości. Myśli formułowane w języku polskim mogą być przekazywane dwojako: jako wypowiedzi mówione albo jako teksty pisane. Kiedy mówimy, używamy nie tylko słów. Zawsze towarzyszy im odpowiednia modulacja tonu (tzw. intonacja), zmiana tempa mowy, czasem zawieszenie głosu. Tekst pisany pozbawiony jest elementów niewerbalnych, które nierzadko modyfikują wypowiedź. Aby więc chociaż częściowo oddać na piśmie dodatkowe składniki mowy, dodajemy umowne znaki przestankowe (interpunkcyjne). Pozwalają one pokazać w tekście pisanym zależności i związki składniowe między wyrazami i wypowiedzeniami (funkcja składniowa), a przez to umożliwiają prawidłowe odczytanie tekstu. Mogą też coś uwypuklić (funkcja znaczeniowa), sugerować określony sposób odczytania zapisanego tekstu (funkcja rytmiczna interpunkcji).  Przytoczone przez Pana wypowiedzenie to nie zdanie pojedyncze (z podmiotem – kto? co? – skazany i orzeczeniem będzie odwołany), lecz wypowiedzenie złożone z równoważnika zdania (skazany, w domyśle został skazany) i zdania składającego się z orzeczenia złożonego (będzie odwołany). W mowie powinna towarzyszyć mu odpowiednia intonacja. Wypowiedzenia złożone bezspójnikowe oddzielamy przecinkiem. W mowie antykadencja i kadencja rozdzielają oraz grupują wyrazy pod względem składniowym i znaczeniowym. Sens tego wypowiedzenia jest więc następujący: został skazany, więc będzie odwołany. Na zakończenie – proszę porównać następujące przykłady, w których interpunkcja (odzwierciedlająca intonację i frazowanie) odgrywa zasadniczą rolę: 1) powiesić, nie można zwolnić! 2) powiesić nie można, zwolnić!

Katarzyna Jachimowska

imiesłowowe równoważniki zdań a przecinek

Dzień dobry.
Mam takie zdanie: „Jest to istotny czynnik, który trzeba brać pod uwagę kupując telefon komórkowy”.
Mam pytanie, czy w tym przypadku przed imiesłowem „kupując” należy postawić przecinek? Jakoś mi to nie pasuje 🙂
Pozdrawiam

W przytoczonym zdaniu złożonym przed wyrazem kupując należy postawić przecinek. Formy czasownika zakończone na: -ąc, -łszy, -wszy w wypowiedzeniu złożonym są oddzielane przecinkami, ponieważ jako imiesłowowe równoważniki zdań mogą zostać przekształcone w zdania składowe. Wymieniona zasada obowiązuje od 1993 r. Opowiedziała się za nią Komisja Kultury Języka Komitetu Językoznawstwa PAN. Dawniej obowiązywał przepis, że jeśli takim wyrazom nie towarzyszyło określenie i nie były one wtrąceniami, nie było potrzeby stawiania przecinka.

Beata Burska-Ratajczyk

 

interpunkcja

Szanowni Państwo,

uprzejmie proszę o opinię na temat przecinków w poniższym zdaniu.
„Są rzeczy, które robi sam, bez udziału innych osób.”

Chciałbym też uprzejmie zapytać czy „robi to sam” znaczy samo co „robi to
samodzielnie” i czy poprawna jest forma „samemu”.

Z poważaniem,
Marek Kociński

To wypowiedzenie złożone jest z dwóch zdań (prawidłowo rozdzielonych przecinkiem) oraz dopowiedzenia, które zgodnie z zasadami zostało poprzedzone odpowiednim znakiem interpunkcyjnym.

Robi sam, czyli robi samodzielnie, osobiście, bez pomocy (w zdaniu odnosi się do podmiotu jako samodzielnego wykonawcy czynności, np. Musisz sam zdecydować). Formy samemu używamy z kolei w zdaniach bezpodmiotowych i okolicznikowych celu (wtedy zaimek sam oznacza: samotny, odosobniony, izolowany, np. Samemu trudno będzie z nim wygrać).

Katarzyna Jachimowska

Interpunkcja na ulotkach, banerach, afiszach, transparentach itp.

Dzień dobry,
proszę o informację nt. stosowania interpunkcji w ulotkach, banerach, broszurach i innych materiałach informacyjnych. Szczególnie chodzi mi stosowanie kropki na końcu akapitu. Czy są jakieś zasady, sugestie czy też informację
Bardzo dziękuje
Pozdrawiam
Lidia Nejkauf

Reguły interpunkcyjne dotyczące broszur będą różne w zależności od ich charakteru.  W broszurach zawierających teksty ciągłe obowiązują ogólne zasady interpunkcji. Do broszur o charakterze reklamowym, w których przeważa grafika, zdjęcia itp. oraz ulotek, banerów, szyldów, afiszów i transparentów stosuje się inne zasady, ale również będą one zależały od typu tekstu, który na nich zamieszczamy. Jeżeli tekst jest na tyle długi, że można w nim wyróżnić akapity, tj. jednostki logiczne dłuższego tekstu, składające się z jednego lub wielu zdań stanowiących pewną całość treściową (myśl). wówczas również należałoby stosować reguły ogólne. Jeżeli natomiast chodzi tylko o napisy o charakterze hasłowym i krótkie zawiadomienia  typu: Obniżka cen; Promocja; Nowa kolekcja, Koncert zespołu X; Propozycja dla Ciebie, a także wyliczenia wielu elementów, wówczas nie stawiamy po nich kropek ani przecinków. Możemy natomiast zakończyć taki napis wykrzyknikiem lub znakiem zapytania, jeżeli jego treść tego wymaga.

Izabela Różycka

interpunkcja przy wyliczaniu wyrazów

W podręczniku znajduje się polecenie: Wyszukaj w tekście wszystkie wyrazy z ż niewymiennym i wypisz je. Jaka jest poprawna forma rozwiązania? Czy wyliczając wyrazy, pierwszy należy zapisać wielką literą? Czy na końcu należy postawić kropkę? Dziękuję

Forma tzw. wyliczeń rozbudowanych nie jest jednoznacznie opracowana w ortografii. Sformułowane reguły dotyczą wyliczeń stanowiących części składowe zdań, podczas gdy Pani problem dotyczy ćwiczeń, czyli sytuacji, kiedy wypisuje się pojedyncze wyrazy bez wprowadzania ich np. zwrotem: Wyrazy zawierające ż niewymienne to: … .

Można zatem przyjąć, że proste wyliczenie pojedynczych wyrazów wymienianych jeden po drugim w tym samym wersie, bez jakiegokolwiek wprowadzającego je zwrotu, nie wymaga zapisania pierwszego z nich wielką literą ani stawiania po ostatnim kropki, trzeba natomiast oddzielać poszczególne przykłady przecinkami.

Jeżeli natomiast wymieniamy wyrazy, zapisując je jeden pod drugim w kolejnych wersach, wówczas poszczególne przykłady oddzielamy przecinkami, a po ostatnim stawiamy kropkę. Kiedy przed wyliczanymi jeden pod drugim wyrazami nie ma jakichkolwiek znaków wprowadzających lub pisany jest myślnik, wówczas wyrazy takie pisane są małymi literami.  Z kolei wyrazy lub wyrażenia wprowadzane literami lub cyframi zaczynamy wielką literą, kiedy po wprowadzającej je cyfrze lub literze jest pisana kropka. W takim przypadku, tzn. po przykładach zaczynających się wielką literą można stawiać kropkę po każdym z nich.

Jeżeli poszczególne punkty wyliczenia mają formę zdań lub równoważników zdań, stosuje się wobec nich ogólne zasady, czyli początek każdego kolejnego zdania piszemy wielką literą, a na końcu stawiamy kropkę.

Izabela Różycka

interpunkcja w przykładowym zdaniu

Szanowni Państwo,
czy w poniższym zdaniu przecinki są we właściwych miejscach.
Ilość uwarunkowań ludzkich myśli potęguje się, zaś formy, jakie przybierają, stają się coraz bardziej złowrogie.
Z góry serdecznie dziękuję za odpowiedź
Katarzyna Kaczmarzyk

Pani Katarzyno,
w przytoczonym przez Panią zdaniu zastosowano poprawnie przecinki.

Pozdrawiam serdecznie
Agnieszka Wierzbicka

interpunkcja w wyliczeniach

Jestem w trakcie redagowania statutu szkoły. Czy taki sposób zapisu jest zgodny z zasadami interpunkcji? Oto przykład.

2. Do zadań szkoły w zakresie edukacji wczesnoszkolnej należy:
1) Zapewnienie prawidłowej organizacji zabawy, nauki i odpoczynku dla uzyskania ciągłości procesów adaptacyjnych w odniesieniu do wszystkich dzieci, w tym rozwijających się w sposób nieharmonijny, wolniejszy lub przyspieszony;
2) Wspieranie:
a) aktywności dziecka, kształtującej umiejętność korzystania z rozwijających się umysłowych procesów poznawczych, niezbędnych do tworzenia własnych wzorów zabawy, nauki i odpoczynku,
b) rozwoju mechanizmów uczenia się dziecka, prowadzące do osiągnięcia przez nie kompetencji samodzielnego uczenia się,
c) wielokierunkowej aktywności dziecka przez organizowanie sytuacji edukacyjnych umożliwiających eksperymentowanie i nabywanie doświadczeń oraz poznawanie polisensoryczne, stymulujących jego rozwój we wszystkich obszarach: fizycznym, emocjonalnym, społecznym i poznawczym.
4) Wybór (opracowanie) programu nauczania opartego na treściach adekwatnych do poziomu rozwoju dzieci, ich możliwości percepcyjnych, wyobrażeń i rozumowania oraz uwzględniającego potrzeby i możliwości uczniów rozwijających się w sposób nieharmonijny, wolniejszy lub przyspieszony.

Z góry dziękuję za udzielenie informacji
Z poważaniem
Katarzyna Jaworska

 

Zacznę od kwestii ortograficznej: pierwsze człony wyliczeń, które nie mają postaci pełnych zdań, powinniśmy zapisywać od małej litery, niezależnie od tego, czy poprzedza je litera czy cyfra.

Wyliczenia dwu- lub trzystopniowe (nie zaleca się tworzyć struktur większych, bo przestają być komunikatywne) mogą mieć charakter literowy, cyfrowy lub mieszany. Przykłady poprawnego układu to m.in.:

1. I. 1.
1.1. 1. a)
1.2. 2. b)
2. II. 2.
2.1. 1. a)
2.2. 2. b)

Odradzałbym różnicowanie segmentów jedynie przez zamianę znaku interpunkcyjnego po cyfrze [a zatem: 1. – jako oznaczenie pierwszego piętra; 1) – jako oznaczenie drugiego piętra. Jest to oznaczenie mało przejrzyste]. Cyfra zamykana nawiasem to dobry sposób na wyodrębnienie wyliczeń śródtekstowych, np.

Do zadań szkoły w zakresie edukacji wczesnoszkolnej należy: 1) zapewnienie prawidłowej organizacji zabawy, nauki i odpoczynku dla uzyskania ciągłości procesów adaptacyjnych w odniesieniu do wszystkich dzieci, w tym rozwijających się w sposób nieharmonijny, wolniejszy lub przyspieszony; 2) wspieranie aktywności dziecka, kształtującej umiejętność korzystania z rozwijających się umysłowych procesów poznawczych, niezbędnych do tworzenia własnych wzorów zabawy, nauki i odpoczynku; 3) wybór (opracowanie) programu nauczania opartego na treściach adekwatnych do poziomu rozwoju dzieci.

Ostatni człon wyliczenia należy zamknąć kropką, poprzedzający (lub poprzedzające) – przecinkiem lub średnikiem (średnik wskazany jest wówczas, gdy w funkcji wyliczenia występuje rozbudowane zdanie, w obrębie którego użyto przecinków). Raz przyjęty sposób oznaczenia musi być stosowany konsekwentnie.

Moja propozycja byłaby taka:

2. Do zadań szkoły w zakresie edukacji wczesnoszkolnej należy:

2.1. zapewnienie prawidłowej organizacji zabawy, nauki i odpoczynku dla uzyskania ciągłości procesów adaptacyjnych w odniesieniu do wszystkich dzieci, w tym rozwijających się w sposób nieharmonijny, wolniejszy lub przyspieszony;

2.2. wspieranie: a) aktywności dziecka, kształtującej umiejętność korzystania z rozwijających się umysłowych procesów poznawczych, niezbędnych do tworzenia własnych wzorów zabawy, nauki i odpoczynku; b)  rozwoju mechanizmów uczenia się dziecka, prowadzące do osiągnięcia przez nie kompetencji samodzielnego uczenia się; c) wielokierunkowej aktywności dziecka przez organizowanie sytuacji edukacyjnych umożliwiających eksperymentowanie i nabywanie doświadczeń oraz poznawanie polisensoryczne, stymulujących jego rozwój we wszystkich obszarach: fizycznym, emocjonalnym, społecznym i poznawczym;

2.3. wybór (opracowanie) programu nauczania opartego na treściach adekwatnych do poziomu rozwoju dzieci, ich możliwości percepcyjnych, wyobrażeń i rozumowania oraz uwzględniającego potrzeby i możliwości uczniów rozwijających się w sposób nieharmonijny, wolniejszy lub przyspieszony.

Radziłbym też przeredagować zdanie w pkt c) – do którego członu odnosi się forma stymulujących?

Łączę pozdrowienia

Bartłomiej Cieśla

Interpunkcja w zdaniach złożonych

Dzień dobry. Szanowni Państwo, czy w poniższych zdaniach przecinki postawione są prawidłowo:
– Chodzi o to żeby, kiedy zajdzie potrzeba…
– Kłos który, wypiwszy dwie pokaźne racje księżycówki…
Czy też przed „żeby” i przed „który” również należy postawić przecinki?
Z góry dziękując za odpowiedź, pozdrawiam. Adam Molenda 

W pierwszym zdaniu brakuje przecinka oddzielającego pierwsze zdanie składowe tego wypowiedzenia złożonego, czyli: /Chodzi o to/, natomiast drugi przecinek jest niepotrzebny, ponieważ nie rozdzielamy przecinkami dwóch sąsiadujących spójników, spójnika i zaimka względnego (w przytoczonym zdaniu żeby kiedy), zaimka względnego i spójnika. A zatem zdanie powinno zostać zapisane jako: Chodzi o to, żeby kiedy zajdzie potrzeba ….

Drugie zdanie ma następującą konstrukcję: Kłos /początek zdania 1/, który /początek zdania 2 wtrąconego w ciąg pierwszego/, wypiwszy dwie pokaźne racje księżycówki … /równoważnik zdania 3 wtrącony w strukturę zdania drugiego/ – dalszy ciąg polegać będzie na powrocie do zdań – najpierw drugiego, potem pierwszego. A zatem dwukrotnie wystąpiła konstrukcja wtrącenia zdania w strukturę innego zdania. Reguła interpunkcyjna mówi, że wszystkie wtrącenia wyodrębniamy przecinkami z obu stron. A zatem w tym fragmencie zdania interpunkcja będzie następująca: Kłos, który, wypiwszy dwie pokaźne racje księżycówki, ….

Izabela Różycka

interpunkcja w zdaniu złożonym

Dzień dobry,

chciałbym dowiedzieć się, czy w języku polskim dopuszczalne wielokrotne powtórzenie zaimka względnego poprzedzonego spójnikiem, np.

Zakupiłem dom, który jest stary, i który się rozpada, i który jest pełen robactwa i który będzie trzeba solidnie wyremontować.

Jak powinna wyglądać poprawna interpunkcja, zastosowana w tego rodzaju konstrukcji zdaniowej?

Z poważaniem,
Przemysław Mazurkiewicz

W języku polskim powtarzanie zaimka który jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy odnosi się on do tego samego rzeczownika i zaczyna zdania współrzędne wobec siebie (np. współrzędne przeciwstawne, wynikowe, synonimiczne), np. Studentka, którą wam przedstawiłam, a która jest moją kuzynką….. Zaimka nie można powtarzać na różnych poziomach podrzędności. Niepoprawnie: To był tancerz, który zwyciężył w konkursie, który zorganizowała…. Poprawnie: To był tancerz, który zwyciężył w konkursie zorganizowanym… Jeżeli chodzi  o interpunkcję, to przed powtórzonym tym samym spójnikiem w takiej samej funkcji stawia się przecinek. W podanym wyżej wypowiedzeniu powinny znaleźć się trzy przecinki (jeden przed zaimkiem wprowadzającym zdanie podrzędne oraz dwa przed powtórzonym spójnikiem; pierwszy spójnik i łaczy zdania współrzędne łączne): Zakupiłem dom, który jest stary i który się rozpada, i który jest pełen robactwa, i który będzie trzeba solidnie wyremontować. Dodatkowo: lepiej kupić (oficj.).

Katarzyna Jachimowska

 

 

 

Interpunkcja w zdaniu złożonym

Proszę o pomoc dotyczącą interpunkcji w poniższym zdaniu:
Jako, że pierwsze godziny naszego małżeństwa pragniemy spędzić w gronie rodziny i przyjaciół będziemy zaszczyceni jeśli zechcecie swoją obecnością uświetnić przyjęcie weselne, które odbędzie się…

Jako że pierwsze godziny naszego małżeństwa pragniemy spędzić w gronie rodziny i przyjaciół, będziemy zaszczyceni, jeżeli zechcecie swoją obecnością uświetnić przyjęcie weselne, które odbędzie się ….

Izabela Różycka
 

Jak zaczynać tekst po zwrocie adresatywnym?

Czy po zwrocie „Szanowny Panie Dyrektorze” należy postawić kropkę, przecinek czy nic. Jak dalej kontynuować pismo – od małej czy dużej litery, z wcięciem czy bez.
Czy poprawny jest zwrot – Fundacja XXX zwraca się z prośbą” – przecież to nie fundacja czy tym podobne zwraca się z jakąś sprawą tylko osoby w niej pracujące.
Dorota Pawlik

Po zwrocie adresatywnym można postawić wykrzyknik albo przecinek. W pierwszym przypadku (po wykrzykniku) dalszy ciąg tekstu zaczyna się od nowego wersu, wielką literą, w drugim natomiast (po przecinku) również od nowego wersu, ale z pierwszym wyrazem pisanym małą literą. Każdy nowy akapit wyróżniamy wcięciem.

Słowo fundacja oznacza rodzaj instytucji, ale może także oznaczać osoby, które w niej pracują. Tego typu zmiany (przesunięcia) znaczeniowe są w języku bardzo częste. Mówimy np. Ministerstwo ogłosiło nowe rozporządzenie, Uniwersytet nadał uczonemu tytuł doktora honoris causa, Cała klasa poszła do kina, Radio podało komunikat, Pistolet wystrzelił, Samochód się zatrzymał itp.

Izabela Różycka

jeżeli (,) mimo

Szanowni Państwo, mam wątpliwości dotyczące interpunkcji zdania: Jeżeli mimo przekazanej w etapie pierwszym informacji sytuacja się nie zmienia, w drugim etapie możesz dać wyraz swoim emocjom – rozdrażnieniu, złości.
Czy można fragment „mimo przekazanej w etapie pierwszym informacji” wydzielić przecinkami i potraktować jako wtrącenie? Jeśli jest to okolicznik przyzwolenia (jak przypuszczam), to nie powinno się go wydzielać przecinkami, gdyż znajduje się na początku zdania. Jakie reguły składniowe, interpunkcyjne tu obowiązują. Będę bardzo wdzięczna za odpowiedź.  Z poważaniem Patrycja Bukowska

Szanowna Pani,

w cytowanym przez Panią wypowiedzeniu w bezpośrednim sąsiedztwie umieszczono spójnik wprowadzający wypowiedzenie warunkowe (jeżeli) i przyimek (mimo). Moim zdaniem między nimi nie powinno być przecinka przynajmniej z trzech powodów:

  1. W Wielkim słowniku ortograficznym PWN czytamy, że zasadniczo nie rozdziela się przecinkiem dwóch sąsiadujących ze sobą spójników, zaimka względnego i spójnika [reguła 366], chyba że drugi z nich wprowadza informację, którą nadawca chciałby uwydatnić, np. Wrócił z zagranicy i (,) choć potrzebował odpoczynku, rzucił się w wir codziennych zajęć. Co prawda w przytoczonym przepisie nie mówi się o zestawieniu spójnika i przyimka, biorąc jednak pod uwagę względy formalne (tj. fakt, że obok siebie umieszcza się dwa krótkie wyrazy sygnalizujące odmienne relacje znaczeniowe), jest to sytuacja analogiczna.
  2. Ponieważ fragment mimo przekazanej w etapie pierwszym informacji znajduje się na początku zdania, a więc stanowi o istocie treści pierwszego wypowiedzenia składowego, informacja, którą przekazuje, jest wyraźnie uwydatniona. Nie ma więc potrzeby wydzielania tej części jako wtrącenia.
  3. Przecinek postawiony w tym miejscu sygnalizowałby pauzę – niepotrzebną, zaburzającą właściwy rytm tego komunikatu.

Łączę pozdrowienia –
Bartłomiej Cieśla

kiedy stawiać przecinek przed powtórzonym spójnikiem?

Rozum i serce, myśli, i uczucia, będą toczyły nieustanną walkę.
Czy w związku z zasadą: przed 2 „i” przecinek, chciałam zapytać, czy drugi przecinek wstawiłam prawidłowo?
Z góry bardzo dziękuję za pomoc.

 

„Wielki słownik ortograficzny PWN” pod redakcją Edwarda Polańskiego zawiera informację, że powtórzony spójnik poprzedzamy przecinkiem tylko wtedy, kiedy pełni on funkcję analogiczną do pierwszego, np. Kup chleb i bułki, i jabłka, i gruszki. Nie postawimy przecinka w zdaniu: Kup chleb i bułki albo jabłka i gruszki.

W podanym przez Panią przykładzie nie wstawiłabym drugiego przecinka, gdyż mamy do czynienia z dwoma odrębnymi szeregami: 1.rozum i serce; 2. myśli i uczucia. Poprawny zapis tego zdania to: „Rozum i serce, myśli i uczucia będą toczyły nieustanną walkę”.

Serdecznie pozdrawiam,

Elwira Olejniczak

kropka po cyfrach rzymskich

Dzień dobry
Moje pytanie dotyczy stawiania kropki po cyfrach rzymskich w tytule rozdziału pracy dyplomowej, ale w przypadku, gdy cyfra rzymska poprzedzona jest wyrazem „rozdział”, np.:
Rozdział III. Formy pomocy choremu i jego rodzinie
Czy kropka w takiej sytuacji jest tylko dopuszczalna, czy konieczna?

Reguła ortograficzna mówi jednoznacznie, że po po literach oraz liczbach zapisywanych cyframi arabskimi i rzymskimi, które wprowadzają wyliczenia, należy postawić kropkę. W przypadku opisanym przez Panią mamy do czynienia z wyliczeniem, a wyraz rozdział, który tam występuje jest w nim jedynie elementem dodatkowym.

Kropki można nie stawiać po liczebnikach porządkowych pisanych cyframi rzymskimi, kiedy nie wchodzą one w skład wyliczenia, np. Wydarzyło się to w II połowie XX wieku; Mieszkam na IV piętrze.

Izabela Różycka

 

oddzielanie przydawek przecinkami

Szanowni Państwo,
piszę, ponieważ mam problem z rozróżnieniem przydawek równorzędnych oraz nierównorzędnych w zdaniu. Rozumiem teorię: przydawki równorzędne, czyli takie które stanowią szereg składników, każda z nich określa rzeczownik, natomiast przydawki nierównorzędne to takie, w których jedna jest określeniem drugiej przydawki określającej rzeczownik. Problem pojawia się w praktyce. Jak mam traktować takie zdania: On miał długie brązowe włosy (czy długie, brązowe włosy); Światło pada na niebieską betonową podłogę (czy niebieską, betonową podłogę); Rozlała się lepka zielona ciecz (czy lepka, zielona ciecz); On ma ubrany niebieski roboczy kombinezon (czy niebieski, roboczy kombinezon); Jechał starym rozklekotanym samochodem (czy starym, rozklekotanym samochodem).
Przepraszam za kłopot i z góry dziękuję za pomoc.
Z wyrazami szacunku,
Magdalena Świekatoń

Klasyfikacja przydawek na równorzędne i nierównorzędne może służyć jako kryterium rozgraniczenia ich interpunkcji. Przecinek stawiamy wtedy, gdy wymieniamy przydawki, które są dwoma równorzędnymi wyrazami, określającymi rzeczownik. Składniki takie mogłyby być połączone wyrazem i oznaczającym równorzędność, np.: On miał długie, brązowe włosy, bo: On miał długie i brązowe włosy; Jechał starym, rozklekotanym samochodem, bo: Jechał starym i rozklekotanym samochodem.

Odstępstwem od zasady oddzielania przecinkami szeregu przydawek jest sytuacja, gdy wymienione składniki wypowiedzenia nie nazywają kolejnych, innych cech, lecz jeden ze składników szeregu bliżej określa drugi, doprecyzowując go, np.: Światło pada na niebieską betonową podłogę. Niebieska betonowa podłoga = niebieska → (betonowa podłoga).On ma ubrany niebieski roboczy kombinezon. Niebieski roboczy kombinezon = niebieski → (roboczy kombinezon).

Warto dodać, że odrębną grupę stanowią teksty artystyczne, w których interpunkcja jest środkiem indywidualnej ekspresji, ma służyć angażowaniu uwagi czytelnika. Autorzy świadomie rezygnują w nich z niektórych znaków interpunkcyjnych.

Przy okazji dodajmy, że przytoczona przez Panią forma: On miał ubrany kombinezon jest błędna. Poprawnie można by powiedzieć: On miał na sobie kombinezon, albo On był ubrany w kombinezon.

Beata Burska-Ratajczyk

pisownia skrótu wyrazu punkt w tekstach ustaw

Szanowni Państwo,
bardzo proszę o odpowiedź, czy w poniższej sytuacji po skrócie pkt będzie kropka czy też nie: Zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 3 e  u.s.o. organizuje się trzyletnie szkoły specjalne przysposabiające do pracy dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym.  
Pozdrawiam
Katarzyna borowiec

Zasada zapisywania skrótów jest następująca: stawiamy po nich kropkę, jeżeli ostatnia litera skrótu nie jest ostatnią literą skracanego wyrazu. Inaczej mówiąc kropkę musimy postawić, jeżeli skracany wyraz „ucięliśmy” w jakimś miejscu (np. wyraz strona skracamy jako str. lub s.; wyraz ulica jako ul.; wyraz profesor jako prof. a wyraz kapitan jako kpt. Jeżeli natomiast ostatnia litera skrótu jest jednocześnie ostatnią literą skracanego wyrazu, czyli skracając wyraz, „wycięliśmy” mu środek, wówczas kropki nie stawiamy (skrót wyrazu magister to mgr; wyrazu doktor to dr, a wyrazu punktpkt).  Jeżeli wyraz skracany odmieniamy, inaczej zapisujemy mianownik i pozostałe przypadki (formę punkt skrócimy jako pkt, formy punktu, punktem, punktami itp. jako pkt.).

Przytoczony fragment ustawy po rozwinięciu skrótów odczytujemy tradycyjnie jako: Zgodnie z artykułem dziewiątym, ustęp pierwszy, punkt trzeci e ….. . A zatem nie odmieniamy tu wyrazów ustęp ani punkt, a to oznacza, że ten drugi skracamy jako pkt, czyli bez kropki.

Poprawność ortograficzna i interpunkcyjna tekstu dedykacji

Witam.
Chciałabym zapytać czy poniższy tekst jest napisany prawidłowo. Proszę o ewentualną korektę:
„Do Ciebie Jezu wyciągam ręce,
Bo Ty mnie kochasz najgoręcej,
Ty mi się dzisiaj oddałeś cały,
W tej przenajświętszej Hostii białej.

Na pamiątkę I Komunii Świętej
Kacprowi- Ojciec Chrzestny Marek.”

Imię w formie wołacza należałoby wydzielić przecinkami, a zatem w pierwszym wersie zapisałabym: Do Ciebie, Jezu, wyciągam ręce, …… . Zastosowane w ostatnim wersie określenie ojciec chrzestny nie jest nazwą własną, więc właściwa jest pisownia małymi literami. Wyrażenie to można byłoby napisać wielkimi literami wówczas, gdyby użył go w odniesieniu do Pana Pański chrześniak. Wówczas byłby to wyraz szacunku, przywiązania itp., których to uczuć w oczywisty sposób nie wyrażamy sami do siebie. Myślnik z ostatniego wersu powinien być oddzielony pauzami z obu stron, ponadto pomijamy cudzysłów.

Izabela Różycka

przecinek

Dzień dobry, bardzo proszę o informację, które z poniższych zdań jest poprawnie zapisane (chodzi o przecinek lub jego brak):

Śląsk jakiego już nie ma. Śląsk, jakiego już nie ma.

Znalazłam w internecie każdą z tych wersji (zamiast Śląska inne nazwy miast lub regionów), a definicje słownikowe wprowadziły mi jeszcze większy zamęt. Będę bardzo wdzięczna za pomoc.

Z wyrazami szacunku DM

 

Szanowna Pani,

w takich sytuacjach autorzy słowników dopuszczają swobodę stosowania przecinka. Wszystko zależy od tego, jakie treści chcemy osłabić lub wzmocnić poprzez zastosowanie znaku interpunkcyjnego. Warto więc zastanowić się, co chcemy przekazać.

W przywołanym przez Panią przykładzie, aż chciałoby się się dodać z nostalgią: Taki Śląsk, jakiego już nie ma. Jeśli taki jest nasz zamysł to możemy postawić przecinek. Jeżeli jednak, jak podaje E. Polański w „Wielkim słowniku ortograficznym PWN”, naszym celem jest uniknięcie przerwy oddechowej albo chcemy osłabić wyrazistość porównania, przecinek możemy pominąć. Wybór wariantu zależy od autorskiej intencji i tego, co zamierzamy wyeksponować.

Z wyrazami szacunku,

Elwira Olejniczak

przecinek

Treść pytania:
Czy w zdaniu: „Dobre jedzenie tatarskie znajdziemy w gospodarstwie Adama Iljasiewicza w Kruszynianach i Eugenii Radukiwicz opiekującej się meczetem i muzułmańskim Domem Pielgrzyma w Bohonikach” wskazany jest przecinek między Radukiewicz i opiekującej się, aby podkreślić dopowiedzenie i uznać fakt, że nazwa własna nie wymaga wyznaczenia zakresu znaczeniowego jakimś dodatkowym określeniem?
Za poradę językową pięknie dziękuję.
J.T.

Polecam przekształcenie zdania na: Dobre jedzenie tatarskie znajdziemy w gospodarstwie Adama Iljasiewicza w Kruszynianach i Eugenii Radukiwicz, która opiekuje się meczetem i muzułmańskim Domem Pielgrzyma w Bohonikach. Wtedy też czytelniejsza będzie składnia  wypowiedzenia.

Katarzyna Jachimowska

 

przecinek a okoliczniki

Kłaniam się,
zdjęcie domu, w którym mieszkała s.Faustyna, a pod nim napis: „W Wilnie w tym domu mieszkała s. Faustyna”.
Pytanie Czy ten napis jest poprawny pod względem interpunkcji?

Kiedyś czytałem takie pouczenie: ” Jeśli dwa okoliczniki tego samego typu (miejsca, czsau itp) stoją w zdaniu obok siebie, oddzielamy je przecinkiem wówczas, gdy drugi z nich jest dokładniejszym określeniem pierwszego (zawęża jego zakres):
Szczyt odbył się na południu Finlandii, w Tempere.
ale: Szczyt odbył się w Tempere na południu  Finlandii.

Wg tych mądrości ów napis powinien być napisany:
1,”W Wilnie, w tym domu, mieszkała s. Faustyna” – lub
2 „W tym domu w Wilnie mieszkała s.Faustyna”.

Nie mam jednak pewności, dlatego proszę o poradę.

Pozdrawiam
Jan Tambor  

Szanowny Panie,

przytoczona przez Pana reguła interpunkcyjna pochodzi z „Wielkiego słownika ortograficznego PWN”. Czytamy w nim, że okoliczniki jednorodne oddzielamy przecinkiem, jeśli: 1. Okolicznik, który występuje na drugim miejscu, jest bliższym określeniem pierwszego, np. W ubiegłym tygodniu, we środę, wrócił z Australii 2. Tworzą przykładowe wyliczenie, np. Pracował w instytucie, w bibliotece, w domu. Podobnie, lecz nieco dokładniej, sformułowaną zasadę odnajdujemy m.in. w „Słowniku interpunkcyjnym” Edwarda Polańskiego, Marka Szopy i Ewy Dereń: przecinkiem oddzielamy dwa okoliczniki, z których pierwszy wyraża treść ogólniejszą w stosunku do drugiego, który zwykle doraźnie, nietrwale zawęża zakres okolicznika ogólnego. Autorzy wskazanych opracowań nie precyzują, czy oddzielać przecinkiem okoliczniki, spośród których to drugi wyraża treść ogólniejszą, można jednak na podstawie cytowanych informacji założyć, że jest to rozwiązanie przez nich postulowane. Moim zdaniem postawienie przecinka w zdaniu: W tym domu w Wilnie mieszkała s. Faustyna nie byłoby rażącym naruszeniem normy językowej (jedna z podstawowych zasad interpunkcyjnych mówi bowiem, by oddzielać od siebie jednorodne składniki wypowiedzenia).

Łączę pozdrowienia
Bartłomiej Cieśla

przecinek po „tak więc”?

Szanowni Państwo. Czy należy użyć przecinka po sformułowaniu „Tak więc” na początku niniejszego zdania? Czy może jest on raczej zbędny?
„Tak więc, tym,który wyprowadza ze śmierci do życia, nie jest Jahwe, lecz posłany przez Niego Chrystus, Syn Boży (por. J 11, 42)”.

W takim nawiązaniu do poprzedniego wypowiedzenia nie trzeba stawiać przecinka przed tym.

Katarzyna Jachimowska

przecinek po członie wyodrębnionym dwukropkiem

Szanowni Państwo.

Pragnę zapytać, czy konieczny jest przecinek przed słowem „należy” w poniższym zdaniu?:

Pomimo subtelnej różnicy sensu występującej w przekładzie zdania: hótan eklípē(i) należy raczej przyjąć, że autorowi trzeciej Ewangelii chodzi o skończoność wszelkich dóbr doczesnych w chwili śmierci człowieka.

Orzeczenie modalne należy przyjąć stanowi integralną część wypowiedzenia składowego, którego inicjalnym komponentem jest przyimek pomimo. Składnik wyodrębniany przez dwukropek (zdanie: hótan eklípē) nie jest wtrąceniem, które należałoby obustronnie wydzielić znakami interpunkcyjnymi.

Łączę pozdrowienia
Bartłomiej Cieśla

przecinek przed łącznikiem „to”

Dzień dobry
Czy w zdaniu „Poprawna wymowa, to sukcesu połowa” powinien znajdować się przecinek?
Dziękuję za pomoc

Szanowna Pani,

w przytoczonym  wypowiedzeniu nie powinno być przecinka, znak ten nie może bowiem oddzielać podmiotu i orzeczenia (w tym wypadku złożonego, z nietypowym niewerbalnym łącznikiem „to”), które pozostają w bezpośredniej i wzajemnej relacji znaczeniowej. Działanie przytoczonej reguły wyraźne jest w zdaniach typu: Janek bawi się w piaskownicy, Adam jest bogaty, w których postawienie przecinka między podmiotem a nazwą czynności czy stanu również byłoby rażącym błędem.

Bartłomiej Cieśla

przecinek przed oraz

Czy w zdaniu:
Moze Pani dowiedziec sie na temat stazy, jak rozpoczc prace w nowo otwieranym hotelu oraz w co wierzy i co oferuje Starwood Hotels and Resorts Worldwide.

po slowie ‚oraz’ powinien byc przecinek I dlaczego?

Po pierwsze – język polski jeszcze nie stracił znaków diakrytycznych, więc wypadałoby sformułować pytanie poprawnie przynajmniej pod tym względem (to nie jest przecież SMS). Po drugie – przecinków nie stawia się po spójnikach i wskaźnikach zespolenia, lecz przed nimi. Wreszcie – trudno mi udzielić wyczerpującej odpowiedzi, skoro nie rozumiem sensu wypowiedzenia ze względu na niepoprawną konstrukcję składniową. Czy ma Pani dowiedzieć się czegoś na temat staży oraz tego, co oferuje Starwood Hotels and Resorts Worldwide? Wtedy przed oraz postawimy przecinek (zdanie rozpoczynające sie od jak będzie wtedy wtrącone i trzeba je oddzielić przecinkami). A może ma Pani dowiedzieć się czegoś o stażu oraz jak w ogóle rozpocząć pracę w nowo otwieranym hotelu, a także tego, co oferuje Starwood Hotels and Resorts Worldwide? Wtedy przed powtórzonym spójnikiem oraz postawimy przecinek . Czy może temat stażu obejmuje pytania: jak rozpocząć pracę oraz co oferuje…. – wtedy bez przecinka.

Na zakończenie jeszcze jedna kwestia – czasownik wierzyć wymaga osobowego wykonawcy czynności, a więc ktoś wierzy w kogoś, w coś lub  ktoś wierzy komuś, czemuś. Czy w związku z tym  konsorcjum Starwood Hotels and Resorts Worldwide może w coś wierzyć?

Katarzyna Jachimowska

Przecinek w przykładowym zdaniu pojedynczym

Proszę o pomoc: gdzie postawić przecinek w następującym zdaniu: Niektóre z wód objętych projektem przedstawiamy w kalendarzu.

W przytoczonym zdaniu nie jest potrzebny żaden przecinek.

Izabela Różycka

przecinek w sformułowaniu „odsetkami naliczonymi począwszy od dnia xxx”

Szanowni Państwo!
Proszę o pomoc, gdzie postawić przecinek (przecinki) w zdaniu:
„Postanawiam rozłożyć na raty płatność całości należności oraz ustalam następujące terminy płatności oraz wysokość poszczególnych rat:
1) do dnia 15 marca 2016 r. – kwota 1.753,50 zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych naliczonymi począwszy od dnia 14 maja 2012 r.;
2)….”
Chodzi o to, czy przecinek postawić przed imiesłowem przymiotnikowym : „naliczonymi” czy przed imiesłowem przysłówkowym „począwszy”.

Przecinek powinien być postawiony, moim zdaniem, przed imiesłowem przymiotnikowym „naliczonymi”, zaś imiesłów przysłówkowy „począwszy” można po prostu usunąć. Jest zbędny. Jeśli wyraźnie napisała Pani, że odsetki naliczane są od 14 maja 2012 roku to już nie ma potrzeby używać imiesłowu „począwszy”.

Serdecznie pozdrawiam,

Elwira Olejniczak

przecinek w wyrażeniach typu „mimo że”

Nauczono mnie w szkole, że przed że stawia się przecinek. Również Word, w którym piszę, sugeruje postawienie tam przecinka. Dlaczego więc osoba sprawdzająca moją pracę zaznaczała mi jako błąd interpunkcyjny przecinek przed że w zdaniach typu: Wymienione argumenty powodują konieczność przyjęcia takiego stanowiska mimo, że inne opracowania podają odmienna interpretację tego zjawiska?

Przed spójnikami wprowadzającymi zdania podrzędne rzeczywiście zawsze stawia się przecinek. Spójniki jednak mogą być jednowyrazowe (że, żeby, bo, gdy, chociaż, ponieważ, itp.) albo dwuwyrazowe (chyba że, dlatego że, podczas gdy, mimo że, itp.). W przypadku tych ostatnich przecinek trzeba postawić przed całym spójnikiem, czyli przed pierwszym wyrazem tworzącego spójnik połączenia, np. Przyszedł, mimo że padał deszcz. My pracowaliśmy, podczas gdy oni się bawili.

 Izabela Różycka

 

Przecinek w zdaniu pojedynczym

gdzie postawić przecinki: „Może będziecie miały ochotę lub potrzebę, bliższego zapoznania się z moim rozumieniem świata efektywności życiowej”

W tym zdaniu nie jest potrzebny żaden przecinek, również ten, który Pani napisała po wyrazie potrzebę.

Izabela Różycka

Przecinek w zdaniu współrzędnie złożonym łącznym.

Czy w poniższym zdaniu powinny być przecinki?
„Doprowadził do utworzenia rządu i wytyczył niezależny od obcych mocarstw kierunek polityki zagranicznej”

Jest to wypowiedzenie jednokrotnie złożone, którego zdania składowe połączone są współrzędnie w stosunku łącznym (za pomocą spójnika i). Takie wypowiedzenie nie wymaga żadnych przecinków, przydałaby się jedynie kropka na końcu.

Izabela Różycka

Przecinki w pewnych typach wypowiedzeń pojedynczych i złożonych

Dzień dobry.
Chciałabym zapytać się, czy w zdaniach tego typu powinno się postawić przecinek.

1. Czułam(,) jak deszcz kapie mi na nos.
2. Widziałam(,) jak wschodzi słońce.

3. Ciekawe(,) co tym razem zrobił.
4. Zadowolona(,) zeszłam po schodach.

We wszystkich przytoczonych zdaniach należy postawić przecinki. Trzy pierwsze to wypowiedzenia złożone, składające się z dwóch wypowiedzeń składowych (zdań – 1. i 2. lub równoważnika zdania i zdania – 3.) połączonych w stosunku składniowym podrzędnym a wypowiedzenia w ten sposób połączone oddzielamy przecinkami. Trzecie wypowiedzenie, to zdanie pojedyncze z tzw. określeniem predykatywnym (Zadowolona), a określenia tego typu wyodrębniamy z ciągu zdania przecinkami.

Izabela Różycka

przecinki w zdaniu złożonym

Szanowni Państwo,
uprzejmie proszę o ocenę poprawności językowej (w szczególności poprawności umiejscowienia przecinków) poniższego zdania : „Ja rozumiem to określenie w taki sposób, że osoby, których ono dotyczy, wspólnie korzystają z części wyposażenia i części pomieszczeń mieszkania w którym mieszkają.”
Z poważaniem,
Marek Kociński

Przytoczone zdanie to tzw. zdanie wielokrotnie złożone, składające się z 4 zdań składowych: (1) Ja rozumiem to określenie w ten sposób, (2a) że osoby, (3) których ono dotyczy, (2b) wspólnie korzystają z części wyposażenia i części pomieszczeń mieszkania, (4) w którym mieszkają. Jak widać, zdanie trzecie zostało wtrącone w ciąg zdania drugiego.

Zasady interpunkcji nakazują oddzielanie przecinkami zdań składowych (z wyjątkiem tych, które wprowadzane są spójnikami i, oraz, tudzież, lub, albo, czy, ani), a także obustronne wyodrębnianie przecinkami zdań wtrąconych. A zatem w powyższym zdaniu brakuje przecinka między częścią b zdania drugiego a zdaniem czwartym.

Izabela Różycka

Przecinki w zdaniu złożonym z wtrąceniem

Proszę o pomoc.
Czy w zdaniu:”Kiedy urosnę, to jak dwa razy dwa, dopilnuję, by przestrzegano ich prawa” dobrze postawiłam przecinki?

Tak, przecinki są w tym zdaniu dobrze postawione i jest ich tyle, ile trzeba.

Izabela Różycka

przenoszenie wyrazu – zapis

Dzień dobry,
chciałbym zapytać jak poprawnie należy zapisać przenoszony wyraz.
1. napra-
wiony
czy

2. napra-
-wiony
Jeśli przenoszenie wyrazów zgodnie z przykładem 2 jest właściwe to czy możemy je stosować we wszystkich przypadkach.

W znanych mi słownikach ortograficznych i poprawnościowych funkcjonuje zapis pierwszy, czyli napra-
wiony.

Z pozdrowieniami,

Elwira Olejniczak

Przykład niestawiania przecinka przed spójnikiem a.

Dzień dobry,
Czy powinien być, w tym przypadku, postawiony przecinek  przed a?
Tytuł konferencji:  „Organizacje pozarządowe, a aktywność społeczna jako szansa rozwoju regionu”.

Przed spójnikiem a nie stawia się przecinka,  jeżeli występuje on między wyrażeniami porównywanymi, a zatem w przytoczonym sformułowaniu także go być nie powinno.

Izabela Różycka

publikacje poświęcone interpunkcji

Kłaniam się,
W Poradniku interpunkcyjnym, którego autorami są: Edward Polański, Marek Szopa i Ewa Dereń, czytam takie wiadomości:”Na rynku wydawniczym publikacji poświęconych przestankowaniu jest zaledwie kilka, a pozycji ujmujących praktyczny jego aspekt – jeszcze mniej”. (Wydanie I, Katowice, luty 2010, str.7).

PYTANIE: Jakie tytuły publikacji interpunkcyjnych mają na myśli autorzy tych sugestii?

Uprzejmie dziękuję za informacje.

Z wyrazami szacunku.
Jan Tambor 

 

Dzień dobry,
trudno mi jednoznacznie odpowiedzieć na Pana pytanie, bowiem nieznane są mi źródła, na jakie powoływali się autorzy. Mogę Panu jednak polecić – oprócz wspomnianego przez Pana Poradnika – następujące publikacje:

Jerzy Podracki, Alina Gałązka, Gdzie postawić przecinek? Poradnik ze słownikiem, Wydawnictwo PWN, 2014.
Edward Polański, Dydaktyka ortografii i interpunkcji, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1995.
Edward Polański, Marek Szopa, Podręcznik polskiej interpunkcji, Wydawnictwo MAC Edukacja, 2004.
Elżbieta Wierzbicka-Piotrowska, Interpunkcja na co dzień, Wydawnictwo Nowa Era, 2007.
Herman Wilga, Interpunkcja i składnia. Poradnik dla tych, którzy pierwszy raz…, Wydawnictwo Pazdro, 2004.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

 

reguły stosowania kropek po skrótach

Szanowni Państwo,
mój problem dotyczy interpunkcji w adresowaniu zaproszeń na konferencję naukową do pracowników naukowych uniwersytetu. Uprzejmie proszę o odpowiedź, które zdanie będzie poprawne:
„(…)mają zaszczyt zaprosić Sz.P. prof. dr hab. Pawła Kowalskiego”, czy „(…) mają zaszczyt zaprosić Sz.P. prof. dr. hab. Pawła Kowalskiego”?
Serdecznie dziękuję za pomoc.
Z wyrazami szacunku
Anna Miełko

Kropkę po skrócie stawiamy wówczas, gdy powstał on w wyniku ucięcia końcowej części skracanego wyrazu, czyli gdy ostatnia litera tego skrótu jest pierwszą lub którąś ze środkowych liter skracanego wyrazu. Na przykład rzeczownik tom zapiszemy jako t., rzeczownik profesor jako prof., a przymiotnik habilitowany skracamy jako hab. (z kropką).

Skróty można tworzyć także przez usunięcie środka skracanego wyrazu. Zostają wówczas z niego litery początkowe i ostatnia. W takiej sytuacji, czyli wówczas, gdy ostatnia litera skótu jest jednocześnie ostatnią literą skracanego wyrazu, kropki nie piszemy, np. przyimek według zapiszemy w skócie jako wg, a rzeczownik doktor jako dr ( bez kropek).

Jeżeli jednak użyjemy innej formy rzeczownika niż mianownik, na przykład biernika, tak jak w formule zaproszenia, forma doktor zmienia się w doktora, a zatem ostatnia litera skrótu dr  nie jest już ostatnią literą skracanego wyrazu. W takim wypadku po skrócie musimy postawić kropkę. Podobnie będzie w pozostałych formach tego rzeczownika, np. doktorowidr.; doktoremdr.

Skróty innych poza mianownikiem form rzeczownika można także zapisywać z końcówkami fleksyjnymi, czyli dra (doktora), drem (doktorem) itp.

Izabela Różycka

sposób cytowania

Szanowni Państwo,
bardzo proszę o rozstrzygnięcie wątpliwości dotyczącej stosowania cytatów w połączeniu z mową zależną. W tłumaczonych przeze mnie książkach (z j. angielskiego) nagminnie pojawiają się tego rodzaju zdania:
W liście wyraził obawę, że „wasz artykuł jest obliczony na zdyskredytowanie nas w oczach naszych francuskich przyjaciół”. Czy rzeczywiście są one niepoprawne? Adiustatorzy za każdym razem sugerują albo przerobienie pierwszej części zdania i rozpoczynanie cytatu po dwukropku, albo przesunięcie cudzysłowu, tak żeby cytat nie obejmował zaimków osobowych. Czasami jednak wymaga to zbyt dużej ingerencji w tekst oryginału.
Pozdrawiam
Łukasz Muller

Trudno odnieść się do przytoczonego przez Pana zdania, jeśli nie jest ono wpisane w żaden kontekst – tylko wtedy można by ocenić jego fortunność. Nasuwa mi się tylko jedna uwaga: zaimek umieszczony we wskazanej pozycji, co oczywiste, musi być potraktowany jako element właściwego cytatu, może też – w sposób niezamierzony – zostać odebrany przez czytelnika jako fragment wypowiedzi tej osoby, która słowa przytacza. W takiej sytuacji rzeczywiście lepiej byłoby przeredagować pierwszą część zdania lub rozpocząć cytat po dwukropku.

Bartłomiej Cieśla

w hołdzie niezłomnemu obrońcy…

Proszę o wyjaśnienie czy w zdaniu:” W hołdzie niezłomnemu obrońcy Ojczyzny w dniu nadania imienia Zespołowi Placówek Oświatowych w ….” po wyrazie Ojczyzny powinien się znaleźć przecinek. Jest to napis na tablicy pamiątkowej.Pozdrawiam   i dziękuję.

 

Szkoda, że nie przywołała Pani treści całego napisu, który ma się znaleźć na tablicy pamiątkowej. Zakładam więc, że napis kończy się nazwą miejscową.

Zgodnie z „Wielkim słownikiem ortograficznym PWN” pod red. E. Polańskiego okoliczników niejednorodnych (a takie mamy w tym wypowiedzeniu: okolicznik celu – w hołdzie  i okolicznik czasu – w dniu) nie rozdzielamy przecinkiem.

Z pozdrowieniami,

Elwira Olejniczak

wielkie litery po dwukropku

 Szanowni Państwo,
piszę, ponieważ chciałam zapytać o poprawność poniższych zdań.
„W trakcie rozważań nasunęły się następujące pytania: Jakie podobieństwa są widoczne między powyższymi teoriami a poglądami głównego bohatera? Jakie czynniki mogły zadecydować o wystąpieniu zbieżności?”
Czy pisanie z dużej litery po dwukropku jest w tej sytuacji dozwolone? Proszę o poprawienie zdań w razie innych błędów.
Z wyrazami szacunku,
Martyna

 

Szanowna Pani,

przywołane zdania są zapisane poprawnie. W „Wielkim słowniku ortograficznym PWN” pod red. E. Polańskiego można znaleźć informację, iż główną funkcją dwukropka jest wprowadzanie jakiejś wyodrębnionej partii tekstu. Jeśli po dwukropku przytaczamy dwa zdania (lub więcej) to każde z nich rozpoczynamy wielką literą. Jedynie krótsze wypowiedzenia możemy rozpoczynać  literą małą.

Serdecznie pozdrawiam,

Elwira Olejniczak

zasady interpunkcyjne

Kłaniam się,
mam przed sobą dwa zdania, co do których powstają wątpliwości, czy zostały pod względem interpunkcyjnym poprawnie napisane.
1. Wcześniej, bo na początku października do Chin przedostał się inny tygrys – Kuzja;
2. A potem, u schyłku życia doszło jeszcze świadectwo umierania (mowa o św. Janie Pawle II).
WSO {383] 90.I.1.d) mówi: „Okoliczniki jednorodne (czyli dwa okoliczniki miejsca, sposobu, czasu itd.) oddzielamy przecinkiem, jeśli okolicznik, który występuje na drugim miejscu,  jest bliższym określeniem pierwszego, np. W ubiegłym tygodniu, we środę, wrócił z Australii”.
W świetle tych pouczeń zabrakło po jednym przecinku w każdym z przytoczonych zdań.
(W pierwszym – po wyrazie październik, w drugim – po wyrazie życia).

Po uwzględnieniu tych uwag ww zdania napisałbym:
1.Wcześniej, bo na początku października, do Chin przedostał się inny tygrys – Kuzja;
2.A potem, u schyłku życia, doszło jeszcze   świadectwo umierania.

Proszę o poradę językową, czy poprawione pod względem interpunkcyjnym owe zdania są poprawne.

Z wyrazami szacunku i wdzięczności
Jan Tambor

Odwołał się Pan do reguły, która nakazuje oddzielanie przecinkiem jednorodnych części zdania i dokonał prawidłowej korekty interpunkcyjnej zdań. Warto także pamiętać o ważnym składniowym kryterium polskiej interpunkcji, według którego przecinek stawiamy przed dopowiedzeniami, czyli taką grupą wyrazów, która dokładniej określa podstawową treść zdania, wprowadza dodatkowe informacje, objaśnienia, sprostowania. Jeśli dopowiedzenie umiejscowione jest w środku zdania, nabiera ono charakteru wtrącenia i wydzielamy je dwoma przecinkami (lub innymi znakami interpunkcyjnymi). Podwójne przecinki, podobnie jak podwójne myślniki, wydzielają w zdaniu słowa wtrącone.

Beata Burska-Ratajczyk

Zasady stawiania przecinka przed spójnikiem i.

W poniższym długim zdaniu – jest to tylko fragment monologu wewnętrznego – chodzi mi o interpunkcję ostatniego trzonu zdania:
,,bo od tego się rośnie i wzlatuje i zapada i tak naprawdę nie umiera,,.
Moim zdaniem zbędne są przecinki. Czy słusznie?
Jawnogrzeszny prąd, przepływający ciało od północy do południa, silniejszy od pokoju i wojny, od wschodu do zachodu, racz uśmiechnąć się Panie, bo od tego się rośnie i wzlatuje i zapada i tak naprawdę nie umiera.
Dziękuję i pozdrawiam,
Andrzej Coryell

Co prawda nie rozdziela się przecinkami dwu zdań współrzędnych połączonych spójnikiem i, jednak jeżeli ten spójnik zostanie powtórzony dwa lub więcej razy, wówczas przed powtórzonym spójnikiem przecinek należy postawić, a zatem fragment, o który Pan pyta powinien być zapisany jako: ,,bo od tego się rośnie i wzlatuje, i zapada, i tak naprawdę nie umiera,,.

Izabela Różycka

Zastosowanie myślnika w zdaniu.

Dzień dobry.
Zarzucono mi, że w zdaniu:
„Jeżeli już to – po równo.”
Popełniłem błąd.
Czy mają rację?

Jeżeli problemem poprawnościowym była forma gramatyczna zdania, to, przy założeniu, że jest to wypowiedź potoczna, wszystko jest w porządku. Jeżeli natomiast chodziło o pisownię, a dokładniej interpunkcję, to rzeczywiście, jest ona niewłaściwa, ponieważ postawienie myślnika w taki sposób, jak w przykładzie, narusza sens wypowiedzi. Powinna ona wyglądać następująco: Jeżeli już – to po równo.

Izabela Różycka

Znaki interpunkcyjne w podtytułach

Szanowni Państwo!
Moje pytanie dotyczy interpunkcji w podtytule: „nowe, uaktualnione wydanie o tym, jak usunąć ból i jego przyczyny”. Podtytuł widnieje na pierwszej stronie okładki (na dole strony) w dwóch wierszach. Miejsce złamania tekstu wypada przed „jak” i w związku z tym został pominięty przecinek. Wygląda to tak:
nowe, uaktualnione wydanie o tym
jak usunąć ból i jego przyczyny
Wiele osób uważa, że przecinek powinien być zachowany. Kto ma rację?
Z wyrazami szacunku
Iwona Stachowicz

Jedyny przepis dotyczący (nie)stosowania znaków interpunkcyjnych w tytułach i podtytułach książek, jaki znaleźć można w opracowaniu Adama Wolańskiego „Edycja tekstów. Praktyczny poradnik” (PWN, 2008), odnosi się do kropki, której po tytułach się nie stawia. Można z tego wywnioskować, że wszystkie pozostałe znaki interpunkcyjne należy stosować zgodnie z regułami dotyczącymi zwykłych tekstów.

Pozwolę sobie także dodać, że przytoczony podtytuł jest bardzo niezręcznie sformułowany. Wynika z niego bowiem, że to nie sama książka, ale to jej konkretne wydanie zawiera informacje o tym, jak usunąć ból i jego przyczyny. Podtytułem powinno być ostatnie zdanie, tj. „Jak usunąć ból i jego przyczyny”, a informacja o tym, że jest to wydanie nowe i uaktualnione, która do podtytułu zdecydowanie nie należy, powinna być podana jako osobna informacja.

Izabela Różycka

Nazwy własne

Akcentowanie nazwisk zakończonych na -ow.

Jak prawidłowo w języku polskim akcentuje się nazwiska pochodzenia rosyjskiego z końcówką „ow”. Np. Gorbaczow, Miecugow, Kutuzow?

Nazwiska tego typu akcentuje się na drugą sylabę od końca zarówno w mianowniku (Gorbaczow, Kutuzow), jak i podczas odmiany (Gorbaczowa, Kutuzowa Gorbaczowowi, Kutuzowowi, Gorbaczowem, Kutuzowem, Gorbaczowie, Kutuzowie). Nazwisko Gorbaczow, jako mniej przyswojone, w mianowniku można także wymawiać z akcentem padającym na ostatnią sylabę, ale nawet przy takiej wymowie mianownika w pozostałych przypadkach akcent jest paroksytoniczny.

Izabela Różycka

Azja Centralna czy Azja Środkowa?

Która nazwa jest poprawna: Azja Centralna czy Azja Środkowa?

Dzień dobry,
zgodnie z zapisami w Urzędowym wykazie polskich nazw geograficznych świata (Warszawa 2013, s. 377) poprawne są obie nazwy: Azja Centralna i Azja Środkowa. Warto zaznaczyć, iż są one synonimami.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

Biernik liczby mnogiej nazwiska Dereń

Witam
Mam pewien problem z odmianą nzawiska Dereń. Konkretnie chodzi mi o odmianę w liczbie mnogiej, np na zaproszeniu czyli w bierniku kogo co i czy forma Dereń jest dopuszczalna czy Dereniów.  

Polskie nazwiska ZAWSZE się odmieniają, co wielokrotnie podkreślaliśmy na stronach naszej poradni. A zatem jeżeli zapraszamy, to wyłącznie Państwa Dereniów.

Izabela Różycka

Biernik liczby pojedynczej i mnogiej nazwiska Oktaba

Chciałam zapytać czy kiedy odmieniam nazwisko Oktaba to będzie : zapraszam Oktabów lub Annę Oktabę?

Formy tego nazwiska będą brzmiały dokładnie tak, jak Pani podała, a zatem zapraszamy np. Jana i Marię Oktabów oraz Annę Oktabę.

Izabela Różycka

Borki Prusinowskie i Prusinowice

Szanowni Państwo, moje pytanie dotyczy etymologii nazw wsi w województwie łódzkim. Chodzi mianowicie o Borki Prusinowskie – wieś – położoną w sąsiedztwie Prusinowic (gm. Szadek). Analiza materiałów historycznych wskazuje, że majątek w Prusinowicach był starszy niż położone nieopodal Borki Prusinowskie (podobnie Góry Prusinowskie). Mając to na uwadze, zastawiam się, czy nazwa o którą pytam, nie powinna brzmieć Borki Prusinowickie? Taka odmiana byłaby intuicyjne zgodniejsza z zasadami języka polskiego. Podobnie rzecz ma się na przykład z Krokocicami i Wolą Krokocką (a nie Krokocicką). Czy taka odmiana nazw jest typowa dla regionu łódzkiego, czy może jest to zasada ogólnie stosowana w pewnym okresie historycznym? Bardzo proszę o rozwianie moich wątpliwości.

Pozdrawiam,
Szymon Wójcik

Krokocice  i Prusinowice  to tzw. nazwy patronimiczne, które pierwotnie były nazwami grupowymi ludzi – poddanych lub potomków człowieka, którego imię lub przezwisko stanowiło podstawę nazwy, np. od imienia Pabian (dziś: Fabian) n. m. Pabianice. Nazwy te tworzone są przyrostkiem -ice lub –owice // -‚ewice. Zaliczane są one do bardzo starej warstwy słownictwa i mają związek z wczesnym osadnictwem słowiańskim. W Polsce największe zgrupowania takich nazw pojawiają się w Małopolsce, na Śląsku i we wschodniej części Wielkopolski, m.in. w okolicach Sieradza.  (Więcej informacji na temat nazw patronimicznych i innych typów nazw miejscowych znaleźć można w encyklopedii Polskie nazwy własne pod red. Ewy Rzetelskiej-Feleszko, Warszawa-Kraków 1998).

Dziwi Pana sposób tworzenia przymiotników od tych nazw z pominięciem przyrostka -ice. W takim zabiegu słowotwórczym nie ma jednak niczego osobliwego, może natomiast odzwierciedlać się regionalny zwyczaj językowy. Wystarczy porównać podobne nazwy np: Błędowice – błędowski albo błędowicki, Proszowice – proszowicki, reg. proszowski, Wadowice – wadowicki, reg. wadowski. Sposób tworzenia przymiotników, który zwrócił Pańską uwagę, wykorzystywano już w XV w. przy urabianiu nazw osobowych. Por. nazwiska: Krokocki 1437 od n. m. Krokocice (sier. gm. Szadek), Prusinowski 1420 od n. m. Prusinowice (ciech. gm. Świercze-Koty). Informacje takie znajdziemy np. w słowniku historyczno-etymologicznym Kazimierza Rymuta Nazwiska Polaków, t. 1-2, Kraków 1999-2001.

Sławomira Tomaszewska

Katarzyna Jachimowska

Celownik imienia Singa

Witam. Chciałbym się dowiedzieć jak wygląda odmiana żeńskiego imienia obcego „Singa” w celowniku. Czy jest to „Singie”, „Singnie” czy może jeszcze jakoś inaczej?

Nazwy osobowe odmieniają się jak wyrazy pospolite o takim samym zakończeniu. Wzorem odmiany dla imienia Singa mogą być w takim razie takie rzeczowniki jak klinga, sztanga czy ostroga. Można także wzorować się na odmianie podobnie zbudowanych, ale lepiej przyswojonych nazw osobowych, np. imienia Kinga. A zatem przyglądam się Sindze tak jak Kindze, sztandze czy ostrodze.

Izabela Różycka

Celownik nazwiska Grochal

Dzień dobry
Proszę o podanie prawidłowej odmiany nazwiska Marek Grochal
„Kondolencje składamy Markowi …?”
Dziękujemy

Polskie nazwiska męskie kończące się na spółgłoski odmieniają się w liczbie pojedynczej tak, jak pospolite rzeczowniki męskoosobowe o podobnym jak nazwa własna zakończeniu. A zatem wzorem odmiany dla nazwiska Grochal mogą być takie wyrazy jak np. góral, kapral, drwal itp. Celownik tych wyrazów (komu?) brzmi: góralowi, kapralowi, drwalowi, czyli nazwisko przybierze w tym przypadku formę Grochalowi.

Izabela Różycka

Czy i jak odmieniać nazwę Medicover?

Witam,
mam dylemat odnośnie nazwy firmy (nazwa to Medicover) i odmiany przez przypadki. Intuicyjnie wydaje mi się, że prawidłowo jest używać bez odmiany, czyli z Medicover, o Medicover, do Medicover. Czy jednak prawidłowym użyciem będzie z  Medicoveru, do Medicoveru, ale o …. ??
Bardzo proszę o odpowiedź i serdecznie pozdrawiam.  

Jeżeli chodzi o problemy z odmianą nazw własnych, nie ufałabym intuicji. Nazwy takie, zwłaszcza te rzadko przez nas używane, z oczywistych powodów wydają się nam dziwne, obce i trudne, wtedy chętnie rezygnujemy z ich odmiany. A przecież język polski jest językiem fleksyjnym, co oznacza, że różne wyrazy powinny przybierać różne formy gramatyczne właściwe danej części mowy. Nazwy własne to są rzeczowniki, czasami mają także strukturę przymiotników. Obie te części mowy zaliczamy do odmiennych, dlatego jeżeli tylko budowa nazw własnych na to pozwala, powinniśmy je odmieniać. Ta sama zasada odnosi się do nazw obcojęzycznych, zarówno imion, nazwisk, nazw geograficznych, jak i nazw firm. Obcą nazwę własną, która nadaje się do odmiany, można pozostawić nieodmienioną tylko wtedy, jeżeli w zdaniu użyjemy obok niej innego wyrazu identyfikującego ten sam obiekt, który to wyraz odmienimy. W omawianym przypadku będzie to przede wszystkim wyraz firma (ew. sklep, przedsiębiorstwo, itp.). Oczywiście, jeżeli w tekście wiele razy będziemy używać nazwy firmowej, wówczas taka metoda stanie się niewygodna. Pozostaje nam zatem używanie danej nazwy w różnych przypadkach gramatycznych właściwych polszczyźnie. W odmianie polskich wyrazów typowym zjawiskiem są tzw. oboczności, czyli wymiany głosek w różnych formach tego samego wyrazu, np. kot, ale kocie czy kocur, gwiazda ale gwieździe lub rozgwieżdżony, mur, ale murze, dół ale dole, ząb, wąż, ale węża. Takie samo zjawisko występuje w odmianie wyrazów obcych, w tym również nazw własnych. A zatem w przypadku nazwy Medicover będziemy mówić o Medicoverze.

Izabela Różycka

Czy koniecznie trzeba odmieniać obce imiona męskie, np. Santiago, Hugh?

Czy koniecznie trzeba odmieniać obce imiona męskie, np. Santiago, Hugh?

Język polski jest językiem fleksyjnym. Oznacza to, że wszystkie wyrazy, których budowa na to pozwala, powinny się odmieniać. Nazwy własne, w tym także imiona, nie są pod tym względem żadnym wyjątkiem – wszystkie polskiego pochodzenia są odmienne. Również nazwy obcego pochodzenia traktujemy tak samo. W ich przypadku jest tylko więcej takich, dla których nie znajdziemy polskiego wzoru odmiany czyli polskiego rzeczownika męskoosobowego o podobnym zakończeniu jak nazwa własna.

Spośród wymienionych w pytaniu imię Hugh (wymawiane Hju) jest nieodmienne, podobnie jak wszystkie  imiona i nazwiska, które w wymowie kończą się w mianowniku liczby pojedynczej na samogłoskę u, ponieważ nie ma polskich rzeczowników rodzaju męskoosobowego o takim zakończeniu. Natomiast imię Santiago odmienia się jak polskie imię Zbyszko.

Izabela Różycka

Czy nazwa ul.ks. Staniaszko jest poprawna, czy powinno być ul.ks.Staniaszki?

czy nazwa ulicy- ul.ks. Staniaszko jest poprawna, czy powinno być ul.ks.Staniaszki?
Dziękuję za odpowiedź

Nazwiska słowiańskie zakończone w mianowniku na samogłoskę -o są odmienne, a odmieniają się wdług deklinacji żeńskiej (jeżeli ostatnia spółgłoska przed końcowym -o jest twarda) lub według deklinacji męskiej (jeżeli ostatnia spółgłoska przed końcowym -o jest miękka). Do pierwszej grupy należą np. nazwiska typu Fredro, Matejko, Kościuszko, Żwirko, Lato, Ziobro czy  Staniaszko, do drugiej natomiast Puzio, Janio, Sęcio itp.

We współczesnej polszczyźnie obserwujemy jednak wyraźną tendencję do nieodmienności pewnych typów nazwisk, w tym także słowiańskich nazwisk zakończonych na -o. Jak podaje Wielki słownik poprawnej polszczyzny, dotyczy to zwłaszcza nazwisk o mniejszym zakresie użycia. W tym samym źródle czytamy: „Zwyczaj ten można tolerować. Konieczne jest jednak zastrzeżenie, że nieodmienność nazwiska wymaga używania wraz z nim odmienionego imienia, tytułu lub innego określenia” (WSPP, red. A. Markowski, Warszawa 2014, Hasła problemowe).

Sformułowanie „zwyczaj można tolerować” sugeruje jednoznacznie, że forma taka (nieodmieniona) jest traktowana jako mniej staranna. Nazwy obiektów miejskich jako formy oficjalne powinny stosować się do normy wzorcowej. Zgodnie z jej wymogami nazwa ulicy powinna brzmieć: ks. Staniaszki. Wypadałoby też umieścić przed nazwiskiem inicjał imienia.

Izabela Różycka

Czy nazwiska Sip i Kruszka są odmienne?

Witam,
w związku ze zbliżającą się studniówką poproszono mnie o przygotowanie przemówienia. W momencie wręczania kwiatów wychowawcom będą wyczytywane dwa nazwiska: Sip oraz Kruszka. Pouczono mnie że są to nazwiska nieodmienne jednakże wszystkie ogólnie przyjęte zasady odmiany wskazują że powinno się je odmieniać.
Która wersja jest poprawna
dla pani xxx Kruszka
dla pani xxx Kruszki?
dla pana xxx Sip

dla pana xxx Sipa?
Pozdrawiam

Zasada dotycząca odmiany nazwisk jest prosta – odmieniać trzeba wszystkie te formy, których budowa na to pozwala, a takich jest zdecydowana większość. Także te dwa, które Pan wymienił, są odmienne. Pierwsze z nich odmienia się jak rzeczownik rodzaju męskiego, np. biskup, natomiast drugie jak rzeczownik rodzaju żeńskiego, np. gruszka. A zatem poprawne są formy: dla Pana Sipa oraz dla Pana Kruszki.

Izabela Różycka

Czy nazwisko Śmieciuch powinno być odmieniane?

Chciałam spytać o odmianę mojego nazwiska. Mój syn ma na imię Jakub i bardzo często zostaje odmieniane to jako:”dla Jakuba Smieciucha lub Jakubowi Śmieciuchowi”. Uważam,że odmiana naszego nazwiska jest błędem i powinno być np dla Jakuba Śmieciuch lub Jakubowi Śmieciuch. Jednak nie mogę zwrócić uwagi, ponieważ nie jestem pewna w 100 procentach. Bardzo proszę o pomoc.
Z góry bardzo dziękuję za cenne wskazówki.
Pozdrawiam. 

Wszystkie polskie nazwiska w formie męskiej są odmienne i powinny być odmieniane. A zatem formy „dla Jakuba Śmieciucha” lub „Jakubowi Śmieciuchowi” są jak najbardziej poprawne i tak właśnie powinny brzmieć. Nie odmieniamy natomiast nazwisk żeńskich zakończonych na inną głoskę niż a (czyli np. powiemy „dla Zofii Śmieciuch” lub „z Zofią Śmieciuch„) oraz takich nazwisk obcego pochodzenia, których budowa na to nie pozwala.

Izabela Różycka

Dopełniacz l. poj. nazwiska Szmygiel

Dzień dobry, moje pytanie dotyczy formy dopełniacza l. poj. od nazwiska Szmygel: kogo? Szmygla czy Szmygela? 

O tym zagadnieniu pisaliśmy już w poradni kilkakrotnie. Proszę o zapoznanie się z odpowiedziami z działu Nazwy własne, zatytułowanymi: „Zapraszam Piotra Herchla czy Herchela” oraz „Wedel, Mentel, Retel”.

Izabela Różycka

Dopełniacz nazwisk Warchoł i Cupał

Dzień dobry
Uprzejmie proszę o pomoc w odmianie poniższych nazwisk przez przypadek – dopełniacz.
-Cupał
-Warchoł
Pozdrawiam

Przede wszystkim nie można odmienić wyrazu przez jeden przypadek. Sformułowanie „rzeczowniki odmieniają się przez przypadki” znaczy tyle, że każdy rzeczownik może być użyty w 7 formach gramatycznych (mianownika, dopełniacza, celownika, biernika,  itd.). Możemy zatem jedynie się zastanowić, jak wyglądać będzie forma dopełniacza tych dwóch nazwisk. Jedno z nich jest równe wyrazowi pospolitemu warchoł i to właśnie ten wyraz stanowić może wzór odmiany dla nazwy osobowej. A zatem, skoro D. l. poj. wyrazu pospolitego brzmi warchoła, to i nazwisko też będzie w tym przypadku brzmieć tak samo, czyli Warchoła. Drugie nazwisko także kończy się na spółgłoskę ł, więc jego dopełniacz będzie wyglądał analogiczne, czyli Cupała.

Izabela Różycka

Forma liczby mnogiej nazwiska Neumann

Witam,
mój narzeczony twierdzi, że jego nazwisko pochodzenia niemieckiego Neumann jest nieodmienne, ponieważ na dyplomach zawsze było nieodmienione. Zaczęliśmy zastanawiać się, czy zapraszając jego rodziców, na zaproszeniu napiszemy Adama i Ewę Neumann czy Adama i Ewę Neumannów? Mamy też dylemat odnośnie Staszkun – Staszkunów i Kałmuk – Kałmuków?
Pozdrawiam, Karolina

O odmianie nazwisk pisaliśmy już w poradni wielokrotnie. I wielokrotnie podawaliśmy zasadę, która mówi, że wszystkie nazwiska, których budowa na to pozwala (czyli zdecydowanej większości), powinny być odmieniane. Nazwisko Neumann jest odmienne tak jak np. imię Stefan. Jeżeli zaś chodzi o formy oznaczające małżeństwa, poprawnymi formami są: zapraszamy Adama i Ewę Neumannów (Staszkunów, Kałmuków).

Izabela Różycka

Forma rodzaju niemęskoosobowego nazwiska Milczewska

Witam.
Jak odmienić nazwisko Milczewska w liczbie mnogej? Muszę wypisać zaproszenia i nie chcę zrobić błędu. Czy poprawna wersja brzmi tak: Nikola i Aleksadra Milczewskie zapraszają na … ? Z góry dziękuję.

W rodzaju niemęskoosobowym (tzn. kiedy mowa jest o osobach płci żeńskiej) forma tego nazwiska wygląda tak, jak Pani podała, tj. Milczewskie, w rodzaju męskoosobowym (tj. w odniesieniu do mężczyzn lub grup składających się z kobiet i mężczyzn) brzmiałaby ona Milczewscy. A zatem Nikola i Aleksandra Milczewskie ale Jan i Paweł Milczewscy, Katarzyna i Jan Milczewscy.

Izabela Różycka

Formy liczby mnogiej nazwisk w zaproszeniach

Witam, zwracam się z pytaniem odnośnie odmiany nazwisk w zaproszeniach ślubnych. Nie jestem pewna niektórych odmian, dlatego zwracam się do Państwa o pomoc. Problematycznymi nazwiskami dla mnie są: Katprzyk, Masłocha, Klimczyk, Musiał, Szmechtyk Krawczyk, Mikina, Przybysz, Duda, Solarek, Urbanek, Zgieb, Węgier, Kotus, Stępniak, Zduńczyk, Plentara, Świeca,Dziuba, Góra,Marczyk,Marat, Wójcik, Marciniak, Kulis, Długosz, Michalak.
Byłabym bardzo wdzięczna za pomoc, ponieważ nie chciałabym popełnić żadnego błędu. 

Nie napisała Pani niestety, o jakie formy tych nazwisk chodzi. Ponieważ trudno byłoby w poradni zamieścić pełne wzory odmiany tylu wyrazów, zakładam, że formą kłopotliwą jest dla Pani biernik liczby mnogiej stosowany w formule: Zapraszamy Państwa …… A zatem ta właśnie forma to: Kasprzyków, Masłochów, Klimczyków, Musiałów, Szmechtyków, Krawczyków, Mikinów, Przybyszów, Dudów, Solarków, Urbanków, Zgiebów, Kotusów, Stępniaków, Zduńczyków, Plentarów, Świeców, Dziubów, Górów, Marczyków, Maratów, Wójcików, Marciniaków, Kulisów, Długoszów, Michalaków. Co do nazwiska Węgier, możliwa jest forma Państwa Węgrów lub Węgierów. Decydujący jest tutaj zwyczaj językowy.

Izabela Różycka

Imiona żeńskie typu Sarah, Oprah, Hannah

Dobry wieczór, chciałam się zwrócić z dylematem natury fleksyjnej.
Zagraniczne imiona żeńskie kończące się na „a” odmieniamy tak samo jak polskie imiona żeńskie (np. Emma, Emmy, Emmie, Emmę)
Co następuje w takim razie w przypadku imion kończących się w wymowie na „a”, a w piśmie na nieme „h” (Sarah, Oprah, Hannah)?
Intuicyjnie powiedziałabym np „Program Opry Winfrey” (analogicznie do odmiany Emmy), ale napisałabym prędzej: „Program Oprah Winfrey”, możliwe jest, żeby forma była inna w zapisie niż w mowie, czy może należy to rozwiązać inaczej 🙂

Wielki słownik ortograficzny (2016) rozstrzyga tę kwestię z pozoru jednoznacznie, stwierdzając, że odmieniają się jedynie imiona żeńskie zakończone na samogłoskę -a, natomiast wszystkie inne są nieodmienne i w tej ostatniej grupie wśród przykładów podaje imiona Deborah, Hannah Sarah. Jednak pojawia się tutaj pewien istotny problem – o odmienności lub nieodmienności obcych nazw własnych decyduje nie ich pisownia, ale przede wszystkim wymowa. Tymczasem te imiona wymawiamy bez spółgłoski h na końcu. Ponadto konieczna jest także ocena stopnia przyswojenia danego imienia, ponieważ obok form zakończonych w pisowni literą h są także w polszczyźnie używane imiona o postaci Sara, Debora i Hanna. Z zestawienia wymienionych czynników wynika, że powinno się imiona tego typu traktować dwojako. Część z nich uznać należy za nieprzyswojone (tu chyba imiona obecnie żyjących osób z innych krajów, np. Oprah), w związku z czym ich nie odmieniać, drugą część natomiast potraktować jako całkowicie spolszczoną (tu zaliczymy wszystkie polskie Hanny oraz np. imiona bohaterek opowieści biblijnych) i te odmieniać w taki sposób, jak Pani podała w pytaniu. Oczywiście tego typu rozstrzygnięcie jest w praktyce niezwykle niedogodne, często będą się pojawiały wątpliwości co do kwalifikacji poszczególnych imion, a zatem jest to problem wymagający nowego rozstrzygnięcia normatywnego.

Izabela Różycka

Jak brzmi nazwa mieszkańca Burkina Faso?

Jak brzmi nazwa mieszkańca Burkina Faso? Słyszałem w mediach nazwę Burkińczyk, ale kiedyś w audycji radiowej pan stwierdził, że nie można stworzyć takiej nazwy.

Rzeczywiście, starsze wydawnictwa poprawnościowe nie podawały nazwy mieszkańca państwa o tej nazwie. Przyczyną tego mógł być fakt, że nazwa Burkina Faso miała niedługą tradycję (wcześniej państwo nazywało się Górna Wolta) oraz brak potrzeby tworzenia takich form. W nowszych opracowaniach już określenia mieszkańców tego kraju się pojawiły. Zarówno Wielki słownik poprawnej polszczyzny (2004), jak i Słownik nazw geograficznych, J. Grzeni (2008) podają formy: Burkińczyk, Burkinka, Burkińczycy.

Izabela Różycka

Jak nazywają się mieszkańcy Krosna?

Mieszkancy Krosna to ? /krosnianie?/

Tak, mieszkańcy Krosna, czyli krośnianka i krośnianin, to razem krośnianie.

Izabela Różycka

Jak odmienia się francuskie nazwisko Roy?

Drodzy redaktorzy, jak odmienić francuskie nazwisko Roy? Czyta się je chyba rua albo rła.

To, czy nazwisko obce się odmienia oraz to, w jaki sposób należy tworzyć jego formy, zależy przede wszystkim od jego wymowy. Ta ostatnia z kolei zależy od języka, z którego nazwisko pochodzi. Norma współczesnego języka polskiego określa sposób wymawiania obcych nazwisk jako zbliżony do oryginalnego, ale naturalny dla Polaka, co oznacza, że nie musimy wymawiać takich głosek, których w języku polskim nie ma. Kiedy wiemy, jak nazwisko powinno być wymówione, trzeba poszukać odpowiedniego wzoru dla jego odmiany, czyli polskiego rzeczownika albo przymiotnika o takim samym zakończeniu. Jeżeli nie ma rodzimych rzeczowników o odpowiedniej budowie, nazwisko jest nieodmienne. Tak właśnie jest z nazwiskiem, o które Pani pyta. W języku francuskim rzeczywiście brzmi ono jako <rua>. Ponieważ nie ma polskich rzeczowników, które kończą się na grupę samogłosek –ua, nazwiska tego nie odmieniamy. Podobnie będzie w przypadku nazwisk typu Benoit wym. <benua>, Dubois wym. <dibua>. Dodajmy, że nazwisko o takim zapisie może pochodzić także z innego języka, np. holenderskiego. Wówczas będzie ono wymawiane <roj> i odmieniane jak polski rzeczownik męskoosobowy miękkotematowy, np. wuj.

Izabela Różycka

 

Jak odmienia się nazwisko Pytko?

Witam pisze do was ponieważ chcialbym sie dowiedzieć od Państwa jak sie odmienia nazwisko Pytko. a chodzi mi np o przypadek gdy ktos umarł i ksiądz ogłaszając msze święte  wypowiada np: śp Miachała Pytki. Czy to jest poprawna odmiana nazwiska ????? Serdecznie dziekuję oraz pozdrawiam

Msza odbywa się w intencji śp. Michała Pytki. Tak właśnie brzmi poprawna forma dopełniacza nazwiska męskiego kończącego się na -o. Pisaliśmy kilkakrotnie w poradni na ten temat, proszę zobaczyć np. odpowiedź dotyczącą nazwiska Staniaszko lub w rubryce WARTO WIEDZIEĆ zajrzeć do działu ODMIANA.

Izabela Różycka

Jaki rodzaj gramatyczny powinien przyjąć w naszym języku rzeczownik D-Day?

Jaki rodzaj gramatyczny powinien przyjąć w naszym języku rzeczownik D-Day? Czy może to być – analogicznie do polskiego rzeczownika „dzień” – rodzaj męski, jeśli zdecydujemy się nie odmieniać tego wyrazu? Nie jest tak, że nieodmienność nazw własnych niebędących nazwiskami zawsze idzie w parze z rodzajem nijakim?

Słownik zapożyczeń angielskich w polszczyźnie z 2010 roku odnotowuje dwa znaczenia tego leksemu: 1- dzień lądowania aliantów w Normandii, 2- przen. dzień, w którym ma się wydarzyć coś ważnego. D-day (taką pisownię znajdziemy w słowniku) to nieodmienny rzeczownik męskorzeczowy o nietypowej dla języka polskiego strukturze słowotwórczej.

Katarzyna Jachimowska

Jakimi częściami mowy są nazwy własne?

Dzień dobry,
bardzo proszę Państwa o wyjaśnienie nurtujących mnie problemów językowych.
1. Czy nazwiska typu: Cichy, Długi, Konieczny, Kowalski są rzeczownikami czy przymiotnikami?
Wydaje mi się, że wszystkie polskie nazwiska są rzeczownikami, ale czy mam rację?
2. Wszystkie pięć kuponów zostały znalezione czy Wszystkie pięć kuponów zostało znalezionych?
Prosiłabym o podanie reguły, która mówi o konstrukcji tego typu zdań.
3. Co jest w powyższym zdaniu podmiotem: pięć kuponów, samo słowo „pięć” ? Jaką częścią zdania jest w takim razie słowo „wszystkie”? Przydawką?
Jak o nie zapytać? Jak zaznaczyć na wykresie?
3. Czy jeśli podaję dwa warianty zdań (jak w pytaniu nr 2), drugie zdanie powinnam zapisać dużą (tak jak zapisałam) czy małą literą?
4. Czy w zdaniu: Tysiące mieszkańców marzną, nie ma błędu językowego? Nie powinno być: Tysiące mieszkańców marzną?
Bardzo dziękuję
Agnieszka Krupa

Jak wiele razy pisaliśmy, w poradni możemy jednorazowo odpowiadać tylko na jedno pytanie. Jeżeli jest więcej problemów do rozstrzygnięcia, prosimy o formułowanie kilku osobnych pytań. A zatem odpowiadam na pierwsze z wymienionych.

Wszystkie nazwy własne są rzeczownikami (ich desygnatami są osoby, zwierzęta, rośliny, obiekty geograficzne, przedmioty itp. a nie cechy), ale część z nich pochodzi od przymiotników i na skutek tego zachowują odmianę przymiotnikową. Tak właśnie jest w przypadku przytoczonych nazwisk Cichy, Długi, Konieczny, Kowalski.

Izabela Różycka
 

Jelcz-Laskowice

Dzień dobry, pracuję w miejscowości, która ma dwuczłonową nazwę Jelcz-Laskowice. Chciałbym wyjaśnić kontrowersję, jaka liczbę gramatyczna ma nazwa naszego miasta – ten Jelcz-Laskowice czy te Jelcz-Laskowice? Czy Jelcz-Laskowice jest młodym ośrodkiem miejskim, czy może Jelcz-Laskowice są młodym ośrodkiem miejskim?

Drugie moje pytanie dotyczy przymiotników tworzonych od dwuczłonowych nazw miejscowości. Czy zgodzilibyście się Państwo z twierdzeniem, że prawidłowo powinno się wykorzystywać tylko jeden człon i mówić jelczańska młodzież, jelczańska ziemia itd.? Czy użycie przymiotnika jelczańsko-laskowicka młodzież jest niepoprawne? Sądzę, że nie… Ale jeśli go używam i zaczynam zdanie, to czy powinienem użyć wielkiej litery tylko do pierwszego członu przymiotnika: Jelczańsko-laskowicka młodzież… czy może do obu składowych: Jelczańsko-Laskowicka Karta Dużej Rodziny.

Proszę o wyjaśnienia i pozdrawiam,
Ksawery Piśniak

Słownik nazw miejscowości i mieszkańców z odmianą i poradami językowymi podaje przy nazwie Jelcz-Laskowice przymiotnik jelczański (a więc utworzony od jedego członu) oraz nazwę mieszkańców: jelczanin, jelczanka (pisownia małą literą). Przymiotnik jelczańsko-laskowicka (małymi literami oba człony, czyba że jest to początek zdania – wtedy: Jelczańsko-laskowicka, drugi człon małą literą)) jest utworzony poprawnie, zgodnie z zasadą tworzenia przymiotników od zastawień dwurzeczownikowych. W praktyce jednak mówimy i piszemy jelczański (tak jak bielski, a nie bielsko-bialski). Ponieważ nazwa miejscowości jest zestawieniem współrzędnym, więc odmianie podlegają oba człony (ten Jelcz jak rzeczownik r.m. w lp. oraz te Laskowice jak rzeczownik w  l.mn), a więc: D. Jelcza-Laskowic, Mc. o Jelczu-Laskowicach. Jeżeli chodzi o składnię, to sprawa jest skomplikowana ze względu na współrzędność członów. Najlepiej byłoby przekształcić zdanie na: Miejscowość Jelcz-Laskowice jest młodym ośrodkiem miejskim.

Katarzyna Jachimowska

 

Jeszcze raz o nazwisku Zawieska

Szanowni Państwo,
moje pytanie dotyczy sposobu odmiany nazwiska żeńskiego „Zawieska” – czy nie ma pani „Zawieski”, czy „Zawieskiej”.  Moim zdaniem powinna tu być odmiana rzeczownikowa (typ Rokita), ale zostałam przegłosowana. Na stronie internetowej instytutu informujemy m.in. o osiągnięciach pracowników Nie chciałabym publikować błędnej odmiany.
Z góry dziękuję za odpowiedź. 

Sposób odmiany tego nazwiska zależy od tego, jak brzmi jego forma męska. Jeżeli nazwisko to w rodzaju męskim ma postać (Jan) Zawieski, wówczas jego odpowiednik żeński odmienia się jak przymiotnik (Anna) Zawieska, Zawieskiej, Zawieską itp. Jeżeli natomiast forma męska to (Jan) Zawieska, nazwa żeńska odmienia się jak rzeczownik (Anna) Zawieska, Zawieski, Zawiesce itp. Trzeba zatem sprawdzić, jak brzmi nazwisko męża/ojca Pani, o której mowa.

Izabela Różycka

kolejność składników nazw szkół typu: Publiczna Szkoła Podstawowa im. Jana Kochanowskiego w Zabrzu

Witam, zadaję pytanie, na które odpowiedź wydaje się oczywista, jednak bardziej interesuje mnie wytłumaczenie. Jaka norma językowa reguluje kolejność wyrazów w pełnej nazwie szkoły, np. Publiczna Szkoła Podstawowa im. Jana Kochanowskiego w Zabrzu. Chodzi o to, że ktoś niekompetentny zarzucił, iż kolejność w nazwie szkoły powinna brzmieć „Publiczna Szkoła Podstawowa w Zabrzu im. Jana Kochanowskiego”, co z kolei powoduje, że dyrektor szkoły ma poniekąd związane ręce, ponieważ uchwała rady miasta została zapisana wedle zapisu „…w Zabrzu im.”, a zatem władze miasta twierdzą, że sztandar szkoły powinien zawierać właśnie taki zapis. Czy zapis „PSP im. J.K. w Zabrzu”, który naszym zdaniem jest jedyny poprawny, reguluje jakaś norma ortograficzna, językowa?
Bardzo proszę o udzielenie odpowiedzi, z góry pozdrawiam, Monika

Wskazany przez Panią zapis: Publiczna Szkoła Podstawowa im. Jana Kochanowskiego w Zabrzu jest poprawny. O umiejscowieniu patrona w nazwie szkoły decydują wymogi nazewnicze. Indywidualne określenia nadawane placówkom oświatowym różnego szczebla łączą się z nimi w sposób bezpośredni i na stałe wyróżniają dany obiekt spośród podobnych, które działają w danej miejscowości, np.: Szkoła Podstawowa nr 3 im. T. Kościuszki w Głownie; Gimnazjum nr 5 im. Władysława Jagiełły w Łodzi; Ogólnokształcąca Szkoła Baletowa im. F. Parnella w Łodzi; Liceum Ogólnokształcące nr 1 im. M. Kopernika w Łodzi; Zespół Szkół nr 1 im. J. Kilińskiego w Pabianicach.

Zmiana szyku: Publiczna Szkoła Podstawowa w Zabrzu im. Jana Kochanowskiego powoduje rozpad nazwy własnej i zmienia sens informacji, sygnalizując patronat nad miastem, a nie nad szkołą. W ten sposób zaciera się jednoznaczność i przejrzystość przekazu.

Beata Burska-Ratajczyk

Korwin-Mikke – odmieniać czy nie?

Ostatnio w mediach często pojawia się Janusz Korwin-Mikke. Jak prawidłowo odmieniać jego nazwisko? Słyszę zarówno Korwina-Mikke, jak i Korwin-Mikkego. A może Korwina-Mikkego?

 

Pierwszy człon nazwiska, tj. Korwin, to nazwa herbu i zgodnie z regułami panującymi w polszczyźnie nie jest on odmienny, drugi zaś człon odmieniamy jak przymiotnik. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę na inny aspekt odmiany nazwisk: zwyczajowo i zgodnie z normą odmieniamy oba człony męskich nazwisk złożonych (na tę możliwość wskazuje w Poradni PWN Jan Grzenia). Tym samym dopuszczamy dwa warianty (notowane m.in. w Nowym słowniku poprawnej polszczyzny PWN):

D. Korwin-Mikkego lub Korwina-Mikkego
C. Korwin-Mikkemu lub Korwinowi-Mikkemu
B. Korwin-Mikkego lub Korwina-Mikkego
N. Korwin-Mikkem lub Korwinem-Mikkem
Ms. Korwin-Mikkem lub Korwinie-Mikkem

Agnieszka Wierzbicka

liczba mnoga nazwisk par

Witam, mam problem przy odmianie nazwiska Kawka i Gadalski.
Przy pisaniu podziękowań np. Pragnę złożyć podziękowanie Pani Leokadii i Kazimierzowi Kawce czy Kawkom czy może Kawka.
I pragnę złożyć podziękowanie Agnieszce i Zbigniewowi Gadalskim?
Proszę o pomoc.
dziękuję
M.J

Dzień dobry,
odnosząc się do par, powinniśmy użyć formy liczby mnogiej – czyli składamy podziękowania Państwu Kawkom i Państwu Gadalskim.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

Liczba mnoga nazwiska Tułodziecki

Jak sie odmienia nazwisko w liczbie mnogiej Tułodziecka Tulodziecki

Odmiana tego nazwiska w liczbie mnogiej, czyli oznaczającego małżeństwo, rodzeństwo itp., wygląda następująco:

M. kto?           Tułodzieccy

D. kogo?         Tułodzieckich

C. komu?        Tułodzieckim

B. kogo?         Tułodzieckich

N. kim?           Tułodzieckimi

Msc. o kim?   o Tułodzieckich

W.                 Tułodzieccy!

Izabela Różycka

Lokša, Dobal, Koubská – odmiana

Proszę o pomoc w odmianie Słowackich nazwisk w Narzędniku.
„Napisała pracę z… (J. Lokša, J. Dobal, P. Koubská)”, najwięcej wątpliwości mam z ostatnim nazwiskiem.
Będę wdzięczna za pomoc, pozdrawiam.

Odmianę wymienionych przez Panią słowackich nazwisk męskich należałoby porównać z fleksją nazwisk zadomowionych już w polszczyźnie, które mają podobne zakończenie. Lokša (Loksza) odmienia się jak Dymsza, Dobal – jak Wojtal, Koubská (Koubska) – jak Płuska. Odpowiednio napiszemy zatem z Lokšą (Lokszą), Dobalem, Koubską. Litery typowe dla alfabetu słowackiego można transkrybować jako sz oraz a.

Podpowiem jeszcze, że wyrazy słowacki i narzędnik (w odróżnieniu od skrótu N.) zapisujemy w polszczyźnie od małej litery.

Bartłomiej Cieśla

Miejscownik nazwy osobowej Wolverine

Szanowni Państwo,
interesuje mnie sprawa odmiany wyrazu obcego „Wolverine” w miejscowniku. Czy będzie to „Wolverine’ie” czy (analogicznie do „Brusie”) Wolverinie”?
Pozdrawiam!

W obcych nazwach osobowych, w których na końcu wyrazu występuje ilościowa różnica między wymową a pismem (piszemy więcej liter niż wymawiamy głosek), końcówki dopełniacza, celownika, biernika i narzędnika dodajemy po apostrofie, czyli Wolverine’a, Wolverine’owi, Wolverine’a, Wolverine’em. W miejscowniku następuje natomiast całkowite spolszczenie formy takiej nazwy własnej, z pominięciem niewymawianych liter, czyli opowiadam o Wolverinie.

Izabela Różycka

 

nadawanie imion dzieciom

Witam.
Zwracam się do państwa z następującym pytaniem: za tydzień rodzi mi się syn, wraz z mężem wybraliśmy dla niego imię take jak ma mąż Wojciech i chcemy wiedzieć, bo bardzo by nam na tym zależało czy jest możliwość zarejestrowania naszemu synowi drugiego imienia JUNIOR???,,,lub czy zwrot ten można dopisywać po pierwszym imieniu,bądź po nazwisku.
Z góry dziękuję i proszę o szybką odpowiedź.  

 

Szanowna Pani,
zasady nadawania imion reguluje ustawa Prawo o aktach stanu cywilnego (DzU 1986 nr 36 poz. 180), art. 50:

„1. Kierownik urzędu stanu cywilnego odmawia przyjęcia oświadczenia o wyborze dla dziecka więcej niż dwóch imion, imienia ośmieszającego, nieprzyzwoitego, w formie zdrobniałej oraz imienia niepozwalającego odróżnić płci dziecka.

2. Jeżeli przy sporządzaniu aktu urodzenia rodzice nie dokonali wyboru imienia (imion) dziecka, kierownik urzędu stanu cywilnego wpisuje do aktu urodzenia jedno z imion zwykle w kraju używanych, czyniąc o tym stosowną wzmiankę dodatkową.”

Dodatkowe zalecenia dla urzędów stanu cywilnego, uzupełniające te zapisy, stworzyła Rada Języka Polskiego. Nie ma w nich wzmianki o dodawaniu po imieniu określenia junior, które wskazywałoby na młodszego wiekiem członka rodziny. Odnosząc się do zaleceń RJP warto jednak zauważyć, że  słowo to jest wyrazem pospolitym, co dyskwalifikuje je jako drugie, oficjalne imię dziecka (pkt 2a).

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

 

 

nazewnictwo osobowe – wariantywność

W mojej rodzinie część rodzeństwa nosi nazwisko grzebała a reszta grzebuła jak brzmi poprawnie to nazwisko

Nazwisko, o którym Pani pisze, może wystepować w wielu postaciach – żadna forma nie jest ani lepsza ani gorsza. Pochodzi od czasownika grzebać. Do podstawy słowotwórczej dołączano różne przyrostki, np. -ała, -uła. Już od XV wieku wykorzystywany jest rdzeń grzeb- do tworzenia nazw osobowych. Słownik historyczno-etymologiczny S. Rymuta pt. Nazwiska Polaków notuje np. : Grzebała, Grzebuła, Grzebula,  Grzebyła, Grzebalski, Grzebulski i inne. O formie nazwiska decyduje zapis metrykalny. W dokumentach urzędowych trzeba szukać śladów modyfikacji (celowej lub niezamierzonej) nazwiska. Niektórzy ludzie w czasie II wojny światowej  celowo zmieniali nazwisko i potem funkcjonowało  ono w rodzinie w kilku postaciach. Być może Pani nazwisko podlegało takim zabiegom.

Katarzyna Jachimowska/Sławomira Tomaszewska – konsultant

 

Nazwa mieszkanki dawnych pogańskich Prus

Dzień dobry. Szanowni Państwo, mieszkaniec dawnych pogańskich Prus to Prus. A mieszkanka: Pruska? Bo chyba nie Prusaczka, jak z czasów Fryderyka Wielkiego? Z góry dziękując za odpowiedź, pozdrawiam Adam Molenda 

Słowniki niestety różnią się między sobą w interpretacji nazwy żeńskiej od rzeczownika Prus ‚członek ludu bałtyckiego osiadłego u schyłku starożytności i w średniowieczu na terenie Prus – krainy historycznej między dolną Wisłą a dolnym Niemnem’. „Uniwersalny słownik języka polskiego” (2003) podaje formę Prusaczka, czyli identyczną jak określenie odnoszące się do mieszkanki królestwa niemieckiego powstałego na terenie Brandenburgii i Prus Książęcych, podczas gdy „Wielki słownik poprawnej polszczyzny” (2014) informuje, że nazwy żeńskiej w pierwszym znaczeniu nie używa się. Wadą formy Prusaczka jest jej niejednoznaczność i wyraźne odniesienie do podstawy słowotwórczej Prusak, w drugim przypadku w ogóle nie możemy jednym słowem nazwać  kobiety należącej do ludu Prusów. Proponowana przez Pana forma Pruska także nie jest najzręczniejsza ze względu na jej identyczność brzmieniową z przymiotnikiem rodzaju żeńskiego. Jak widać, możliwości słowotwórcze języka polskiego w tym wypadku okazują się niewystarczające, pozostają zatem formy opisowe – mieszkanka Prus, kobieta z plemienia Prusów, członkini plemienia Prusów itp.

Izabela Różycka

nazwa szkoły

Dzień dobry. Bardzo proszę o udzielenie mi odpowiedzi na pytanie – jak powinien wyglądać napis na tablicy szkoły: Publiczne Gimnazjum w Pęgowie im. Polskich Profesorów Lwowskich czy Publiczne Gimnazjum im. Polskich Profesorów Lwowskich w Pęgowie?
Z wyrazami szacunky

Pisownia nazwy szkoły powinna być następująca: Publiczne Gimnazjum im. Polskich Profesorów Lwowskich w Pęgowie, podobnie jak np. Szkoła Podstawowa nr 2 im. św. Anny w Gdańsku czy Wojewódzki Szpital Specjalistyczny nr 5 im. św. Barbary w Sosnowcu.

Katarzyna Jachimowska

Nazwisko Sierpień

Witam.
Zakładając, że biernik i dopełniacz rzeczownika brzmiałby „sierpienia” (oczywiście chodzi o nazwę własną, nie miesiąc), jak wyglądałby jego mianownik? Czy możliwe, że byłby to „Sierpień”?

Tak, byłby to Sierpień, przy czym trzeba pamiętać, że w przypadkach zależnych nazwiska męskie dwusylabowe zakończone na mają taką samą formę fleksyjną jak odpowiadające im rzeczowniki pospolite. Poprawnie powiemy więc Romualda Sierpnia, nie – Sierpienia (jakkolwiek tendencja do zachowywania głoski e w celu odróżnienia nazwy własnej od wyrazu pospolitego we wskazanej grupie nazwisk jest powszechna).

Bartłomiej Cieśla

nazwy mieszkańców miast

Dzień dobry,
w województwie lubuskim znajdują się takie miejscowości jak Przylep czy Laski. Czy poprawnie jest mówić, że mieszkańcy Przylepu to przylepianie, a mieszkańcy Lasek to laszczanie, czy może laskanie? Z góry dziękuje za odpowiedz.

Mieszkańcy Przylepu to przylepianie, a Lasek – laszczanie. W lp.: przylepianin, przylepianka; laszczanin, laszczanka.

Na marginesie: proszę pamiętać o różnicy w pisowni form czasownika w 1 i 3 os. lp. czasu teraźniejszego (ja dziękuję; on, ona, ono dziękuje).

Katarzyna Jachimowska

Nazwy mieszkańców Sri Lanki

Szanowni Państwo,
Jak nazwać obywatela Sri Lanki? Czy jest to Sri Lańczyk, czy może sam Lańczyk?
Proszę o odpowiedź na maila.
Pozdrawiam,
Maja Gładki

Wielki słownik poprawnej polszczyzny oraz inne źródła podają nazwy mieszkańców państwa Sri Lanka w postaci: Lankijczyk, Lankijka.

Izabela Różycka

nazwy własne: Buda, Peć, Rakus

Szanowni Państwo,
chciałbym się dowiedzieć jak powinna wyglądać poprawna forma przymiotnikowa od rzeczownika Buda (chodzi o miasto). Ponadto, chciałbym również wiedzieć jak powinienem odmienić przez przypadki miejscowość Peć (miasto na obszarze Kosowa). Interesuje mnie przede wszystkim forma dopełniacza i miejscownika w liczbie pojedynczej.  I ostania kwestia, czy mianownik liczby mnogiej od dziś nieco archaicznego wyrazu Rakus to Rakusi?
Z poważaniem,
P. K.

Dzień dobry,
forma przymiotnikowa od nazwy Buda to budzki. Odmiana nazwy miejscowej Peć będzie wyglądać następująco:
M. Peć
D. Peci
C. Peci
D. Peć
N. Pecią
Ms. Peci.Gdy zaś chodzi o liczbę mnogą utworzoną od Rakus powinniśmy użyć formy Rakusi.

Pozdrawiam serdecznie
Agnieszka Wierzbicka

nieodmienne nazwiska kobiet, np. Zimny

Dzień dobry, mam pytanie w sprawie odmiany nazwiska „Zimny” u kobiet, np. Pani Anna Zimny. Z góry dziękuję za odpowiedź

Dzień dobry,
duża część nazwisk kobiet tożsamych brzmieniowo z nazwiskami męskimi pozostaje nieodmienna. Są to nazwiska (polskie i obce) zakończone:

  • spółgłoską, np. Rutowicz, Turner;
  • samogłoską -i, np. Saloni, Negri;
  • samogłoską -y, np. Cy, Kennedy;
  • samogłoską -o, np. Kościuszko, Garbo;
  • samogłoską -e, np. Reszke, Minde.

Zgodnie z tą regułą podane nazwisko kobiece Zimny pozostanie nieodmienne, odmieniać się będzie natomiast imię, np. rozmawiałam z panią Anną Zimny, opowiedziałam o sytuacji Anny Zimny.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

Nobel – Nobla, Abel – Abela

Odpowiednikiem nagrody Nobla (a nie Nobela) w matematyce jest nagroda Abela (a nie Abla) i choć te nazwiska są podobne, odmienia się je inaczej. Czy są jakieś reguły odmian tego typu nazwisk?

Włodek

 

Biblijne imię  Abel odmienia się tak  jak nazwisko Nobel, a więc: Abel, Abla, Ablowi. Te nazwy osobowe mają na gruncie polskim długą tradycję.  Niels Henrik Abel był wybitnym norweskim matematykiem, ale jego nazwisko nie jest powszechnie zanane (w przeciwieństwie do nazwiska Alfreda Nobla). Stąd  zachowanie w całej  odmianie e ruchomego.  Tak więc ogólna zasada brzmi: w nazwiskach pochodzenia obcego  na -el o zachowaniu lub opuszczeniu e w odmianie decyduje najczęściej stopień adaptacjii nazwiska do języka plskiego (por. np. Wedel – Wedla, ale Orwell – Orwella – Wielki słownik poprawnej polszczyzny).

Katarzyna Jachimowska

Odmiana hiszpańskich nazwisk dwuczłonowych ze spójnikiem y

Jak odmieniać hiszpańskie nazwiska typu: Francesco Berenguer i Mestres, Juan Bautista Grau i Vallespinós
Nie mam problemu z odmiana imion, ale nie jestem pewna czy nazwiska, które połączone są spójnikami „i” podlegają normalnym zasadom odmiany, tzn. powinno być: Francescowi Berenguerowi i Mestresowi? Juanowi Bautiście Grauowi i Vallespinozie?

Spójnik łączący człony hiszpańskich nazwisk wymawiamy jako i, ale zapisujemy jako y. A zatem nazwy osobowe, które Pani przytoczyła będą miały w tekście pisanym formy Francesco Berenguer y Mestres, Juan Bautista Grau y Vallespinos. Każdy z członów takiego nazwiska może się odmieniać, jeżeli jego budowa na to pozwala i jeżeli taki jest zwyczaj językowy, np. Jose Ortega y Gasset, Ortegi y Gasseta, Ortedze y Gassetowi, Ortegę y Gasseta, Ortegą y Gassetem, Ortedze y Gassetowi. Nazwiska, o które Pani pyta, będą się odmieniały w taki sam sposób. Przypomnijmy także, że nazwiska obcego pochodzenia mogą pozostać nieodmienione, jeżeli deklinacji podlega imię.

Izabela Różycka

odmiana hiszpańskiego nazwiska Sousa

Witam. Jak odmienić nazwisko Carlos Sousa Płoszaj – mama Polka, tata pochodzi z Hiszpanii. Dyplom dla Carlosa … Dziękuję za odpowiedź.

Nazwiska męskie zakończone na -a przed spółgłoską twardą odmieniają się jak pospolite rzeczowniki rodzaju żeńskiego grupy IV. W związku z tym: dla Sousy Płoszaja.

Katarzyna Jachimowska

Odmiana i pisownia nazwiska Dau

Dobry wieczór
Uprzejmie proszę o poradę:
Jak odmienić nazwisko Dau – także w liczbie mnogiej – i jak to zapisać?
Serdecznie pozdrawiam
Andrzej Kowalski

Nazwiska o podobnym zakończeniu zdarzają się dość często, np. Turnau, Streilau, Rau itp. W wymowie ostatnią głoską takiej nazwy własnej jest ł, czyli Dał, Turnał, Strejlał, Rał. Nazwiska o takiej budowie odmieniają się jak np. imię Michał. W wymowie nie sprawiają one większych kłopotów, problem pojawia się, kiedy chcemy zapisać formę miejscownika lub wołacza liczby pojedynczej (o kim? o Daue? Dale?). Dlatego formę tych przypadków należy wymawiać Dale, natomiast w piśmie można pozostawić ją bez odmiany, dodając jakiś inny wyraz (imię, tytuł, stanowisko itp.) we właściwej formie.

M. Dau                            Dauowie

D. Daua                           Dauów

C. Dauowi                        Dauom

B. Daua                           Dauów

N. Dauem                        Dauami

Msc. o (Janie) Dau         O Dauach

W. (Janie) Dau!                Dauowie!

Izabela Różycka

odmiana imienia Franco i nazwiska Basaglia

 

Dobry wieczór!

Chciałam zapytać Państwa o prawidłową odmianę włoskiego imienia i nazwiska, tj. Franco Basaglia.
M Basaglia, D Basagliego, C Basagliemu, B Basaglię, N Basaglią M Basaglii – czy taka odmiana jest prawidłowa? I jak wygląda liczba mnoga – Państwo Basagliowie? Czy imię Franco się odmienia?

Serdecznie dziękuję za pomoc.

Nazwiska męskie zakończone na -a po społgłosce miękkiej oraz po -j lub -l (takie jak Basaglia, Goya, Zola) odmieniają się w lp. według deklinacji żeńskiej miękkotematowej (tak jak niania) – z tą różnicą, że mają wołacz równy mianownikowi (M. Basaglia, D. Basagli, C. Basagli, B. Basaglię, N. Basaglią, Ms. Basagli, W. Basaglia). W l. mn. Basagliowie.

Imię Franco powinno się odmieniać, a więc D. Franca (podobnie Pablo – Pabla).

Katarzyna Jachimowska

 

odmiana imienia i nazwiska George Gershwin

Dzień dobry.
Mam pytanie odnośnie odmiany imienia i nazwiska George Gershwin w polskiej pracy. Moja rozprawa doktorska dotyczy dziedziny muzyki. Jak poprawnie odmienić imię i nazwisko tego kompozytora? Dziękuję za odpowiedź i pozdrawiam. Tomasz Gluska 

Odmiana imienia i nazwiska tego kompozytora przedstawia się następująco:

M. George (wym. Dżordż) Gershwin

D. George’a (wym. Dżordża) Gershwina

C. George’owi (wym. Dżordżowi) Gershwinowi

B. George’a (wym. Dżordża) Gershwina

N. George’em (wym. Dżordżem) Gershwinem

Msc. George’u (wym. Dżordżu) Gershwinie

Izabela Różycka

 

Odmiana imienia i nazwiska: Karol Murawski-Majszyk

Jak należy odmienić dwuczłonowe nazwisko męskie Karol Murawski-Majszyk? Wydaje mi się, że Karola Murawskiego-Majszyka, ale posiadacz nazwiska chce,  aby forma D. brzmiała Karola Murawskiego-Majszyk. Dziękuję za pomoc
Jolanta Jackiewicz-Szuba

Dzień dobry,
wskazana przez Panią forma jest poprawna – oba człony nazwiska powinny zostać odmienione:

M. Karol Murawski-Majszyk
D. Karola Murawskiego-Majszyka
C. Karolowi Murawskiemu-Majszykowi
B. Karola Murawskiego-Majszyka
N. Karolem Murawskim-Majszykiem
Ms. Karolu Murawskim-Majszyku

Należy pamiętać, że w polszczyźnie odmieniamy nazwiska, nawet jeśli są częścią nazwisk dwuczłonowych!

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

odmiana imienia Klace

Szanowni Państwo,
mam kłopot z odmianą w miejscowniku amerykańskiego męskiego imienia Klace,  z którym zetknąłem się w redagowanej przez siebie książce. Czy przez analogię można tu zastosować odmianę obowiązującą w przypadku imienia Bruce, czyli: o Klasie, czy w grę wchodzi innego rodzaju odmiana: o Klace’ie, a może wręcz: o Klace’em. Będę wdzięczny za rozstrzygnięcie tej wątpliwości.
Z poważaniem
Grzegorz Krzymianowski

Szanowny Panie,

słusznie dostrzega Pan analogię między odmianą imienia Klace a odmianą imienia Bruce czy nazwiska Joyce. Żeby poprawnie odmieniać obce imiona i nazwiska, musimy najpierw wiedzieć, jak się je wymawia, odmieniamy je bowiem, biorąc pod uwagę ich fonetyczne zakończenie.  Imię Klace odmieniamy tak, jak na przykład imię Klemens (Klemens-a, Klemens-owi, Klemens-em, Klemensi-e). Kłopot z odmianą tego typu imion i nazwisk obcych dotyczy także ich zapisu. Po pierwsze: w imionach i nazwiskach, w których na końcu występuje niewymawiane  -e (por. Klace, Bruce, Joyce), stosujemy apostrof (por. dopełniacz, biernik: Klace’a, Bruce’a, Joyce’a; celownik: Klace’owi, Bruce’owi, Joyce’owi; narzędnik: Klace’em, Bruce’em, Joyce’em), po drugie: w miejscowniku stosujemy fonetyczny zapis: Klasie, Brusie, Joysie, który pozwala w sposób jednoznaczny  oddać zarówno wymowę, jak i odmianę tych form w języku polskim. Zastosowanie tylko końcówki (w miejscowniku jest to końcówka -e , nie zaś –ie) po apostrofie, jak to ma miejsce w pozostałych przypadkach gramatycznych (dopełniacz: -a, celownik: -owi, biernik: -a, narzędnik: -em), nie odzwierciedlałoby zmiany w temacie wyrazu, polegajcej na wymianie głoski twardej (tu: -s-; por. Klemensa, Klace’a) na głoskę miękką (tu: -ś; por. Klemensie, Klasie)  przed końcówką –e.

Ewa Szkudlarek-Śmiechowicz

odmiana imienia Lew

Szanowni Państwo,
chciałbym zapytać o poprawną odmianę przez przypadki imienia Lew ? Konkretnie interesuje mnie forma jaką ten rzeczownik przyjmuje w celowniku, Lwu czy Lwowowi ?
Łącze Wyrazy Szacunku
Mgr Dawid Szkopiński

Szanowny Panie,
odmiana imienia Lew przedstawia się następująco:
M. Lew
D. Lwa
C. Lwowi
D. Lwa
N. Lwem
Ms. Lwie.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

odmiana imienia Wioleta

Witam mam pytanie dotyczące prawidłowej formy imienia żeńskiego. Z wnioskiem zwróciła się Pani Wioleta i proszę o podpowiedź czy prawidłowym sformułowaniem będzie zezwolić Pani Wiolecie….. czy zezwolić Pani Wioletcie.
Z góry dziękuje za odpowiedź.

 

Dzień dobry,
Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN
wskazuje, że w celowniku (i miejscowniku) występują formy: Wioletcie i Wiolecie [obie wym. Wiolecie], przy czym ta druga jest używana rzadziej.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

odmiana imion i nazwisk w zaproszeniach

Jak napisać na zaproszeniu :
zapraszam Jana Kowalski czy Jana Kowalskiego  ? Odmieniać czy nie odmieniać ?Głównie chodzi o nazwiska zakonczone na -ski? Domański,Gliński ,Piorkowski itp.

Język polski jest językiem fleksyjnym, oznacza to, że te części mowy, które podlegają odmianie powinny być odmienione zgodnie z właściwym sobie wzorcem deklinacyjnym (rzeczownik, przymiotnik, liczebnik, zaimek) lub koniugacyjnym (czasownik). Ta sama zasada dotyczy nazw własnych, czyli m.in. imion i nazwisk, bez względu na to, jaką cząstką są zakończone. Powinniśmy więc odmieniać nazwiska nie tylko, gdy mówimy, ale także gdy piszemy! Tym samym na zaproszeniu powinny znaleźć się formy: zapraszam Pana Jana Kowalskiego/Nowaka/Olejniczaka/Szyndzielarza/Cimoszkę/Kizia.

Agnieszka Wierzbicka

odmiana nazwisk

Dzień dobry,

Czy moglabym prosić o pomoc w odmiamie nazwisk: Smogur,  Koc, Matysiak, Wietrak, Sadrak,Grzegorek, Baran, Jędrzejczyk,  Strzeżek, Skoczek, Sieradzan, Jamka, Perzyna, Koćmik, Stachera, Wojcieszczyk, Hano, Guba, Zawada, Betlewicz. Sama spróbowałam, ale nie jestem co do odmiany kilku nazwisk pewna i będę bardzo wdzięczna za rozwianie wszelkich wątpliwości. Pozdrawiam
Pozdrawiam

Zadała Pani pytanie o 14 nazwisk. Postaram się odpowiedzieć równie hurtowo:

1) nazwiska zakończone na -a, albo -o (Jamka, Perzyna, Stachera, Guba, Zawada, Hano) odmieniają się tak samo jak odpowiednie rzeczowniki pospolite rodzaju żeńskiego, np. jamka, pierzyna,

2) nazwiska zakończone na spółgłoski twarde (Smogur, Baran) odmieniają się tak samo jak odpowiednie rzeczowniki pospolite rodzaju męskiego, np. baran,

3) nazwiska zakończone na spółgłoski funkcjonalnie miękkie oraz tylnojęzykowe (Koc, Matysiak, Wietrak, Sadrak, Grzegorek, Jędrzejczyk) odmieniają się jak odpowiednie rzeczowniki pospolite, np. koc.

Izabela Różycka

odmiana nazwisk męskich zakończonych na -a po głosce -j lub -l

Dzień dobry,
chciałabym zapytać o poprawną odmianę nazwiska,które w M. l.poj. brzmi Macieja. Jak powinna wyglądąć odmiana w liczbie pojedynczej i mnogiej przez wszystkie przypadki? Proszę o odpowedź lub wskazanie źródła, w którym znajdę infromacje na ten temat.

Pozdrawiam

Dzień dobry,
zgodnie z zasadami zapisanymi w Nowym słowniku poprawnej polszczyzny PWN nazwiska męskie zakończone na -a po głosce -j lub -l oraz spółgłoskach miękkich ś, ź, ć, dź, ń przyjmują wzór odmiany żeńskich rzeczowników miękkotematowych (np. knieja):

liczba pojedyncza
M. Macieja
D. Maciei
C. Maciei
B. Macieję
N .Macieją
Ms .Maciei

W liczbie mnogiej nazwisko przybiera formy: Maciejowie, Maciejów, Maciejom, Maciejów, Maciejami, Maciejach.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

odmiana nazwisk męskich zakończonych na samogłoskę -a

Dzień dobry!
znalazłam informacje na temat odmiany nazwisk męskich zakończonych na ‚o'(w zakłdace Warto wiedzieć – odmiana) Bardzo przydatne byłoby dopisanie zasad odmiany nazwisk męskich zakończonych na ‚a’.

Pozdrowienia
Iwona Sienkiewicz

Nazwiska męskie zakończone na samogłoskę -a, zarówno polskie jak i obcego pochodzenia, są w większości odmienne, a  odmieniają się jak rzeczowniki rodzaju żeńskiego, w których przed końcową samogłoską a występuje taka sama spółgłoska jak w nazwisku:

1) te nazwiska, w których przed samogłoską a jest spółgłoska miękka (ś, ź, ć, dź, ń) lub spółgłoski j oraz l, np. Kania, Ziaja, Zola, odmieniają się jak rzeczowniki żeńskie miękkotematowe, np. niania, szyja, sala (kto? Kania, kogo? Kani, komu? Kani, kogo? Kanię, z kim? z Kanią, o kim? o Kani),

2) te nazwiska męskie, w których przed końcową samogłoską a występuje spółgłoska twarda (b, p, d, t, w, f, z, s, r, ł, m, n) np. Zawada, Makuła, Derrida, Tzara, odmieniają się jak rzeczowniki żeńskie twardotematowe, np. syrena, para, buła (kto? Tzara, kogo? Tzary, komu? Tzarze, kogo? Tzarę, z kim? z Tzarą, o kim? o Tzarze),

3. te nazwiska męskie, w których przed końcową samogłoską a występuje spółgłoska funkcjonalnie miękka (c, dz, cz, dż, sz, rz (ż)) , np. Dymsza, Bończa odmieniają się jak rzeczowniki żeńskie typu taca, tęcza, kasza (kto? Bończa, kogo? Bończy, komu? Bończy, kogo? Bończę, z kim? z Bończą, o kim? o Bończy),

4) te nazwiska męskie, w których przed końcową samogłoską a występuje spółgłoska tylnojęzykowa (k, g, ch), np. Religa, Szajnocha, Ortega, Žižka odmieniają się jak jak rzeczowniki żeńskie typu kluska, flaga (kto? Ortega, kogo? Ortegi, komu? Ortedze, kogo? Ortegę, z kim? z Ortegą, o kim? o Ortedze).

Nazwiska męskie obcego pochodzenia kończące się w wymowie na grupę głosek -ua (pisane jako Benoit – wym. Benua, Dubois – wym. Dibua, Callois – wym. Kalua) nie odmieniają się.

Nazwiska męskie obcego pochodzenia kończące się w wymowie na samogłoskę a, po której w pisowni występują jeszcze jakieś spółgłoski (Marat – wym. Mará) odmieniają się jak rzeczowniki męskie twardotematowe, np. jubilat.

Izabela Różycka

odmiana nazwisk polskich zakończonych na -ąb, np. Białoząb

Proszę o pomoc w odmianie nazwiska „Białoząb”.

Dzień dobry,
odmiana nazwisk polskich zakończonych na –ąb, np. Białoząb, Gołąb, Jarząb może przebiegać dwojako w rodzaju męskim (z wymianą głoskową lub bez niej):
liczba pojedynczaM. Białoząb
D. Białozęba lub Białoząba
C. Białozębowi lub Białoząbowi
B. Białozęba lub Białoząba
N. Białozębem lub Białoząbem
Ms. Białozębie lub Białoząbie
liczba mnoga
M. Białoząbowie
D. Białozębów lub Białoząbów
C. Białozębom lub Białoząbom
B. Białozębów lub Białoząbów
N. Białozębami lub Białoząbami
Ms. Białozębach lub Białoząbach.

O wyborze wzorca odmiany decyduje zwyczaj odmiany danego nazwiska przez osobę, która je nosi, przy czym zwykle uznaje się, że pierwszy sposób (z wymianą głoskową ą:ę) jest mniej staranny.

W rodzaju żeńskim, w liczbie pojedynczej nazwisko Białoząb pozostaje nieodmienne.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

odmiana nazwisk w liczbie mnogiej cz.2

Dzień dobry,
przy opracowywaniu zaproszeń ślubnych zetknęliśmy się z problemem poprawnej odmiany nazwisk. W związku z różnymi opiniami na ten temat bardzo proszę o odpowiedź na poniższe pytanie.
W jaki sposób (i czy w ogóle) powinny zostać odmienione następujące nazwiska:
1) Zemanek (zapraszamy Sz.P. Zemanków czy zapraszamy Sz.P. Zemanek?)
2) Fus (zapraszamy Sz.P. Fusów czy zapraszamy Sz.P. Fus?)
3) Rozner (zapraszamy Sz.P. Roznerów czy zapraszamy Sz.P. Rozner?)

O formach liczby mnogiej nazwisk pisaliśmy już w poradni kilkakrotnie. Mogę więc teraz tylko powtórzyć, że język polski jest językiem fleksyjnym, a to oznacza, że określone części mowy (rzeczownik, czasownik, przymiotnik, liczebnik, większość zaimków) odmieniają się. Nazwy własne, w tym również nazwiska, także się odmieniają, z wyjątkiem pewnych nazw pochodzenia obcego, których budowa na odmianę nie pozwala. Nazwiska w liczbie mnogiej, oznaczające małżeństwa, rodzeństwa itp. odmieniają się tak samo, jak rzeczowniki pospolite (osobowe) o takim samym zakończeniu (Zemanek jak np. kochanek, Fus jak np. wiarus, a Rozner jak milioner).

Izabela Różycka

odmiana nazwisk w zaproszeniach cz.3

Szanowni Państwo,
zwracam się z uprzejmą prośbą o radę jak poprawnie odmienić nazwiska na zaproszeniach ślubnych:
‚mają zaszczyt zaprosić Szanownych Państwa: Rogala, Przyczyna,Federowicz, Sadowski, Kolat
Czy poniżej odmiany są poprawne?

Hannę i Grzegorza Rogalów
Leszka i Dominikę Przyczynów
Zuzannę i Dominika Frasunkiewiczów, Federowiczów
Annę i Adama Sadowskich, Ryszewskich
Adama i Ewę Kolat

Serdecznie pozdrawiam,
Monika Kilan

Podane przez Panią formy są poprawne, z wyjątkiem ostatniej, która powinna brzmieć: Adama i Ewę Kolatów

Izabela Różycka

odmiana nazwiska Bar

Mam do Państwa pytanie. Czy nazwisko „Bar” w zdaniu: „byliśmy u Pana Bary” jest poprawnie użyte czy należałoby powiedzieć: „Byliśmy u Pana Bara”.
Dziękuję za rozstrzygnięcie.
Pozdrawiam.

Nazwisko Bar, tak jak wszystkie nazwiska męskie kończące się w mianowniku na spółgłoskę, odmienia się według deklinacji męskiej, a więc kto? Bar, kogo? Bara, komu? Barowi, kogo? Bara, z kim? z Barem, o kim? o Barze. Formę u Bary mogłoby natomiast przyjąć nazwisko kończące się w mianowniku na samogłoskę a, czyli brzmiące w tym przypadku (np. Jan) Bara.
Skoro nazwisko brzmi Bar, jedyną poprawną postacią w dopełniaczu jest forma Byliśmy u Pana Bara.

Izabela Różycka

Odmiana nazwiska Bucoń

Dzień Dobry
Chciał bym zapytać czy odmienia się nazwisko Bucoń. Chodzi w tym przypadku dokładnie o pana.
Z góry dziękuje za informacje.
Pozdrawiam
Tomasz Pawlak

Wszystkie nazwiska męskie, które kończą się na spółgłoski są odmienne. Odmiana nazwiska Bucoń wygląda następująco:

M. kto? Bucoń

D. kogo? Buconia

C. komu? Buconiowi

B. kogo? Buconia

N. kim? Buconiem

Msc. o kim? o Buconiu

W. Buconiu!

Izabela Różycka

Odmiana nazwiska Chmura

Witam, czy nazwisko Chmura odmienia się przez przypadki? Które zdanie jest poprawne: Idę z Pauliną Mroczkowską – Chmurą czy Idę z Pauliną Mroczkowską – Chmura?Umowa zawarta pomiędzy Panem X i Arturem Chmurą czy Arturem Chmura.
Z góry dziękuję za odpowiedzi.

Wszystkie polskie nazwiska męskie są odmienne. Wśród nazwisk kobiet odmieniają się te, które zakończone są na samogłoskę -a. A zatem zarówno w odniesieniu do mężczyzn jak i do kobiet nazwisko Chmura odmienia się, a wzorem jego odmiany jest rzeczownik pospolity chmura. Czyli: Idę z Pauliną Mroczkowską Chmurą i Umowa zawarta między Panem X i Arturem Chmurą.

odmiana nazwiska Fico

Czy nazwisko premiera Słowacji (Robert Fico) powinniśmy odmieniać?

Wymagania polskiej fleksji nakazują włączanie nazwisk obcych do modeli deklinacyjnych właściwych wyrazom pospolitym. Nazwiska zakończone na -o w lp. odmieniają się jak rzeczowniki. W tym wypadku można wspomóc się odmianą rzeczownika czapka (znane nazwisko Moniuszko też przybiera końcówki fleksyjne charakterystyczne dla tej odmiany). Fico powinniśmy więc odmieniać tak jak czapka (i Moniuszko).

Katarzyna Jachimowska

odmiana nazwiska Fiema

Dzień dobry,
Według mojej wiedzy nazwisko Fiema jest nazwiskiem, które należy odmieniać, ale są osoby, które twierdzą, że tak nie jest. W związku z tym bardzo proszę o informację: jak wygląda odmiana nazwiska Fiema przez przypadki w liczbie pojedynczej i mnogiej.
Z góry bardzo dziękuję za odpowiedź.
Z poważaniem
Elżbieta Fiema

Pani Elżbieto,
Pani nazwisko jest odmienne, wg następującego wzorca:

l. pojedyncza
M. Fiema
D. Fiemy
C. Fiemie
B. Fiemę
N. Fiemą
Ms. Fiemie

l. mnoga
M. Fiemowie
D. Fiemów
C. Fiemom
B. Fiemów
N. Fiemami
Ms. Fiemach

Pozdrawiam serdecznie
Agnieszka Wierzbicka

odmiana nazwiska Frey

Witam. Chciałabym upewnić się jak wygląda odmiana nazwiska Frey.
Jak mam napisać – Zapraszam Annę i Marka Freyów czy Freych a może Frey.

Dzień dobry,
podane nazwisko odmieniamy wg tego samego wzorca, co nazwisko Madej. W liczbie mnogiej powinna się więc pojawić forma Freyów.

Pozdrawiam serdecznie
Agnieszka Wierzbicka

Odmiana nazwiska Ganske

jaka jest poprawna odmiana nazwiska Ganske? Udzielono warunkowego zwolnienia Janowi Ganske czy Ganskemu? Uchylić dozór sprawowany nad skazanym Janem Ganske czy Janem Ganskem?
Dziękuję za odpowiedź,
Józefina Zochniak

Nazwiska męskie zakończone w mianowniku samogłoską e odmieniają się jak przymiotniki, jedynie w narzędniku i miejscowniku mają końcówkę -em (nie jak przymiotniki -im//-ym). A zatem poprawne są drugie z przytaczanych przez Panią form, tj.: Udzielono warunkowego zwolnienia Janowi Ganskemu  oraz Uchylić dozór sprawowany nad skazanym Janem Ganskem.

Izabela Różycka

Odmiana nazwiska Guz

W jaki sposób odmienić nazwisko GUZ? dyplom dla pana Guza?
Dziękuję za odpowiedź, A.L.

Odmiana tego nazwiska wygląda następująco: M. Guz, D. Guza, C. Guzowi, B. Guza, N. Guzem, Msc. Guzie, W. Guzie! A zatem dyplom dla pana Guza.

Izabela Różycka

Odmiana nazwiska Hrybek

Mam problem z odmianą nazwiska Piotr Hrybek:( Czy Celownik- Piotrowi Hrybkowi??

Podana przez Panią forma celownika jest poprawna. Cała odmiana tego nazwiska wygląda następująco:

M. Hrybek

D. Hrybka

C. Hrybkowi

B. Hrybka

N. Hrybkiem

Msc. Hrybku

W. Hrybku!

Izabela Różycka

Odmiana nazwiska Kania

Jak odmienić nazwisko żeńskie Kania, wg jakiego wzoru, Kani – jak brzmi dopełniacz?

Nazwisko Kania (używane zarówno w stosunku do kobiety jak i mężczyzny) odmienia się tak samo jak rzeczownik pospolity kania. A zatem dopełniacz tego nazwiska brzmi tak, jak Pani to napisała, czyli Kani.

Izabela Różycka

odmiana nazwiska Kosior

Dzień dobry,
czy nazwisko Kosior odmienia się przez przypadki?
Pozdrawiam
Julia Rosińska

Wskazane przez Panią nazwisko odmienia się w w liczbie pojedynczej, w rodzaju męskim (czyli w odniesieniu do mężczyzny) w następujący sposób:
M. Kosior
D. Kosiora
C. Kosiorowi
B. Kosiora
N. Kosiorem
Ms. Kosiorze

W liczbie mnogiej, gdy mówimy/piszemy o Państwu Kosiorach, powinniśmy używać następujących form:
M. Kosiorowie
D. Kosiorów
C. Kosiorom
B. Kosiorów
N. Kosiorami
Ms. Kosiorach
Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

Odmiana nazwiska Loewe

Dzień dobry,
bardzo proszę o informację dot. pisowni:
 Ogólnopolski Konkurs im. Carla Loewe czy im. Carla Loewego?
 Jest tu przypadek nazwiska zakończonego na samogłoskę   – e czy znaczy to, że  zostawiamy formę nieodmienioną?
 Będę wdzięczna za szybkie wyjaśnienie
serdecznie pozdrawiam

Nazwiska zakończone w mianowniku na samogłoskę e odmieniają się jak przymiotniki, czyli Loewe, Loewego, Loewemu, Loewego, Loewem, o Loewem. Norma pozwala także pozostawić obce nazwisko nieodmienione. Dzieje się tak wtedy, kiedy odmienimy inny wyraz identyfikujący daną osobę, np. imię. A zatem obie przytoczone przez Panią formy są dopuszczalne, ale ta z odmianą nazwiska jest bardziej staranna, a co za tym idzie, bardziej stosowna w nazwie ogólnopolskiego konkursu.

Izabela Różycka
 

odmiana nazwiska Lubaszenko

Szanowni Państwo, chciałem zapytać o odmianę nazwiska Lubaszenko. Ostatnio słyszałem, jak dziennikarz mówił, że filmy z udziałem młodego Lubaszenko były wybitne. Czy to nazwisko się nie odmienia?

Ostatnio szerzy się zwyczaj nieodmieniania nazwisk kończących się na samogłoskę –o, takich jak: Lubaszenko, Mleczko, Klimuszko. Tymczasem formy nazwisk z wygłosowym –o należy odmieniać według deklinacji żeńskiej, a więc: M. Mleczko, D. Mleczki, C. Mleczce, B. Mleczkę, N. Mleczką, Ms. Mleczce. Polecam jako wzór deklinowanie znanych nazwisk, np. Kościuszko, Kościuszki, Kościuszce, Kościuszkę.

Katarzyna Jachimowska

Odmiana nazwiska Ładno

Jak odmienić nazwisko Ładno ? Wszystkie nazwiska męskie odmieniają się w języku polskim. Na razie nikt mi jeszcze nie udzielił żadnej odpowiedzi. Proszę o odmianę. Dziękuję 

Nazwiska męskie zakończone w mianowniku na samogłoskę o odmieniają się jak rzeczowniki rodzaju żeńskiego (oczywiście z wyjątkiem tegoż mianownika). Można zatem za wzór odmiany przyjąć np. rzeczownik kobieta, albo jakieś inne nazwisko kończące się na o, którego odmiana nie nastręcza żadnych trudności, np. Matejko, Kościuszko. Odmiana tego nazwiska będzie się więc przedstawiała następująco:

M. kto? Ładno

D. kogo? Ładny

C. komu? Ładnie

B. kogo? Ładnę

N. z kim? z Ładną

Msc. o kim? o Ładnie

W. Ładno!

Izabela Różycka

odmiana nazwiska Macieja

jak napisać poprawnie odmianę nazwiska:
Stanisław Macieja …. Stanisławowi M…

z góry dziękuję za pomoc. pozdrawiam

Męskie nazwiska miękkotematowe kończące się w mianowniku na samogłoskę –a odmieniają się jak rzeczowniki rodzaju żeńskiego, np. nadzieja. A zatem odmiana nazwiska Macieja wygląda następująco:

M. Macieja

D. Macieji

C. Macieji

B. Macieję

N. Macieją

Ms. Macieji

Izabela Różycka

odmiana nazwiska Maśko

Witam,
przeszukałam dość dokładnie internet i analizowałam zasady odmiany nazwisk i mam problem z jednym nazwiskiem.
Nazwisko: Maśko
Proszę o informację czy nazwisko to odmienia się.
Czy na zaproszeniu powinnam napisać,że zapraszam Sz.P Andrzeja i Beatę Maśko czy Sz.P Andrzeja i Beatę Maśków.
Pozdrawiam
Kamila Stelmach

Pani Kamilo,
wskazane przez Panią nazwisko Maśko jest odmienne:

M. Maśko
D. Maśki
C. Maśce
D. Maśkę
N. Maśką
Ms. Maśce

W zaproszeniu powinna pojawić się forma liczby mnogiej, tj. Szanownych Państwa Beatę i Andrzeja Maśków. Więcej na temat odmiany nazwisk zakończonych samogłoską -o znajdzie Pani na naszej stronie.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

Odmiana nazwiska Mientka

Dzień dobry,
jak poprawnie odmienić nazwisko „Mientka” (pisane przez „en”)? Udzielić warunkowego zwolnienia Katarzynie Mientkiej czy Mientce?
Dziękuję za odpowiedź,
z poważaniem Józefina Zochniak

Wiele polskich nazwisk ma nietypową postać ortograficzną. Najczęściej jest ona spowodowana zapisem w dokumentach dokonywanym przez nieznających języka polskiego urzędników niemieckich lub austriackich w czasach zaborów. Taka nietypowa pisownia, zacierająca budowę nazwiska, może utrudnić jego odmianę. Żeby zdecydować w danym przypadku o tym, która z przytoczonych przez Panią form jest poprawna, trzeba znać etymologię tej nazwy własnej. Jeżeli jest ona z pochodzenia przymiotnikiem (miękka), właściwa byłaby postać Katarzynie Mientkiej, natomiast jeżeli podstawą nazwiska był rzeczownik (miętka), wówczas poprawną formą będzie Katarzynie Mientce.

Izabela Różycka

odmiana nazwiska Noga

Witam serdecznie

 piszę, albowiem mam ogromny problem językowy: odmiana mojego nazwiska NOGA.Bardzo broszę o pomoc w tej sprawie.
Do dnia wczorajszego moje nazwisko było nieodmienne …od pokoleń! Dla pani Magdaleny Noga, Od pani Magddaleny Noga, pani Magdalenie Noga …itd. Nawet jak ktoś miał wątpliwość, to pytał mnie, czy odmienić. Od pokoleń nikt nigdy nie odmieniał mojego nazwiska.
Będąc na studiach polonistycznych, zapytałam mojego wykładowcę z językoznastwa, by rozwiać te wątpliwości i wówczas potwierdził, że moje nazwisko jest nieodmienne. I tak było do wczoraj, kiedy odebrałam dyplom – nagrodę  z okazji DEN, a tam „… przyznaje nagrodę pani Magdalenie Nodze…”Byłam w szoku.To jak to jest z tym moim nazwiskiem?
Pozdrawiam serdecznie i z góry dziekuję
Magdalena Noga

Wymagania polskiej fleksji nakazują, aby włączać nazwiska do modeli deklinacyjnych właściwych rzeczownikom pospolitym, o ile to oczywiście możliwe. Czy użytkownik języka polskiego ma prawo do nieodmieniania swojego nazwiska? Na to pytanie odpowiedzi udzielił  Jerzy Bralczyk – znany językoznawca. Odsyłam więc do jego blogu ,,Co na języku to w głowie” (odcinek z 31 października 2013r. zatytułowany wciąż nazwy własne) http://jerzybralczyk.bloog.pl/id,338807359,title,Wciaz-nazwy-wlasne,index.html?smoybbtticaid=613a23

Na marginesie uwaga ortograficzna:  myślistwo, ale językoznawstwo.

Katarzyna Jachimowska

odmiana nazwiska Pach

Jak odmienić nazwisko PACH (beata)?

Jeżeli jest to nazwisko mężczyzny, odmienia się na przykład jak rzeczownik Włoch, tzn.:

M. kto? Pach

D. kogo? Pacha

C. komu? Pachowi

B. kogo? Pacha

N. z kim? z Pachem

M. o kim? o Pachu

W.  Pachu!

Jeżeli natomiast jest to nazwisko kobiety, wówczas pozostaje nieodmienne, ponieważ wśród nazwisk kobiet odmieniają się tylko te, które zakończone są w mianowniku na samogłoskę -a.

Izabela Różycka

odmiana nazwiska Pasek

Czy nazwisko Pasek  się odmienia?

Dzień dobry,
nazwisko Pasek odmieniamy, jeśli określa ono mężczyznę:
M. Pasek
D. Paska
C. Paskowi
B. Paska
N. Paskiem
Ms. Pasku.
W sytuacji, gdy nazwisko Pasek nosi kobieta, nie będziemy go odmieniać, np. rozmawiałam z panią Pasek, byłam z Anią Pasek na wakacjach.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

Odmiana nazwiska Prażmo

Dzień dobry,
chciałam zapytać o odmianę nazwiska Prażmo w liczbie mnogiej.  Zapraszam Sz. P. Prażmów? Zaproszeni są Sz. P. Prażmy czy Prażmowie? A może Prażmo?
Dziękuję

Wiele razy wyjaśnialiśmy w poradni sposób odmiany nazwisk w liczbie mnogiej. Te z nich, które mają budowę rzeczownikową odmieniają się np. jak rzeczownik synowie, czyli Prażmowie, Prażmów, Prażmom, Prażmów, Prażmami, Prażmach. A zatem zapraszamy Państwa Prażmów, a zaproszeni są Państwo Prażmowie.

Izabela Różycka

Odmiana nazwiska Prażmo

prażmo-wyraz staropolski oznaczający ziarno prażone.Np robione z prażma….Widziałem u Prażma ..Czy nazwisko Prażmo odmienia się w liczbie pojedynczej w deklinacji mieszanej[Kościuszko,Leonardo ].
Proszę o prawidłową odmianę.

Jeżeli używamy tego nazwiska do identyfikacji mężczyzny, wówczas odmienia się ono jak rzeczownik rodzaju żeńskiego, podobnie jak wszystkie nazwiska męskie  twardotematowe, zakończone na samogłoskę o (np. Matejko, Kościuszko, Sidło, Lato, Ziobro, Wojszwiłło, Honesto itp.). A zatem odmiana ta wyglądać będzie następująco: Prażmo, Prażmy, Prażmie, Prażmę, Prażmą Prażmie. Jeżeli jest to nazwisko kobiety, wówczas jest ono nieodmienne.

Izabela Różycka

odmiana nazwiska Rożeń

Jak odmienia się nazwisko Rożeń?

Nazwiska męskie zakończone na spółgłoskę miękką odmieniają się analogicznie do męskoosobowych rzeczowników pospolitych o takim samym zakończeniu. Odmieniając nazwiska polskie dwu- lub wielosylabowe, w których wygłosowa spółgłoska poprzedzona jest samogłoską -e, trzeba brać pod uwagę to, czy brzmią one jak rzeczowniki pospolite (M. Kwiecień, D. Kwietnia; M. Kamień, D. Kamienia). W nazwiska niemających odpowiedników wśród rzeczowników pospolitych o zachowaniu lub opuszczeniu e w przypadkach zależnych decyduje tradycja odmiany, np. M. Woleń, D. Wolenia; M. Stępień, D. Stępnia.W przypadku nazwiska Rożeń przypuszczalnie dopełniacz brzmi Rożenia.

Katarzyna Jachimowska

Odmiana nazwiska Sarna w liczbie mnogiej.

Witam! Jak odmieniamy nazwisko Sarna w liczbie mnogiej. Chodzi o tekst na zaproszeniu: zapraszamy Państwa…
Z góry dziękuję za odpowiedź

Nazwiska zakończone w mianowniku liczby pojedynczej na samogłoskę -a w liczbie mnogiej przybierają formę z końcówką -owie, czyli np. Sarnowie. A zatem zapraszam Państwa Sarnów.

Izabela Różycka

Odmiana nazwiska Saryusz-Wolski

Dzień dobry, mam pilne pytanie dotyczące odmiany pierwszego członu nazwiska Saryusz-Wolski. Wg mojej wiedzy oba człony powinny być odmieniane (na stronach dot. herbów znalazłam informację, że nie jest to herb, lecz przydomek). Jednak sam właściciel tego nazwiska poprosił na Twitterze, by pierwszego członu „Saryusz” nie odmieniać. Jak należałoby się odnieść do takiej sytuacji?

Jako odpowiedź zacytuję fragment z Wielkiego słownika poprawnej polszczyzny (2014): „Jeżeli nazwisko mężczyzny składa się z dwóch części [….], to obie części są odmieniane [….] zgodnie z zasadami obowiązującymi w nazwiskach jednoczłonowych. Wyjątek stanowią nazwiska złożone, w których pierwszy człon jest nazwą herbu lub zawołaniem bojowym [….]. W takim wypadku może on pozostać nieodmienny.” Jak widać, wahania, czy pierwszy człon nazwiska odmieniać, czy nie, dotyczą tylko tego wyjątku – tu można uwzględniać wolę nosiciela danego nazwiska. Skoro sprawdziła Pani, że forma Saryusz nie jest nazwą herbu, właściwe jest odmienianie tego członu nazwy osobowej.

Izabela Różycka

Odmiana nazwiska Skalny

Jak odmienić nazwisko: Skalny, znalazłam formy: zapraszam Państwa Annę i Jana Skalnych/Skalnów – która forma jest poprawna? Panią Annę Skalną czy Annę Skalny?

Nazwisko Skalny ma formę przymiotnika, a zatem powinno być odmieniane jak ta właśnie część mowy, czyli: Zapraszam Pana Jana Skalnego, Zapraszam Państwa Annę i Jana Skalnych. Jeżeli nazwisko równe przymiotnikowi odnosi się do kobiety,  można je odmieniać lub pozostawić nieodmienione, czyli obie przytoczone formy: Zapraszam Panią Annę Skalną oraz Zapraszam Panią Annę Skalny są poprawne.

Izabela Różycka

odmiana nazwiska Szpiege w liczbie mnogiej

Witam. Mam problem z odmianą nazwiska Szpiege.
Mam zaszczyt zaprosić Jolantę i Łukasza.. ?
Proszę o pomoc.
Pozdrawiam serdecznie

Uroczysta forma zaproszenia narzuca konieczność posłużenia się formą tego nazwiska zgodną z normą wzorcową, a zatem powinno się je odmienić. Nazwiska kończące się w mianowniku na samogłoskę e w liczbie pojedynczej odmieniają się jak przymiotniki, natomiast ich odmiana w liczbie mnogiej (kiedy oznaczają małżeństwo, rodzeństwo itp.) wygląda następująco:

M. Szpiege’owie

D. Szpiege’ów

C. Szpiege’om

B. Szpiege’ów

N. Szpiege’ami

Msc. Szpiege’ach

Izabela Różycka

Odmiana nazwiska Tamaka

Proszę o poradę jak powinno odmieniać się moje nazwisko, szczególnie chodzi o drugi człon Tamaka ( nie Tamka). Jak wygląda  odmiana nazwiska  mojego męża – Tamaka. Niektórzy twierdzą,że jest to nieodmienne, bo to nie jest typowo polskie nazwisko.
Z wyrazami szacunku
Ewa Singer-Tamaka

Gdybyśmy chcieli z takiego powodu nie odmieniać nazw osobowych, musielibyśmy nie robić tego w odniesieniu do nazwisk wszystkich zagranicznych pisarzy, poetów, malarzy, piosenkarzy, sportowców, polityków, aktorów, wszystkich naszych niepolskich znajomych, a także Polaków, którzy noszą takie nazwiska. Jak widać, tłumaczenie nieodmienności nazw osobowych ich pochodzeniem jest nieracjonalne. To, czy nazwisko jest rodzime, czy nie, nie ma w tym wypadku znaczenia. Ważne jest natomiast, czy jego budowa pozwala na odmianę w języku polskim. Jest tak wtedy, kiedy nazwisko ma w mianowniku takie samo zakończenie jak jakiś polski rzeczownik pospolity, mogący stanowić wzór takiej odmiany. Nazwiska kończące się w mianowniku na samogłoskę -a są odmienne, zarówno wtedy, kiedy odnoszą się do mężczyzn jak i do kobiet, a odmieniają się jak rzeczowniki rodzaju żeńskiego. Odmiana taka wygląda następująco: M. Tamaka, D. Tamaki, C. Tamace, B. Tamakę, N. Tamaką, Msc. Tamace.

Pierwsza część Pani nazwiska jest natomiast nieodmienna, ponieważ nazwiska kobiet kończące się na inną głoskę niż a nie są odmieniane.

Izabela Różycka

Odmiana nazwiska Tutaj

Jaka odmieniać nazwisko „Tutaj” dla kobiety i dla mężczyzny?Jaką zasadą się kierować?Czy poprawna jest forma „dla Adama Tutaj czy Adama Tutaja”?

Powtórzę jeszcze raz regułę, którą przytaczaliśmy w poradni wielokrotnie: polszczyzna jest językiem fleksyjnym, a to oznacza, że takie części mowy jak rzeczowniki, czasowniki, przymiotniki itp. odmieniają się. Nazwy własne to zasadniczo rzeczowniki (czasem z pochodzenia przymiotniki), więc również powinny być odmieniane. Jeżeli chodzi o typ nazw własnych, jakimi są nazwiska, rodzime formy męskie odmieniają się zawsze, żeńskie zaś tylko wtedy, kiedy kończą się na samogłoskę –a. A zatem nazwisko Tutaj używane w stosunku do mężczyzny odmienia się (Tutaj, Tutaja, Tutajowi, Tutaja, Tutajem, Tutaju, Tutaju!), natomiast jeżeli jest nazwą żeńską, wówczas jest nieodmienne.

Izabela Różycka

Odmiana nazwiska Tworzydło

Dzień dobry,
Mam pytanie dotyczące odmiany mojego nazwiska. Przeczytałem „warto wiedzieć” o odmianie nazwisk zakończonych na -o, dowiedziałem się, że nalezy je odmieniać, najprawdopodobniej tak jak rzeczownik rodzaju żeńskiego, jednak =nie jestem pewny, czy: komu? Wacławowi Tworzydle? z kim? z Wacławem Tworzydłem (to nie jest chyba forma żeńska).

Bedę wdzięczny za odpowiedź.
Z wyrazami szacunku,
Wacław Tworzydło

Nazwisko Tworzydło z całą pewnością odmieniamy jak rzeczownik rodzaju żeńskiego, a formy tej odmiany to: kto? Tworzydło, kogo? Tworzydły, komu? Tworzydle, kogo? Tworzydłę, z kim? Tworzydłą, o kim? Tworzydle.

Izabela Różycka

Odmiana nazwiska Wittek

jak należy prawidłowo odmieniać nazwisko Wittek?
Idę do Wittka? Czy idę do Witteka?
Z poważaniem
Katarzyna Olesińska

W polskich nazwiskach dwu- lub więcejsylabowych zakończonych na –ek o opuszczeniu bądź zachowaniu e w odmianie decyduje tradycja. Najczęściej samogłoska ta jest opuszczana, np. Smolarek, Smolarka, Gutek, Gutka itp. Na tej podstawie można więc przyjąć, że dopełniacz nazwiska Wittek będzie brzmiał Wittka.

Izabela Różycka

odmiana nazwiska z końcówką -a w liczbie mnogiej

Czy odmienia się nazwisko- Suszka?
bez odmiany- Sz.P. Anna i Kamil Suszka, czy z odmianą- Sz.P. Anna i Kamil Suszki, czy może Sz.P. Anna i Kamil Suszkowie? Bardzo proszę o pomoc.

Na pytania o odmianę nazwisk w liczbie mnogiej odpowiadaliśmy w poradni już kilkanaście razy. Znacznie szybciej można by było  rozwiązać swój problem, czytając odpowiedzi w dziale Nazwy własne lub w zakładce Warto wiedzieć. A co do meritum, to nazwiska w liczbie mnogiej odmieniają się tak samo jak rzeczowniki pospolite męskoosobowe z końcówką mianownika -owie (synowie, wujowie, sędziowie itp.). A zatem poprawna jest ostatnia z wymienionych przez Panią form.

Izabela Różycka

Odmiana nazwiska Zgryska

Jak odmieniać nazwisko: Aldona Zgryska, Ryszard Zgryska?

Nazwiska o formie rzeczownikowej zakończone w mianowniku na samogłoskę -a odmieniają się tak samo w odniesieniu do kobiet i mężczyzn, a wzorem odmiany będą dla nich rzeczowniki pospolite rodzaju żeńskiego, np. kluska. Odmiana powyższego nazwiska wyglądać będzie zatem następująco:

M. (Aldona, Ryszard) Zgryska

D. (Aldony, Ryszarda) Zgryski

C. (Aldonie, Ryszardowi) Zgrysce

B. (Aldonę, Ryszarda) Zgryskę

N. (Aldoną, Ryszardem) Zgryską

Msc. (o Aldonie, Ryszardzie) Zgrysce

W. (Aldono, Ryszardzie) Zgrysko!

Izabela Różycka

Odmiana nazwy firmowej „Stacja Grawitacja”

Dzień dobry, mam pytanie odnośnie odmiany nazwy firmy. Nazwa to „Stacja Grawitacja”. Czy powinniśmy mówić „w Stacji Grawitacji”, czy „w Stacji Grawitacja”?
Pozdrawiam serdecznie

Należy odmieniać oba człony tej nazwy, ponieważ odmiana tylko pierwszego z nich sugerowałaby, że nazwą własną jest tylko wyraz drugi. A zatem pracuję w Stacji Grawitacji.

Izabela Różycka

Odmiana nazwy klubu Dom

Dzień dobry,

mam pytanie odnośnie prawidłowej odmiany słowa „dom”, funkcjonującego w kontekście nazwy klubu muzycznego. Otóż, czy forma „koncert odbędzie się w Domie” jest poprawna, czy też właściwsze byłoby sformułowanie „koncert odbędzie się w Domu”? Nie do końca wiem, czy w przypadku nazwy własnej, „dom” należy traktować i odmieniać tak samo, jak w przypadku dosłownego znaczenia tego słowa, jako podstawowego miejsca egzystencji.

Będę wdzięczny za pomoc 🙂

Pozdrawiam,
Piotr Niewadzki

Nazwy własne zasadniczo odmieniają się podobnie jak wyrazy pospolite, chociaż czasem zdarzają się w ich przypadku formy nietypowe, spowodowane np.  zwyczajem językowym panującym na jakimś terytorium lub w danej grupie społecznej, tradycją nawiązującą do historycznej postaci nazwy itp. Nazwa klubu Dom jest o tyle kłopotliwa, że ze względu na identyczność z wyrazem pospolitym dom, jej użycie może prowadzić do nieporozumień komunikacyjnych. Z drugiej jednak strony osoby bywające w tym lokalu rozumieją na podstawie kontekstu, że mowa jest o klubie, a tworzenie formy *Domie jest na tyle wyrazistym naruszeniem normy dotyczącej odmiany, że raczej opowiedziałabym się za tworzeniem formy miejscownika tej nazwy własnej analogicznie do wyrazu pospolitego, czyli: Koncert odbędzie się w Domu.

Izabela Różycka

Odmiana nazwy miejscowej Czarże

Szanowna Poradnio, chciałbym się dowiedzieć jak odmienić przez przypadki nazwę miejscowości Czarże.

Według Słownika nazw miejscowości i mieszkańców (Warszawa 2007) nazwa ta ma formę gramatyczną rzeczownika rodzaju nijakiego w liczbie pojedynczej – to Czarże, a zatem jej odmiana wyglądać będzie następująco:

M. Czarże

D. Czarża

C. Czarżu

B. Czarże

N. Czarżem

Msc. O Czarżu

W. Czarże!

Izabela Różycka

Odmiana nazwy miejscowej Złockie

Dzień dobry, zwracam się z pytaniem o odmianę nazwy miejscowości „Złockie”: jadę do Złockiego czy do Złocka, mieszkam w Złockiem, w Złockim czy w Złocku, mówię o Złockiem, o Złockim czy o Złocku?
Z góry dziękuję za odpowiedź.

Ta nazwa miejscowa ma formę przymiotnika i odmienia się tak, jak ta właśnie część mowy, przy czym, jak we wszystkich nazwach miejscowości o takiej budowie, w narzędniku i miejscowniku występuje dawna końcówka przymiotnika –em (zam. współczesnej –im //ym)  czyli: jadę do Złockiego, mieszkam w Złockiem, mówię o Złockiem.

Izabela Różycka

Odmiana nazwy osobowej Rania Al Madani

Proszę o pomoc!
Czy imię żeńskie RANIA w dopełniaczu należy pisać -RANII ?  Jak odmieniać je poprawnie z nazwiskiem RANIA AL MADANI ?
Z góry dziękuję.
Aleksandra Żółkowska

Imiona odmieniają się tak, jak rzeczowniki pospolite o takim samym zakończeniu. Imię Rania jest obcego pochodzenia, wymawiamy je jako <Ranja>, a zatem odmienia się jak np. wyrazy kampania, litania, mania itp. Dopełniacz będzie więc miał taką formę, jaką Pani podała, czyli Ranii. Natomiast nazwiska żeńskie odmieniają się tylko wtedy, kiedy w mianowniku kończą się na literę a, czyli w odniesieniu do kobiety nazwisko Al Madani jest nieodmienne.

Izabela Różycka

Odmiana nazwy ukraińskiego miasta Horiszni Pławni

Szanowni Państwo!
Bardzo proszę o informację na temat odmiany nazwy ukraińskiej miejscowości Horiszni Pławni (w języku ukraińskim to liczba mnoga). Będę bardzo wdzięczna za odpowiedź.
Z wyrazami szacunku
Ewa Rokitnicka

Odmiana tej nazwy miejscowej wygląda następująco:

M. Horiszni Pławni

D. Horisznich Pławnich

C. Horisznim Pławnim

B. Horiszni Pławni

N. Horisznimi Pławnimi

Ms. Horisznich Pławnich

Izabela Różycka
 

Odmiana żeńskich nazwisk dwuczłonowych

Szanowni Państwo,
Pragnę dowiedzieć się, czy w przypadku nazwiska Tarka-Porębska odmieniają się jego oba człony?
Z wyrazami szacunku
AJ

Poszczególne części w wieloczłonowych nazwiskach kobiet odmieniają się według takich samych zasad, jak nazwiska jednoczłonowe. Nazwiska żeńskie zakończone na samogłoskę –a są odmienne, a zatem w przypadku nazwiska Tarka-Porębska odmieniać się będą oba jego człony.

Izabela Różycka

odmiana żeńskiego nazwiska Czaja

Jak odmienia się nazwisko Czaja -kobieta w celowniku

Nazwiska kończące się w mianowniku na samogłoskę a, niezależnie od tego, czy są to formy żeńskie, czy męskie, odmieniają się tak samo, tzn. jak odpowiednie rzeczowniki rodzaju żeńskiego: kto? Czaja, kogo? Czai, komu? Czai, kogo? Czaję, z kim? z Czają, o kim? o Czai.

A tak na marginesie, to nazwisko nie może odmieniać się w celowniku. Może tylko odmieniać się przez przypadki oraz zostać użyte w formie któregoś przypadka, na przykład celownika.

Izabela Różycka

 

 

 

 

Odmiana żeńskiego nazwiska Juszkiewicz-Zapata

Dzień dobry
Czy mogliby mi Państwo podpowiedzieć, jak będzie brzmiało w dopełniaczu, celowniku, narzędniku i miejscowniku, imię i nazwiska mojej córki? Mała nazywa się Amaya Juszkiewicz – Zapata. Na wyczucie, powiedziałbym tak:
– (D.) Amayi Juszkiewicz-Zapaty;
– (C.) Amayi Juszkiewicz-Zapacie;
– (B.) Amayę Juszkiewicz- Zapatę;
– (N.) Amayą Juszkiewicz – Zapatą;
– (Ms.) Amayi Juszkiewicz / Zapacie.
Byłbym wdzięczy za podpowiedź.
Z wyrazami szacunku
Tomasz Juszkiewicz

Pana wyczuciu nie można niczego zarzucić. Odmiana imienia i nazwiska Pana córki wygląda właśnie tak, jak Pan napisał.

Izabela Różycka

odmiana żeńskiego nazwiska Suska

Dzień dobry, bardzo proszę mi doradzić, jak odmienić nazwisko Suska. Dyplom dla kogo? Dla Ani Suski, czy Ani Suskiej?
Pozdrawiam Katarzyna Gardocka

Sposób odmiany takiego nazwiska zależy od tego, czy motywujące je nazwisko męskie ma postać przymiotnika, czy rzeczownika. Jeżeli podstawą tego nazwiska jest męska forma Suski (np. Jan Suski), to ma ono postać przymiotnika i tak też powinno być odmienione (Ania Suska, Suskiej, Suskiej, Suską, Suską, Suskiej). Jeżeli natomiast podstawa męska brzmi Suska (np. Jan Suska), wówczas ma ono formę rzeczownika, a zatem odmieniać się powinno jak rzeczownik (Ania Suska, Suski, Susce, Suskę, Suską, Susce).

Izabela Różycka

pochodzenie nazwiska

Witam mam pytanie z kad pochodzi moje nazwisko Jas .
Dziekuje pozdrawiam

Odpowiedź na to pytanie znajdzie Pan w słowniku Kazimierza Rymuta  Nazwiska Polaków. Słownik historyczno-etymologiczny.  Nie wiem, czy forma nazwiska brzmi Jas (wtedy -s byłoby przyrostkiem, który może przyłączać kolejne, por. Jasewicz) czy Jaś (spieszczenie od Jan). Bardzo niestarannie zostało zredagowane pytanie, w którym nie ma znaków diakrytycznych, są natomiast błędy ortograficzne.

Katarzyna Jachimowska

konsultacja – Sławomira Tomaszewska

pochodzenie nazwiska Adaszewski

Dzień dobry, mam pytanie związane z etymologią nazwiska Adaszewski, Adaszewska. Co oznacza, skąd pochodzi? Próbowałem doszukiwać się na własną rękę, ale jedyne czego się dowiedziałem, to to, że pochodzi od imienia „Adam”.
Z góry dziękuję za pomoc.

Nazwisko Adaszewski rzeczywiście nawiązuje do imienia Adam, ale nie bezpośrednio. Powstało ono bowiem od używanej w dawnej polszczyźnie nieoficjalnej formy tego imienia, która brzmiała Adach. Przyrostek -ch często tworzył takie właśnie formy imion, np. Błach od Błażej, Jach od Jan, Pach od Paweł. W późniejszym okresie od takich nieoficjalnych postaci imion mogły powstawać nazwiska. Jeżeli w procesie tworzenia nazwiska użyty został przyrostek -ewski, wywoływał on w temacie motywującego imienia tzw. oboczność, czyli wymianę głoski ch na sz a nowo utworzone nazwisko przybierało postać Adaszewski.

Izabela Różycka

pochodzenie nazwiska Ziaja

Chciałabym się dowiedzieć, skąd pochodzi nazwisko Ziaja?

Pytanie związano z poszukiwaniem korzeni, pochodzę z Rosji, i moja babcia mieszkała dawniej tuż przy Białorusi, a jej nazwisko panieńskie było Ziajewa (Зяева). Możliwie, że przodkowie jej byli Polakami – jeśli wychodzić z analogii Ziajewa – ojciec Ziajew – syn człowieka o imieniu/przydomku (?) Ziaja, z którego w Polsce powstało nazwisko Ziaja, a do j. rosyjskiego weszło jako Ziajew (czyj syn? – Ziai).
Czy było takie imię? W internecie nie ma nic na temat pochodzenia nazwiska Ziaja.
Z góry dziękuję,
Natalia

Nazwisko Ziaja//Zieja jest w Polsce dość częste. Pochodzi od dawnego przezwiska, a to z kolei zostało utworzone, od czasownika ziać lub ziajać  (forma czasu teraźniejszego zieję lub ziaję), który ma kilka znaczeń, np. 1. ‚ciężko oddychać, dyszeć’, 2. ‚żywiołowo, gwałtownie okazywać negatywne uczucia’, 3. o otworach, ranach itp.: ‚otwierać się, stać otworem’, 4. o zwierzętach: mieć otwarty pysk’ itp. A zatem przezwisko miało znaczenie podobne do współczesnych wyrazów typu grzebała ‚ten, który się często grzebie’,  czyli robi coś wolno, jąkała ‚ten, który często się jąka’, kwękała ‚ten, który często kwęka’, czyli jęczy, marudzi, narzeka.  Ziaja więc to ten, ‚który często ziaje // zieje’.

Czasownik ziać jest wyrazem ogólnosłowiańskim (pochodzi z języka prasłowiańskiego), w znaczeniach podobnych do polskich występuje także w języku rosyjskim, a zapewne także białoruskim i ukraińskim. Nazwisko Ziajew nie musi więc wywodzić się z polszczyzny, mogło powstać niezależnie na gruncie któregoś z tych języków.

Izabela Różycka

pochodzenie używanego na forach internetowych przezwiska Zbigniewa Ziobry „Zizol”

Szanowni Państwo,

Przeglądając Internet napotkałem się kilkukrotnie na słowo ‚Zizol’ używane w odniesieniu do Zbigniewa Ziobry i zacząłem zastanawiać się nad jego genezą.
Słowo to można znaleźć głównie na forach Internetowych, występuje zwykle w formie komentarzy od użytkowników. Oto fragment jednego z takich komentarzy:
‚Otóż „odwaga” Zizola polega na tym że on doskonale wie iż (…) Zizol się nie liczy. (…) Ziobro był taki pewny, że Tusk odmówi. (…) Płaczę nad wami – zwolennicy PiS.’
Czy zatem byliby Państwo w stanie wyjaśnienie pochodzenie słowa ‚Zizol’ w kontekście polityka Zbigniewa Ziobry? Intuicja podpowiada mi, że sformułowanie to użyte jest w kontekście żartobliwym i prześmiewczym? Skąd nabrało takiego wydźwięku? Jak prawidłowo powinno nazywać się zwolenników Pana Zbigniewa Ziobry?

Z poważaniem,
Sebastian Dębski.

Zapewne przezwisko to powstało od pierwszej litery imienia i nazwiska tego polityka, czyli zet.  Znany piłkarz Zinedine Zidane także nazywany był przez kibiców i komentatorów Zizou.

Jeżeli chodzi o przyrostek -ol, który został dodany do takiej nietypowej podstawy, to Pana intuicja jest trafna, tworzy on bowiem w polszczyźnie wyrazy nacechowane wyraźnie negatywnie, np. Angol, głupol,  psychol, schizol. Jest zatem pewne, że komentarze, które Pan przytoczył, nie są pisane przez zwolenników Zbigniewa Ziobry.

Tych ostatnich należałoby natomiast nazywać ziobrystami tak, jak zwolenników Marksa określa się mianem marksistów, zwolnników Hegla – mianem  heglistów, a zwolenników Mao – mianem maoistów.

Izabela Różycka

Rac – Racowie

Szanowni Państwo,
chciałbym się dowiedzieć czy mianownik liczby mnogiej od wyrazu Rac (Serb) to Racowie?
Z serdecznymi pozdrowieniami,
P. K.

Panie Piotrze,
od rzeczownika Rac można utworzyć formę liczby mnogiej Racowie, tak jak Pan napisał w swoim pytaniu :).

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

Radogoszcz (osiedle w Łodzi) i Radogoszcz (w Tarnowskiem)

Szanowni Państwo,
czy poprawne jest stwierdzenie – mieszkam na Radogoszczu, czy na Radogoszczy?
Z poważaniem
Jacek Zawirski

Dzień dobry,
nazwa osiedla w Łodzi Radogoszcz (dawniej gmina i wieś pomiędzy Zgierzem a Łodzią) jest rodzaju męskiego, tym samym powinniśmy powiedzieć: mieszkam na Radogoszczu. W pobliżu Tarnowa położona jest także miejscowość o tej nazwie, jednak jest to nazwa rodzaju żeńskiego (ta Radogoszcz), stąd też jej mieszkańcy powinni mówić: mieszkam w Radogoszczy, jadę do Radogoszczy.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

Suscy czy Suskowie?

Proszę o podanie właściwej formy l.mn.nazwiska:Suska /Suscy czy Suskowie, on-Suska,ona-Suska/.Dziękuję

Jan Suska + Zofia Suska = Jan i Zofia Suskowie

Jan Suski + Zofia Suska = Jan i Zofia Suscy.

Izabela Różycka

Tezeuszy czy Tezeuszów?

Dzień dobry,
Dziękuję za informację tyczącą następujących słów:
1. Tezeusz odmiana w l.mnogiej: Tezeuszów czy Tezeuszy?
2. Mikro-resztki, mikroresztki
czy mikro resztki?
3. post-przemysłowej czy postprzemysłowej?
4. W myśli:Jeżeli jestem ludobójcą – oburzył się Ce. – to gwoli sprawiedliwości i semantyki, ten który mnie zabije nazwany zostanie ludobójcobójcą. Czy mogę stworzyć ostatnie słowo?
Dziękuję i pozdrawiam.
Andrzej Coryell

Na stronie poradni zamieściliśmy prośbę, żeby zadawać po jednym pytaniu, ponieważ jeżeli będzie ich kilka na raz i dotyczyć będą różnych działów językoznawstwa, odpowiedzi na każde z nich trzeba umieścić w osobnym dziale, czego, w przypadku pytań „mnogich”, z poziomu redaktora zrobić się nie da. A zatem odpowiadam na pierwsze pytanie i czekam na pozostałe podzielone na osobne maile.

Jeżeli przytoczona nazwa własna oznacza metaforycznie użyte imię, wówczas poprawne są obie formy, a więc zarówno Tezeuszy jak i Tezeuszów. Gdyby było to nazwisko, poprawna byłaby forma druga, tzn. Tezeuszów.

Izabela Różycka

Trutnowy

Szanowni Państwo,
Na terenie Żuław Wiślanych znajduje się miejscowość Trutnowy. Byłem tam, ale do tej pory nie wiem gdzie byłem, czy w Trutnowych, czy w Trutnowach, a może jeszcze gdzieś indziej?
Jak należałoby odmieniać przez przypadki nazwę tej miejscowości?

Z poważaniem
Roman Pawłowicz

Szanowny Panie,

w Słowniku nazw miejscowości i mieszkańców PWN czytamy, że podana przez Pana nazwa ma odmianę rzeczownikową, poprawnie powiemy więc w Trutnowach. Pełny paradygmat wygląda następująco: M. Trutnowy, D. Trutnowów, C. Trutnowom, B. Trutnowy, N. Trutnowami, Ms. Trutnowach, W. Trutnowy (analogicznie odmienia się np. rzeczownik okowy; por. też Truskolasy).

Łączę pozdrowienia
Bartłomiej Cieśla

Vaccai – odmiana

Szanowni Państwo,
jestem śpiewaczką i pedagogiem wokalnym. Od 200 lat używany jest do nauki śpiewu zbiór ćwiczeń włoskiego kompozytora N. Vaccai’a- ta odmiana utrwaliła się w środowisku wokalnym. Imię i nazwisko tego twórcy w mianowniku to: Nicola Vaccai. Wczoraj pierwszy raz usłyszałam odmianę Vaccaii, a gdzieś spotkałam również: Vaccai’ego , wg zasad podanych przez słownik PWN. Bardzo proszę o podanie prawidłowej formy.
Z szacunkiem-
Dorota Całek

Nazwiska włoskie zakończone na –i w przypadkach zależnych mają takie same końcówki jak przymiotniki – dopisujemy je bez apostrofu, tj. M. Vaccai; D. Vaccaiego; C. Vaccaiemu; B. Vaccaiego; N. Vaccaim; Ms. Vaccaim.

Według tego wzoru odmieniają się też nazwiska Vivaldi, Vasari, Paganini, Pavarotti.

Bartłomiej Cieśla

Wedel, Mentel, Retel

Szanowni Państwo.
Chcę zadać pytanie o odmianę nazwisk męskich: Retel, Mentel, Wedel. Czy np. w dopełniaczu poprawna jest tylko forma: Retla, Mentla i Wedla? Zawsze wydawało mi się, że mogę powiedzieć: „pana Retela”.

Sygnalizowany przez Panią problem nie został jasno rozstrzygnięty przez językoznawców. Zdarza się, że wyłącznie zwyczaj językowy dyktuje wybór określonego wzorca odmiany, szczególnie w wypadku nazwisk rzadkich, nieskodyfikowanych.

Autorzy Wielkiego słownika poprawnej polszczyzny PWN wskazują, że wyraźna jest tendencja, by nazwiska rodzime i nazwiska obce mające długą tradycję w polszczyźnie odmieniać ze skróconym tematem fleksyjnym, a więc bez głoski e w przypadkach zależnych, np. Wedel – Wedla, Nobel – Nobla, natomiast nazwiska obce słabiej zaadaptowane deklinować z zachowaniem głoski e we wszystkich formach fleksyjnych, np. Claudel – Claudela.

Ponieważ zdecydowana większość nazwisk zakończonych na –el traci w odmianie głoskę e, każde nazwisko, którego form fleksyjnych nie znamy (tj. nie zostało opisane w słownikach poprawnościowych i nie wiemy, jaki jest zwyczaj jego deklinowania), radziłbym jednak odmieniać ze skróconym tematem fleksyjnym (tj. Mentel – Mentla, Retel – Retla). Rozwiązanie to proponuje m.in. H. Jadacka w 2. tomie Kultury języka polskiego, podkreślając przewagę kryterium dominacji systemowej nad nieostrym, zdaniem badaczki, kryterium stopnia adaptacji.

Bartłomiej Cieśla

wymowa nazwiska Krause

Szanowni Państwo,

Proszę o poradę w kwestii wymowy mojego nazwiska – czy należy je czytać przez „s” czy przez „z”?

Z poważaniem
Paulina Krause

Zarówno Słownik poprawnej polszczyzny pod red. A. Markowskiego (2014), jak i Słownik odmiany i wymowy nazwisk obcych pod red. I. i J. Bartmińskich (1997) podają, że nazwisko zapisywane jako Krause powinno być wymawiane z głoską z, czyli krałze.

Izabela Różycka

wymowa nazwy hiszpańskiego miasta Sewilla

W języku hiszpańskim dwa „l” czyta się jako „j”, więc wg zasad fonetyki hiszpańskiej słowo „Sewilla” czyta się <sewije:>. Czy błędem jest wymowa <sewilla> w konwersacji na przykład podczas wykładu opisując to miasto na lekcji języka polskiego?

Zarówno Wielki słownik poprawnej polszczyzny (2014) jak i inne źródła (np. Słownik nazw własnych J. Grzeni) podają wyłącznie spolszczoną wymowę  nazwy tego miasta. Taka jest także tradycja językowa. A zatem po polsku nazwę tę wymawiamy tak, jak ją piszemy.

Izabela Różycka

wymowa nazwy miasta Strasburg

Jaka jest zalecana wymowa nazwy miasta Strassburg/ Strasbourg/ Strasburg/ Sztrasburg w języku polskim? W słownikach figurują wszystkie wersje, ale którą wybrać? Lepiej mówić o trybunale strasburskim czy sztrasburskim?
Będę wdzięczna za rozstrzygnięcie wątpliwości.
Dorota Kulikiewicz

 

Pani Doroto,
nie ma zasady czy reguły, która preferowałaby jedną z dwóch możliwych form wymowy – mamy więc: Strasburg i strasburski oraz Sztrasburg i sztrasburski. Jako że obie formy są poprawne, trudno jest jednoznacznie wskazać tę ‚lepszą’ wymowę.

Pozdrawiam serdecznie
Agnieszka Wierzbicka

zapis inicjałów imion i nazwisk

Mam do Państwa pytanie dotyczące zapisu inicjałów. Jeżeli imię bądź nazwisko zaczyna się od ch, sz, cz itd., jak pisać inicjały: Ch, Sz, Cz czy też C, S, C?

Pozdrawiam Anna Zienicka

 

Dzień dobry,
w przypadku dwuznaku rz (np. Rządkiewicz), sz (Szczepan), cz (Czesław) w inicjałach zostawiamy jedynie pierwszą literę, np. Rządkiewicz – R., Szczepan – S., Czesław – C.

Gdy jeżeli chodzi o ch (np. Chryzostom) zachowujemy w zapisie Ch. (J. Ch. Pasek) – także w wypadku nazwisk (Chudziak – Ch.).

Proszę także nie zapomnieć o kropkach pojawiających się po inicjale imienia i nazwiska: Szymon Kolesławski to S.K.

 

Pozdrawiam serdecznie
Agnieszka Wierzbicka (A.W.)

Zapis odmienionego nazwiska McCrae

Dzień dobry.
Mam pytanie o odmianę nazwiska amerykańskiego psychologa o nazwisku McCrae: Mówimy o wymiarach osobowości w ujęciu modelu Costy i McCrae czy Costy i McCrae’a? Biorąc pod uwagę wymowę (makkrej), sądziłabym, że należy użyć formy z apostrofem i zakończeniem -a, jednak w tytułach większości tekstów naukowych odwołujących się do jego badań nazwisko to pozostaje nieodmienione. Rozumiem też, że w zestawieniu z imieniem można odmianę pominąć, jednak mam wrażenie, że problematyczna jest tu postać dopełniacza.
Z góry dziękuję za odpowiedź

Przy ocenianiu, czy dane nazwisko się odmienia, czy nie, bierzemy pod uwagę jego wymowę. Tak jak Pani napisała, nazwisko McCrae powinno być odmieniane (jak np. rzeczownik wodzirej), ponieważ w wymowie kończy się na głoskę j. Problem pojawia się wtedy, kiedy chcemy tak odmienioną formę napisać. Następuje wówczas zbieg trzech liter oznaczających samogłoski Crae’a, Crae’u, Crae’owi itp., co wygląd trochę dziwnie, ponieważ w języku polskim takie połączenia samogłoskowe nie występują. Jednak, o ile to nazwisko odmieniamy, tak właśnie powinniśmy je zapisywać. W przytoczonym przez Panią kontekście, tj. w zestawieniu z nazwiskiem innego badacza, odmiana tej nazwy osobowej jest moim zdaniem konieczna, ponieważ forma Costy i McCrae (pierwsze nazwisko odmienione, drugie nie) sugeruje niezgodnie z prawdą, że drugą z przywołanych osób jest kobieta.

Izabela Różycka

Zapraszam Piotra Herchla czy Herchela?

Mam problem z odmianą nazwiska Herchel. Zapraszam pana Piotra Herchela czy pana Piotra Herchla. Proszę o pomoc.
Pozdrawiam,
Bernadetta Tacica

Nazwisko Herchel jest zapewne pochodzenia niemieckiego. W przypadku nazwisk obcego pochodzenia zakończonych w mianowniku na -el o zachowaniu lub opuszczeniu głoski e podczas odmiany decyduje przede wszystkim stopień przyswojenia nazwiska. Na przykład gdy odmieniamy nazwiska Hegel, Wedel, Havel, głoska e znika (Hegla, Wedla, Havla), natomiast w nazwiskach Orwell, Fernandel, Cromwell zachowuje się (Orwella, Fernandela, Cromwella). Oczywiście ocena, czy dane nazwisko jest już odpowiednio zaadaptowane do polszczyzny, często bywa subiektywna. Uznałabym, że nazwisko, o które Pani pyta, można odmieniać, opuszczając e, czyli Herchla, ale form typu Herchela nie traktowałabym jako poważnych błędów.

Izabela Różycka

Odmiana

przekonywujący czy przekonujący?

Jak się powinno mówić: przekonywujący czy przekonujący? 

Poprawnymi formami są: przekonujący i przekonywający. Forma przekonywujący jest niepoprawna. Ten imiesłów powstał ze skrzyżowania (kontaminacji) dwóch poprawnych form: przekonujący (od czasownika przekonać) i przekonywający (od czasownika przekonywać). Forma przekonywający jest już dziś nieco archaiczna (ale nadal poprawna!).

Katarzyna Jachimowska

‚sanato’ – wyraz odmienny czy nie?

Czy „Sanato” (bez lecznica, pensjonat) jest odmiennie, czy nie? Wydaję książkę o sławnym doktorze Józefie Aleksiewiczu, który te lecznicę stworzył, i we wszystkich artykułach o nim raz odmienia się to słowo, a raz nie.

Wyrazy obcego pochodzenia ulegają na gruncie polszczyzny przekształceniom formalnym, zmierzającym do dostosowania ich do systemu gramatycznego naszego języka.
Ze względu na kryterium przyswojenia wyróżnia się zapożyczenia: całkowicie lub częściowo przyswojone.
Wyrazy obce całkowicie przyswojone wymawiane są zgodnie z zasadami polskiej fonetyki i mają polską fleksję. Są to najczęściej wyrazy obce zapożyczone w dawnych wiekach. Natomiast wyrazy częściowo przyswojone niecałkowicie weszły do polskiego systemu gramatycznego, sygnałem ich obcości jest na przykład nieodmienność. Do tej grupy należy mająca łaciński źródłosłów nazwa własna „Sanato”, która oznacza `uzdrawiam`, ponieważ słowo sanus to po łacinie tyle co `zdrów`. Wyraz jest nieodmienny, warto dodać, że bez połączenia z rzeczownikami: lecznica, pensjonat dla wielu współczesnych użytkowników języka nie jest zrozumiały.

Ponieważ język polski jest językiem fleksyjnym, często mamy do czynienia z wyrazami, które w pierwszej fazie są nieodmienne, np. radio, studio, później zaś zostają włączone do polskiego systemu deklinacyjnego. Polszczenie wyrazów jest jednak procesem trwającym zwykle przez dłuższy czas.

Beata Burska-Ratajczyk

‚terra incognita’ – forma odmienna czy nieodmienna?

Szanowni Państwo,
chciałbym się dowiedzieć, czy można deklinować łacińskie wyrażenie terra incognita, czy też należy traktować je jako nieodmienne i stosować w zdaniu w formie podstawowej.
Z góry dziękuję za odpowiedź!
Z pozdrowieniami,
P.K.

Wskazane w pytaniu wyrażenie łacińskie terra incognita (zn. 1. ‚nieznany lub niezbadany ląd, kraj lub inny obszar’, 2. ‚dziedzina nowa dla kogoś’) jest nieodmienne. Warto zaznaczyć, że to samo znaczenie posiada określenie terra ignota i, podobnie jak terra incognita, również pozostaje ono nieodmienne.

Agnieszka Wierzbicka

„Pani Lilo” czy „Pani Lilu” ?

Która z poniższych form zwracania się do mnie jest właściwa i poprawna – „Pani Lilu” czy „Pani Lilo”?
Dziękuję bardzo,
z poważaniem
Lila Pławińska

 Pani Lilo, właśnie tak brzmi tradycyjna forma wołacza Pani imienia. Warto przy tym pytaniu zwrócić uwagę na to, iż od kilkudziesięciu lat obserwuje się systematyczne zastępowanie form wołacza przez mianownik (Agnieszka, podaj mi tę książkę; Basia, podejdź tu). Takie struktury są dopuszczalne tylko w potocznej odmianie polszczyzny, a i to pod warunkiem, że wołacza nie poprzedza ani przydawka przymiotna, ani rzeczowna; w przeciwnym razie poprawne są jedynie tradycyjne formy wołacza: Pani  Agnieszko, Droga Basiu, Szanowna Pani Lilianno. Końcówka –o w wołaczu imion żeńskich jest typowa dla imion niezdrobniałych (Jadwigo, Małgorzato, Lilianno) i zdrobniałych twardotematowych (Agatko, Lilko), końcówka –u przysługuje zdrobniałym miękkotematowym (Jadziu, Gosiu). Jednak w wołaczu imion Adela, Aniela norma dopuszcza obie formy: Adelo/Adelu, Anielo/Anielu. Ponieważ końcówka –u jest w grupie nazw niezdrobniałych wyjątkowa, pierwszeństwo należy przyznać wołaczowi na –o i tę właśnie formę preferować w praktyce językowej. Nowy słownik poprawniej polszczyzny PWN  przy imieniu Lilianna notuje zdrobnienia: 1. Lila  (W. Lilo, pot. Lila) – to również zdrobnienie od Lilia , 2. Lilka (W. Lilko, pot. Lilka).

Katarzyna Jachimowska

 

audiobooka czy audiobooku?

Szanowni Państwo.
Chciałbym zapytać jak należy odmienić słowo „audiobook” w dopełniaczu? Czy po odmianie słowo to powinno brzmieć „audiobooku”, czy też „audiobooka”? Pytam ponieważ w moim projekcie licencjackim w postaci reportażu zamieściłem takie zdanie „W reportażu wykorzystano fragment audiobooka[…]” i nie jestem pewien czy to zdanie jest poprawne.
Dziękuję za poświęcony czas.
Z poważaniem.

W korpusach języka polskiego forma dopełniacza rzeczownika audiobook przybiera końcówkę –a (podobnie: e-book, e-booka; Facebook, Facebooka). W języku polskim rzeczowniki rodzaju męskiego zakończone na spółgłoskę przyjmują w dopełniaczu l.p. końcówkę –a lub –u. Zasady ich wyboru nie są precyzyjnie określone. Więcej na ten temat można przeczytać w naszej poradni w odpowiedzi dotyczącej tego przypadka.

Katarzyna Jachimowska

badminton

Witam,
Zwracam się z prośbą o wytłumaczenie odmiany słowa „badmington” i jaka jest poprawna pisownia ?

Z poważaniem Gabriela Stós

Poprawnie zapisujemy ten wyraz bez g, a więc badminton. Właściwa odmiana wygląda następująco: M. badminton; D. badmintona; C. badmintonowi; B. badmintona; N. badmintonem; Ms. badmintonie.

Bartłomiej Cieśla

Biernik l. poj. rzeczownika wirus

Dzień dobry
Jestem tłumaczem i zastanawiam się nad odmianą rzeczownika „wirus”:
1. Wykryto wirusa, czy
2. Wykryto wirus.
Dziękuję z góry i pozdrawiam
Arkadiusz Witek

Biernik liczny pojedynczej rzeczownika wirus ma dwie formy: równą mianownikowi (a zatem wykryto wirus) albo równą dopełniaczowi (czyli wykryto wirusa).

Izabela Różycka

biernik liczby pojedynczej rzeczowników set i gem

Która forma jest poprawna?
Zawodnik wygrał pierwszy set.
Zawodnik wygrał pierwszego seta.
( gem czy gema )

Biernik liczby pojedynczej wyrazów set i gem ma dwie formy: set/seta, gem/gema. Pierwsze z nich są staranne, drugie potoczne, a zatem ich użycie zależy od sytuacji komunikacyjnej. Sprawozdawca sportowy relacjonujący rozgrywki w radiu czy telewizji powinien używać form wzorcowych, kibice rozmawiający prywatnie o meczu mogą używać form potocznych.

Izabela Różycka

biernik rzeczowników pospolitych rodzaju męskonieżywotnego

Dzień dobry,
piszę do Państwa z prośbą o poradę w kwestii pisowni słowa larp. Jest to określenie pochodzące od angielskiego terminu live action role-playing game, oznaczające gatunek gier performatywnych. Dzięki uprzejmości Rady Języka Polskiego uznano w 2014 roku, że słowo larp powinno być traktowane jako rzeczownik pospolity, pisany małymi literami. Wciąż jednak nie wiemy, jak należy je odmieniać w języku polskim; czy skoro w mianowniku jest to larp, to czy w bierniku powinna występować również forma larp, czy też larpa?
Zwyczajowo środowisko twórców i graczy używa tej drugiej formy, to znaczy w mianowniku larp, a w bierniku larpa. Wątpliwość co do słuszności tej odmiany została jednak przedstawiona przez jednego z redaktorów naszej publikacji konferencyjnej i spowodowała niemałe kontrowersje, dlatego postanowiliśmy zwrócić się z całą sprawą do Państwa.

Uprzejmie proszę o pomoc i serdecznie pozdrawiam,
Zofia Urszula Kaleta
PS Załączam opinię RJP: https://drive.google.com/file/d/0BwZsX8-6YG0WYndOWXFvbEg4VXc/view?usp=sharing

W języku potocznym (norma użytkowa) można używać formy biernika z końcówką -a (kogo? co? – larpa). W normie wzorcowej, w odmianie oficjalnej języka powinna być końcówka zerowa zarówno w mianowniku jak i w bierniku (kogo? co? larp), analogicznie do form: widzę kogo? co? telewizor, smartfon, wysyłam sms, e-mail (mail, mejl), obsługuję komputer, sprzedaję rower.

Katarzyna Jachimowska

 

czasownik ‚skinąć’

Mam pytanie dotyczące słowa „skinąć”.
W czasie przeszłym, odmiana jest dość oczywista: skinąłem głową. Problem mam natomiast z czasem teraźniejszym.
Czy poprawne będzie napisanie „skinam głową” czy może istnieje inna, poprawna forma?

Dzień dobry,
wskazany w pytaniu czasownik skinąć ma aspekt dokonany i wskazuje na czynność zakończoną, wykonaną. Czasowniki dokonane określają czynności przeszłe lub przyszłe i nie mogą mieć form teraźniejszych, podana forma „skinam” jest więc niepoprawna.

Choć w polszczyźnie duża część czasowników występuje w wariantach dokonanych-niedokonanych, np. skląć-kląć, przeczytam-czytam, przeżreć-przeżerać, to czasownik skinąć nie posiada odpowiednika niedokonanego.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

 

 

Czemu WSJP proponuje, by słowo „swing” odmieniać w dopełniaczu tak jak „kajak”, a nie jak „brzeg”, „ring” czy „song”?

Szanowni Państwo,
Bardzo będę wdzięczna za wyjaśnienie, czemu WSJP proponuje, by słowo „swing” odmieniać w dopełniaczu tak jak „kajak”, a nie jak „brzeg”, „ring” czy „song”. Kłóci się to z tym, co mam „w uchu” – i chyba nie tylko ja, sądząc po ilości zastosowań „swingu”. Jedyne natomiast użycie „swinga”, jakie mi się nasuwa, to w odniesieniu do pewnego typu volkswagena…
Pozostaję z poważaniem
Anna Pawlikowska

Rzeczywiście Wielki słownik języka polskiego podaje taki wzór odmiany tego wyrazu. Dodajmy jednak, że w innych słownikach znajdziemy różne informacje na ten temat. Wielki słownik poprawnej polszczyzny pod red. A. Markowskiego (2014) wymienia obie formy dopełniacza, tzn. z końcówkami -a oraz – u, chociaż tę drugą charakteryzuje jako środowiskową, tzn. używaną przez muzyków. Natomiast Uniwersalny słownik języka polskiego pod red. S. Dubisza (2003) uznaje obie formy za poprawne bez dodatkowych ograniczeń. Te różnice między poszczególnymi opracowaniami potwierdzają fakt, iż zasady wyboru końcówek dopełniacza -a oraz -u nie są ściśle określone. Więcej na ten temat można przeczytać w naszej poradni w odpowiedzi na temat tego przypadka.

W korpusach  języka polskiego  forma dopełniacza rzeczownika swing występuje tylko raz, z końcówką -u. Większość rzeczowników męskich nieżywotnych kończących się na grupę spółgłosek -ng przyjmuje w dopełniaczu taką właśnie końcówkę (lobbing, pudding, holding, briefing, windsurfing, ranking, drybling, recykling, peeling, biling, roaming, happening, trening, kidnaping, dansing, sparing, song, gong, dyftong, mityng itp.). Jak widać, są to rzeczowniki obcego pochodzenia, a dla zapożyczeń właściwa jest właśnie taka końcówka dopełniacza. Te, które mają końcówkę -a, takie jak ping-pong czy szterling mieszczą się w grupach określanych jako wyjątki (nazwy gier, miar itp.).  W związku z powyższym sądzę, że może Pani zaufać swojej intuicji i używać formy z końcówką -u do czasu, kiedy kwestia jej poprawności zostanie jednoznacznie rozstrzygnięta.

Izabela Różycka

Czy nazwisko Welfe powinno być odmieniane?

Czy nazwisko prof. UŁ Welfe powinno być odmieniane? Proszę o uzasadnienie. Na UŁ powstało centrum im. profesora o tym nazwisku. Dziwnie brzmi w formie nieodmiennej, ale może to ja mam dziwne przyzwyczajenia i mylnie  wydaje mi się, że jeśli nazwisko Linde się odmienia ,to i Welfe się deklinuje. Jeśli jednak mam rację, dlaczego tego typu nazwy różnych jednostek w obrębie UŁ nie są konsultowane z Państwa Katedrą i nie dba się o poprawność językową tekstów tworzonych na UŁ?

 

Aby odpowiedzieć na to pytanie, należy poruszyć kilka zagadnień.

Po pierwsze będą to kwestie dotyczące istoty języka polskiego. Polszczyzna jest językiem fleksyjnym. Oznacza to, że wszystkie wyrazy, których budowa na to pozwala, powinny być odmieniane. Zasada ta dotyczy zarówno wyrazów pospolitych, jak i nazw własnych (w tym także nazwisk), niezależnie od ich pochodzenia (czyli zarówno rodzimych, jak i obcych). Dodajmy, że w przypadku wyrazów obcego pochodzenia odmiana jest przejawem ich przyswojenia przez język polski. A zatem również nazwisko profesora Władysława Welfego powinno się odmieniać.

Drugie zagadnienie to sposób odmiany takiej nazwy własnej. Tu zasada jest następująca – nazwiska zakończone w wymowie na samogłoskę -e (także -i oraz -y) odmieniają się jak przymiotniki (Linde, Welfe; Lindego, Welfego; Lindemu, Welfemu; Lindego, Welfego; Lindem, Welfem; o Lindem, o Welfem). Norma dopuszcza także nieodmienianie nazwiska obcego, gdy przy nim znajduje się odmieniony inny rzeczownik identyfikujący daną osobę (np. imię, tytuł naukowy, określenie stanowiska itp.). Forma taka jest jednak uznawana za mniej staranną i ładną. Nieodmienianie nazwiska obcego jest np. wskazane wtedy, kiedy nie wiemy, jak to zrobić. Lepiej wówczas pozostawić nazwę w postaci mianownika, niż tworzyć błędne formy pozostałych przypadków.

Trzecia kwestia to rozstrzygnięcie, jakie formy językowe powinny się pojawić w oficjalnej nazwie jednostki naukowo-badawczej wyższej uczelni, nadanej w celu uczczenia pamięci wybitnego uczonego i wyrażenia szacunku dla jego osiągnięć naukowych i organizacyjnych. Nie ma wątpliwości, że powinny to być formy z normy wysokiej, tzw. wzorcowej.  Z drugiej strony warto także zwrócić uwagę, że nazwa taka będzie używana w codziennej komunikacji w formie skróconej, tzn. bez wspomnianych dodatkowych wyrazów identyfikujących. Tak jak mówimy o słowniku Lindego (bo przecież nie o słowniku Linde!), tak będzie się mówić o Centrum Welfego, a nie Centrum Welfe. A zatem zarówno w nazwie oficjalnej Centrum Informatyczno-Ekonometrycznego UŁ, jak i jej potocznej wersji, nazwisko profesora Welfego powinno być użyte w formie gramatycznej dopełniacza.

Ostatnia część pytania, dotycząca tego, czemu nazwy różnych jednostek w obrębie UŁ nie są konsultowane ze specjalistami i dlaczego, jak to surowo Pani oceniła, nie dba się o poprawność językową tekstów tworzonych na naszej uczelni, powinna chyba być skierowana do innego adresata. Mamy nadzieję, że poradnia językowa UŁ, służąc pomocą każdemu świadomemu użytkownikowi języka polskiego, przyczyni się do poprawy tego stanu.

Izabela Różycka

Czy powinniśmy odmieniać nazwiska?

Witam,
uprzejmie proszę o potwierdzenie czy w sformułowaniu ‚serdecznie zapraszam SZ. Państwa, nazwisko Pudło powinno brzmieć ‚Pudłów’ czy ‚Pudło” bez odmiany.
Na zaproszeniu napisałam ‚Pudłów’ wg wskazówek, lecz spotkałam sie ze stwierdzeniem, że jest to forma niepoprawna i nie jest to kulturalne.
Pozdrawiam,
M.Kilan

Trudno jest mi się zgodzić z przytoczonym przez Panią stwierdzeniem odnośnie niepoprawności, a tym bardziej braku kultury związanej z odmianą nazwiska… Jak można przeczytać w Nowym słowniku poprawnej polszczyzny PWN: „Wymagania polskiej fleksji nakazują, o ile tylko jest to możliwe, włączanie nazwisk, w tym także obcych, do modeli deklinacyjnych właściwych rzeczownikom pospolitym” i dalej „Tak samo z nazwiskami par małżeńskich. Poprawna jest tylko forma: państwo Bralczykowie (nie: *państwo Bralczyk), Zofia i Jan Pociejowie (nie: *Zofia i Jan Pociej)„. Oznacza to, że nazwiska w liczbie mnogiej odmieniamy – co do tego wszyscy językoznawcy są wyjątkowo zgodni :).

Nazwisko Pudło odmieniane jest, jak znane nam wszystkim nazwisko Fredro, czyli w liczbie mnogiej mamy następujące formy:
M. Fredrowie, Pudłowie
D. Fredrów, Pudłów
C. Fredrom, Pudłom
B. Fredrów, Pudłów
N. Fredrami, Pudłami
Ms. Fredrach, Pudłach

Agnieszka Wierzbicka

PS Dodatkowym potwierdzeniem zasady dotyczącej odmiany nazwisk są także słowa Jana Miodka.

Czy przymiotnik osobisty można stopniować?

Dzień dobry,
interesuje mnie zasada stopniowania przymiotnika „osobisty”? Czy można zastosować w przypadku tego słowa stopniowanie proste i stworzyć słowo „osobistszy”? I dlaczego tak/nie?
Pozdrawiam
Irena

W języku polskim stopniują się tylko niektóre przymiotniki, tzw. jakościowe, typu biały, długi, mądry, wesoły, daleki. Oznaczają one niezależne cechy przedmiotów, które mogą występować w różnym stopniu natężenia. Większość przymiotników stanowią tzw. przymiotniki relacyjne, nazywające cechy przedmiotów powstałe na skutek ich relacji z innymi przedmiotami (fabryczny ‚związany z fabryką’, papierowy ‚zrobiony z papieru’, braterski ‚taki, jak u brata’, kamienny ‚zrobiony z kamienia’, komputerowy ‚dotyczący komputerów’, zimowy ‚mający związek z zimą’ itp. W przypadku właściwości wyrażanych przez tego rodzaju przymiotniki, nie można określić ich stopnia natężenia, a zatem przymiotników relacyjnych nie stopniujemy. Niektóre z takich przymiotników można stopniować, jeżeli użyte zostały w znaczeniu przenośnym, np. drewniany nie jako ‚zrobiony z drewna’ ale ‚sztywny’, drętwy’, ponieważ w takim znaczeniu stają się one przymiotnikami jakościowymi.

Przymiotnik osobisty jest przymiotnikiem relacyjnym o znaczeniu ‚związany z jakąś osobą’, a zatem stopniowaniu zasadniczo nie podlega, a dokładniej, nie stopniuje się w sposób prosty. Można sobie jednak wyobrazić pewne konteksty, w których byłyby jednak możliwe formy stopniowania opisowego, np. Jego wyznania miały charakter bardziej osobisty, niż moje, czyli w znaczeniu ‚prywatny, intymny’.

Izabela Różycka

Czy rzeczownik „polityka” odmienia się w liczbie mnogiej?

Szanowni Państwo,
czy istnieje liczba mnoga rzeczownika „polityka”, czy należy on może do kategorii singularia tantum? Czy forma użyta w zdaniu: „Należy zwiększyć świadomość celów, wartości i polityk, jakimi kierują się ruchy społeczne”, jest poprawna?

Z góry dziękuję za pomoc.
Z wyrazami szacunku
Małgorzata Kowalska

Pani Małgorzato,
rzeczownik polityka nie posiada liczby mnogiej (takie wyrazy określane są mianem singularia tantum). W przytoczonym przez Panią zdaniu mamy do czynienia z odmianą tego wyrazu, co należy uznać za błąd fleksyjny.

Warto dodać w tym miejscu, iż  w medialnym obiegu pojawiają się (w różnych dyskursach o charakterze naukowym, urzędowym, ubezpieczeniowym) formy liczby mnogiej tworzone od singulariów tantum, będących wyrazami o znaczeniu abstrakcyjnym (filozofie, ryzyka, polityki, komunikacje), ale wtedy nabierają innego znaczenia. Na przykład w podanym kontekście „polityki” oznaczają strategie i takiego słowa należałoby użyć w podanym przez Panią zdaniu.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

Czy tytuły dokumentów odmieniamy czy też przepisujemy tak jak dokładnie brzmi dany dokument?

Witam serdecznie, mam takie pytanie odnośnie pisania tytułów książek, czasopism i innych dokumentów na, które się powołujemy. Odnośnie czy te tytuły odmieniamy czy też przepisujemy tak jak dokładnie brzmi dany dokument?
Przykład: mamy dokument o nazwie „Zasady dysponowania sił i środków…”
to jeśli będziemy chcieli napisać:
1. Dysponujemy według „Zasady dysponowania sił i środków…”
2. Dysponujemy według „Zasad dysponowania sił i środków…”

Z góry dziękuję i pozdrawiam!

Spośród zaproponowanych przez Pana form poprawna jest druga – we fleksyjnym języku polskim odmieniamy wyrazy, których budowa na to pozwala. Inny zabieg dopuszcza pozostawienie formy nieodmiennej – dodajemy wtedy wyraz pospolity nazywający dany obiekt, np. Dysponujemy dokumentem „Zasady dysponowania sił i środków…”. O tych regułach pisaliśmy już w naszej poradni (por. odpowiedź: Gdzie byłem: w pubie Nirwana, w Nirvanie…). I jeszcze refleksja dotycząca użycia przez Pana wyrazu dysponować. Ma on trzy znaczenia: 1. książk. ‘rozporządzać czymś’ (w tym znaczeniu jest nadużywany, lepiej: mieć, np. Dysponuje inwencją twórczą, lepiej: ma inwencję twórczą), 2. książk. ’wydawać polecenia, kazać coś wykonywać, coś dostarczać, np. Środki dla rolnictwa są dysponowane z budżetu, 3. rel. ’udzielać ostatnich sakramentów’. Wydaje się, iż nie chodziło Panu o żadne z tych znaczeń. Czasownik dysponować coraz częściej jest używany w polszczyźnie ogólnej w niepokojąco rozszerzonym znaczeniu.  Poza tym zasady poprawności stylistycznej każą unikać powtarzania wyrazów w bliskim sąsiedztwie, a leksykalne – przestrzegają przed  nadużywaniem wyrazów obcych.

Katarzyna Jachimowska

Czy używać w polszczyźnie potocznej imiesłowów przysłówkowych uprzednich

Dzień dobry!
Czy mieści się w normie języka potocznego, na przykład w rozmowie z przyjacielem, korzystanie z imiesłowów? Bardzo podobają mi się takie zdania, w moim mniemaniu wzbogacają wypowiedzi, ale rzadko słyszę je u innych ludzi. Na przykład powiem: „zobaczywszy ją, od razu wróciłem wspomnieniami do dawnych czasów”. Jak prawidłowo wymawiać imiesłowy? W przypadku „dotarłszy” mówić tak, jak jest napisane? A może dotarwszy, dotarszy?
Pozdrawiam serdecznie.

Pana pytanie, jak rozumiem na podstawie podanego przykładu, dotyczy tzw. imiesłowów przysłówkowych, a jeszcze dokładniej, imiesłowu przysłówkowego uprzedniego (zjadłszy, usiadłszy, powiedziawszy, zrobiwszy, napisawszy itp.), za pomocą którego wyrażamy czynność wcześniejszą niż czynność wyrażona osobową formą czasownika. Pozostałe imiesłowy, tzn. przymiotnikowy czynny (piszący, mówiący, leżący, jedzący), przymiotnikowy bierny (na/pisany, z/robiony, powiedziany, z/jedzony) funkcjonują we wszystkich rejestrach współczesnej polszczyzny, często utożsamiane po prostu z przymiotnikami. Imiesłów przysłówkowy współczesny (pisząc, mówiąc, leżąc, jedząc) także ma dość dużą frekwencję w tekstach, choć niestety, często bywa używany niepoprawnie, co oznacza, że dla użytkowników języka polskiego forma ta staje się nieoczywista i trudna. Natomiast przywołany przez Pana imiesłów przysłówkowy uprzedni niemal całkowicie znikł ze współczesnej polszczyzny, a z cała pewnością nie bywa używany w polszczyźnie potocznej, która cechuje się nieskomplikowaną budową zdań. Zaletą tej odmiany języka jest jednak to, że panują w niej mniejsze ograniczenia niż w odmianach o charakterze oficjalnym, co oznacza, że akceptowalne będą w niej takie formy, które są zrozumiałe dla odbiorcy. Jeżeli zatem Panu taka forma się podoba, a przyjaciel, z którym Pan rozmawia, ją rozumie, proszę jej spokojnie używać nadal. Jednakże trzeba pamiętać, że stosowanie form językowych bardziej wyszukanych, niż tego wymaga sytuacja komunikacyjna, powinno być konsekwentne, co oznacza, że staranności składniowej powinna towarzyszyć staranność wymowy, a zatem odróżniamy formy utworzone przyrostkiem -łszy (usiadłszy, zjadłszy, dotarłszy) od tych, które utworzone zostały przyrostkiem -wszy (napisawszy, zrobiwszy, powiedziawszy).

Izabela Różycka

Czy zwrot „targnąć się na swoje życie” ma formę czasu teraźniejszego i jak ona brzmi?

Witam, interesuje mnie poniższe zdanie:
„On targa się na swoje życie”. Czy jest to poprawnie sformowane zdanie?
Konkretnie chodzi mi o czas teraźniejszy wyrazu „targać się”.
Czy może powinno być: „On targuje się na swoje życie”?

Pozdrawiam

Jedyną dopuszczalną postacią czasownika w przytoczonym przez Pana związku frazeologicznym jest forma dokonana, a zatem targnąć się na swoje życie, a nie targać się na swoje życie.

Skoro czasownik jest dokonany, to nie tworzy on formy czasu teraźniejszego, ponieważ czynność zakończona albo jednokrotna, momentalna (a takie jest znaczenie czasowników dokonanych), nie może trwać w teraźniejszości. Czasowniki dokonane odmieniane w czasie teraźniejszym pełnią funkcję czasu przyszłego. Czasowniki takie jak targnąć się  na coś mają zatem formy czasu przeszłego (targnął się na swoje życie) i przyszłego (targnie się na swoje życie).

Izabela Różycka

Do Bałtyku (kina) czy do Bałtyka?

Szanowni Państwo!
Funkcjonuje w Łodzi kino „Bałtyk”. Czy zatem chodzimy do „Bałtyku”, czy do „Bałtyka”? Przyjaciółka zwróciła mi uwagę, że mieszkając w Warszawie jest stałą bywalczynią Nowego Światu, a nie Nowego Świata. Jak to w końcu jest z tymi światami i bałtykami? Dziękuję serdecznie za odpowiedź!

Dopełniacz, bo o tym przypadku gramatycznym rzeczownika jest mowa, to forma dość kłopotliwa, ponieważ reguły doboru końcówek fleksyjnych opierają się w dużej mierze na zwyczaju językowym. Wielki słownik poprawnej polszczyzny (PWN 2014) podaje, że rzeczowniki męskie nieżywotne przybierają w dopełniaczu końcówki -a (nazwy narzędzi, naczyń, miar, wag, liczb, miesięcy, tańców, gier, owoców, grzybów, marek fabrycznych)  lub -u (rzeczowniki pochodzenia obcego, abstrakcyjne, zbiorowe i materiałowe). Jak widać, nie uwzględnia się tu nazw własnych, ani sytuacji, kiedy nazwa własna jest identyczna z wyrazem pospolitym.

W przytoczonych przez Pana formach stosowana bywa inna reguła, mówiąca, że wybór jednej z wymienionych końcówek może wynikać z konieczności odróżniania znaczeń. Np. bala ‚kawałka drewna’ ale balu ‚zabawy tanecznej’, przypadka ‚formy gramatycznej’ ale przypadku ‚zbiegu okoliczności’. A zatem staramy się inaczej odmieniać nazwę własną mającą taką samą formę jak wyraz pospolity lub inna nazwa własna, żeby wyraźnie zaznaczyć, o czym jest mowa. Ta reguła bywa jednak stosowana bardzo niekonsekwentnie, często również dlatego, że formy w ten sposób powstałe naruszają nasze poczucie poprawności (np. jechać do Brzega?). Zgodnie ze zwyczajem językowym idziemy zatem na film do Bałtyku, chociaż jesteśmy bywalcami Nowego Światu.

Wahania form dopełniacza nazw własnych widać także na przykładzie reklamy słodyczy produkowanych przez firmę Wawel. Pojawia się tam fraza „cukierki z Wawelu”. W zgodzie ze swoim poczuciem językowym rozumiem to jako ‚cukierki z zamku Wawel’. Tę moją intuicję potwierdzają przykłady z Korpusu języka polskiego. A zatem dzieła sztuki są z Wawelu, ale cukierki z Wawela.

Izabela Różycka

dom – domu

Szanowni Państwo,

nauczycielka języka polskiego mojego syna podała dzieciom na lekcji informację, że rzeczownik „dom” w zdaniu: „Kevin sam w domu” występuje w narzędniku. Poprawiłam to dziecku na miejscownik, ale nauczycielka upiera się, że jest to narzędnik. Proszę o opinię.

Z poważaniem
Marta Świder

Oczywiście ma Pani rację. Rzeczownik dom w narzędniku lp. przyłącza końcówkę –em, nie –u.  Ta druga pojawia się w dopełniaczu, miejscowniku i wołaczu. W podanym przykładzie wyrażenie przyimkowe w domu sygnalizuje miejsce akcji (jest to funkcja znaczeniowa typowa dla form miejscownika rzeczowników, por. na werandzie, przy łóżku, w Warszawie).

Bartłomiej Cieśla

Dopełniacz liczby mnogiej rzeczownika koc

Dzień dobry,
Pytanie, które kieruję do poradni związane jest z odmianą rzeczownika. Proszę o wskazanie poprawnej formy rzeczownika „koc” w zdaniu: W szufladzie nie ma „kocy” czy „koców”.
Z góry dziękuje za odpowiedź
Katarzyna T.

Poprawną formą dopełniacza liczby mnogiej tego rzeczownika jest ta z końcówką -ów. A zatem: W szufladzie nie ma koców.

Izabela Różycka

 

Dopełniacz liczby mnogiej rzeczownika puf

Dzień dobry,
zwracamy się z prośbą o pomoc w odmianie słowa „puf”. W pracy szkolnej musiałyśmy napisać zdanie: „jest 13 puf”, jednak nie jesteśmy pewne czy taka odmiana jest prawidłowa. Zaczęłyśmy szukać informacji na ten temat i okazało się, że w słowniku języka polskiego widnieje tylko słowo „puf” w rodzaju męskim. Z tego wynika, że odmiana powinna brzmieć „jest 13 pufy” lub „jest 13 pufów”? Prosimy o pomoc.
Tegoroczne maturzystki

Rzeczownik puf, czyli ‚miękki niski taboret pokryty całkowicie tkaniną lub skórą’ rzeczywiście jest rodzaju męskiego. A zatem odmieniać się będzie podobnie jak rzeczowniki kilof, sejf czy apokryf. Skoro jest 13 kilofów, 13 sejfów i 13 apokryfów, musi być także 13 pufów.

Izabela Różycka

dopełniacz liczby mnogiej rzeczowników: ‚cel’, ‚portfel’

Dzień dobry

Mam wątpliwość o dopełniacz liczby mnogiej dwóch wyrazów o podobnej końcówce: portfel i cel.

Na pewno portfeli, ale czy też portfelów? Na pewno celów, ale czy też celi?

Pozdrawiam z Warszawy
Michał

Dopełniacz liczby mnogiej rzeczownika portfel to portfeli lub (rzadziej) portfelów. Jeżeli chodzi o rzeczownik cel to mamy jedynie jedną formę: celów.

Tworzenie form dopełniacza liczby mnogiej wiąże się z wyborem jednej z czterech możliwości: końcówki –ów, -i, -y lub formy bezkońcówkowej. Przyporządkowania dokonujemy wg kryterium morfologicznego, czyli zakończenia tematu rzeczownika. I tak:

  • końcówkę -ów otrzymują
    wyrazy zakończone spółgłoską twardą (oprócz l)
    : hamulców, psychologów, kredytów. Jednymi z nielicznych wyjątków są właśnie wskazane rzeczowniki cel i portfel – celów, portfelów;
    wyrazy zakończone na –j: przywilejów, urodzajów (ale także obocznie: urodzai);
    wyrazy zakończone na –anin, szczególnie po spółgłosce -k: muzułmanów, salezjanów.
  • końcówkę -i otrzymują
    wyrazy kończące się spółgłoską miękką (np. ć, dź, ś) lub -l
    : gości, motyli;
  • końcówkę -y otrzymują
    wyrazy kończące się spółgłoską stwardniałą (np. cz,
    sz, rz, ż): ochroniarzy, palaczy.
  • formę bezkońcówkową otrzymują
    niektóre rzeczowniki z przyrostkiem -anin: chrześcijan, parafian, mieszczan.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

Dopełniacz liczby pojedynczej rzeczownika fetysz.

Dzień dobry,
czy poprawna jest odmiana słowa fetysz w zdaniu: Sukienka prezentowana w pracy pełni rolę swoistego fetysza.
Z góry dziękuję.
Pozdrawiam
Halina Gajewska

Dopełniacz liczby pojedynczej rzeczownika fetysz ma końcówkę –a, a zatem w zdaniu, które Pani przytoczyła, forma ta jest poprawna.

Izabela Różycka

Dopełniacz rodzaju męskiego w liczbie pojedynczej: -a czy -u?

Szanowni Państwo,
mam pytanie odnośnie odmiany rzeczownika „ligand”. Powinno się mówić: immobilizacja liganda czy immobilizacja ligandu?

Z wyrazami szacunku,
Kinga Kądzioła

 

Pani Kingo,
rzeczownik ligand jest rodzaju męskorzeczowego, a w podanym przez Panią połączeniu powinien wystąpić w dopełniaczu (związek rządu, rekcja dopełniaczowa). I tu pojawia się zasygnalizowana przez Panią wątpliwość: czy powinien przybrać końcówkę -u (ligandu) czy -a (liganda)? Problem w tym, że zasady wyboru końcówki w dopełniaczu rzeczowników męskich nie są w polszczyźnie precyzyjnie określone.

Jest wprawdzie kilka klas semantycznych, które zakończone być powinny końcówką -a (np. nazwy narzędzi, naczyń, miar, wag, liczb i miesięcy, nazwy osób i zwierząt, nazwy owoców, grzybów, marek fabrycznych, tańców i gier) lub -u (np. rzeczowniki abstrakcyjne, zbiorowe i materialne). Wyrazy zapożyczone – a do takich niewątpliwie należy pochodzący z jęz. angielskiego ligand – przybierają zarówno końcówkę -a, jak i -u.

Korpusy (Korpus Języka Polskiego Wydawnictwa Naukowego PWN oraz Narodowy Korpus Języka Polskiego) niestety nie spieszą nam z pomocą przy rozstrzyganiu wątpliwości, bowiem słowo ligand w nich nie występuje. Natomiast w Uniwersalnym słowniku języka polskiego PWN podana jest, jako obowiązująca, końcówka –a, czyli liganda.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

 

dzieciak

Dzień dobry,

Mam pytanie dotyczące zdania „Ukochane przez dzieciaków”. Czy taka forma jest poprawna?

Pozdrawiam serdecznie

Przyimek przez otwiera miejsce dla rzeczownika w bierniku: przez (kogo?, co?) burmistrza, wojewodę, matkę itd.
Wyraz dzieciak, jak podaje Wielki słownik języka polskiego pod red. Piotra Żmigrodzkiego, w bierniku liczby mnogiej może mieć dwie formy: dzieciaki i dzieciaków, przy czym druga określana jest jako rzadsza. Stąd wniosek, że przytoczone przez Pana zdanie sformułowane jest poprawnie.

Bartłomiej Cieśla

forma biernika rzeczowników

Szanowni Państwo,

czy wobec powszechnego stosowania odmiany „otrzymałem SMSa” zamiast „otrzymałem SMS” (podobnie jak „otrzymałem maila” zamiast „otrzymałem mail”), ta forma stała się już poprawna? I jeśli jest to poprawna forma, to można (o zgrozo) powiedzieć: „zawiązałem buta”? Z góry bardzo dziękuję za wyjaśnienia,   

Z poważaniem,
Ryszard Mikołajewski 

Forma biernika rzeczowników męskich nieżywotnych jest najczęściej równa mianownikowi (np. M. stół = B. stół, M. parkiet = B. parkiet). Wspomniana zasada nie obejmuje pewnych klas znaczeniowych wyrazów, do których należą m.in. nazwy niektórych jednostek monetarnych, tańców czy marek samochodów. Mają one biernik równy dopełniaczowi (np. M. opel, fokstrot, dolar, D. opla, fokstrota, dolara = B. opla, fokstrota, dolara).

Jest wreszcie trzecia grupa rzeczowników nieżywotnych, których biernik zrównywany jest przez użytkowników języka albo z formą mianownika (czyli tradycyjnie), albo dopełniacza (niezgodnie z tradycją językową). W wypowiedziach Polaków usłyszeć można zatem połączenia wyrazowe typu: wysłać SMS, e-mail, założyć but, zjeść kotlet, kupić tulipan, grać w bilard, obrać ananas, ogórek (wówczas M = B) obok wysłać SMS-a, e-maila, założyć buta, zjeść kotleta, kupić tulipana, grać w bilarda, obrać ananasa (M = D). Te drugie, bardzo powszechne, są oceniane jako poprawne, lecz mniej staranne  (np. pot. B. tulipana, bilarda, kotleta, SMS-a, e-maila), niepoprawne (np. B. buta) lub – rzadziej – zgodne z normą wzorcową, wariantywne wobec form tradycyjnych (por. B. ananasa, ogórka). Trudno precyzyjnie wskazać klasy semantyczne rzeczowników, które obejmowałaby omawiana dwupostaciowość. Z pewnością należą do nich nazwy niektórych potraw, kwiatów, sportów i owoców. Rzeczowniki tego typu uznać można za dwurodzajowe.

Łączę pozdrowienia –
Bartłomiej Cieśla

Forma rodzaju niemęskoosobowego nazwiska Milczewska

Witam.
Jak odmienić nazwisko Milczewska w liczbie mnogej? Muszę wypisać zaproszenia i nie chcę zrobić błędu. Czy poprawna wersja brzmi tak: Nikola i Aleksadra Milczewskie zapraszają na … ? Z góry dziękuję.

W rodzaju niemęskoosobowym (tzn. kiedy mowa jest o osobach płci żeńskiej) forma tego nazwiska wygląda tak, jak Pani podała, tj. Milczewskie, w rodzaju męskoosobowym (tj. w odniesieniu do mężczyzn lub grup składających się z kobiet i mężczyzn) brzmiałaby ona Milczewscy. A zatem Nikola i Aleksandra Milczewskie ale Jan i Paweł Milczewscy, Katarzyna i Jan Milczewscy.

Izabela Różycka

Forma rzeczownika lata po określeniu przedziału wielkości.

Szanowni Państwo,
chciałam zapytać jak poprawnie nalezałoby napisać: w przedziale wiekowym <35-44> lat czy l<35-44>lata ? w klasie wieku <35-44> lat czy <35-44> lata? Problem ten powstał przy pisaniu pracy doktorskiej. Bardzo prosze o wyjaśnienie I pomoc. 

O formie rzeczownika lata po wskazanym przedziale wielkości decyduje ostatni z wymienionych liczebników. I tak: 35-44 lata (bo 44 lata), ale np. 30-35 lat (bo 35 lat). Nie stosujemy do takiego zapisu żadnych dodatkowych znaków graficznych.

Izabela Różycka

Gdzie byłem: w pubie Nirvana, w Nirvanie czy w „Nirvana Pub”?

Witam. Mam pytanie odnośnie poprawności takich zdań:
1. Miejsce nosi nazwę Nirvana Pub.
a) Byłem w pubie Nirvana.
b) Byłem w Nirvanie.
c) Byłem w „Nirvana Pub”.

2. Kościół Kanaan.
a) Była to młodzież z „Kanaan”.
b) Była to młodzież z Kanaanu.

Czy wszystkie powyższe formy zdań są poprawne w języku Polskim?

Język polski jest językiem fleksyjnym, co oznacza, że wszystkie wyrazy powinny się odmieniać, o ile tylko ich budowa na to pozwala. Podobna zasada dotyczy nazw własnych, także tzw. ideonimów, czyli tytułów różnego rodzaju dzieł, nazw instytucji, organizacji politycznych i społecznych (kościołów) oraz tzw.  logonimów, czyli nazw firmowych.

Od tej ogólnej zasady w odniesieniu do nazw własnych istnieją pewne wyjątki, a mianowicie można nie odmieniać takiej nazwy, kiedy poprzedzona jest wyrazem pospolitym nazywającym dany obiekt, który to wyraz jest odmieniony, np. Czytałem o tym w Potopie Sienkiewicza a. Czytałem o tym w powieści Potop Sienkiewicza, Mieszkałam w Kasprowym a. Mieszkałam w hotelu Kasprowy. Pierwsze z tych form mają charakter nieco bardziej potoczny, drugie – bardziej oficjalny, a zatem użycie jednych lub drugich zależy od rodzaju sytuacji komunikacyjnej. Form z dodatkowym wyrazem pospolitym użyjemy też wtedy, kiedy nazwa własna jest równa wyrazowi pospolitemu (np. klub nazywa się Stodoła) lub innej nazwie własnej (np. klub nazywa się Barcelona), ponieważ użycie samej nazwy własnej mogłoby czasem spowodować nieporozumienie, np. po usłyszeniu zdania: Byłam wczoraj w Barcelonie moglibyśmy nie wiedzieć, czy mówiąca była w klubie, czy w stolicy Katalonii.

A zatem spośród przytoczonych przez Pana form poprawne są: 1. Byłem w pubie Nirvana albo: Byłem w Nirvanie, 2. Była to młodzież z kościoła Kanaan albo: Była to młodzież z Kanaanu, przy czym te drugie są „bezpieczne” wtedy, kiedy kontekst jednoznacznie wskazuje, do czego się odnoszą (np. kościoła, a nie krainy biblijnej).

Izabela Różycka

Gimnazjum im. św. Jana Bosko w Jałówce

Szanowni Państwo!
Uprzejmie proszę o poprawienie błędów w nowej nazwie szkoły. Mamy dwie wersje:
a) Gimnazjum im. św. Jana Bosko W Jałówce w rejonie wileńskim
b) Gimnazjum im. św. Jana Bosko W Jałówce, rejon wileński
 
Czy możemy nie odmieniać nazwisko „Bosko”?
Z szacunkiem,
                  Krystyna D., Litwa

Obie nazwy są do przyjęcia, zmienić należy jedynie pisownię przyimka „W” (zapisanego wielką literą) na „w” (zapisane małą literą):
a) Gimnazjum im. św. Jana Bosko w Jałówce, w rejonie wileńskim
b) Gimnazjum im. św. Jana Bosko w Jałówce, rejon wileński.

Spolszczone nazwisko Bosko, ojca i nauczyciela młodzieży oraz założyciela zgromadzenia salezjanów i salezjanek, jest w polszczyźnie nieodmienne. Wynika to z faktu nieodmieniania obcych nazwisk męskich zakończonych na akcentowane -o. Trzeba bowiem pamiętać, iż w oryginale (tj. języku włoskim) nazwisko tego świętego miało postać Bosco.

Agnieszka Wierzbicka

gwoźdźmi czy gwoździami?

Szanowni Państwo,

chciałabym zapytać, która forma odmiany słowa „gwoźdź” jest poprawna w poniższym stwierdzeniu:
Deska nabita gwoźdźmi czy gwoździami?

Z poważaniem,
Anna Antczak 

Obie formy narzędnika są poprawne. Ale już wariantywność innego typu mamy w przypadku rozróżnienie dwóch poziomów normy: wbić gwóźdź – w normie wzorcowej, potocznie natomiast wbić gwoździa – w normie użytkowej.

Katarzyna Jachimowska

homonimy w dopełniaczu liczby pojedynczej rodzaju męskiego

Dzień dobry
Słownik Języka Polskiego PWN podaje odmianę Ajaks – Ajaksa.
http://sjp.pwn.pl/so/Ajaks;4407929.html

Dlaczego zatem klub piłkarski z Amsterdamu i płyn do czyszczenia odmieniany jest Ajaks – Ajaksu???
Błędny usus, który został przyjęty?

pozdrawiam
Patryk Godowski

Dzień dobry,
problem z wyborem właściwej końcówki dopełniacza liczby pojedynczej rodzaju męskiego ma większość Polaków. Kryteria wskazują bowiem tylko jednoznacznie na końcówkę –a dodawaną do:

  • rzeczowników żywotnych rodz. męskiego, np. pisarza, lekarza (z wyjątkiem rzeczowników: wół, bawół);
  • nazw narzędzi (np. młota, wkrętaka),
  • nazw naczyń (np. garnka, słoika),
  • nazw miar i wag (np. metra, kilograma),
  • nazw liczb (np. tysiąca, miliona),
  • nazw miesięcy (np. kwietnia, czerwca),
  • nazw części ciała (np. nosa, zęba),
  • nazw tańców i gier (np. oberka, tenisa),
  • nazw owoców i grzybów (np. banana, maślaka),
  • nazw marek fabrycznych (np. fiata, passata).

W wypadku rzeczowników nieżywotnych rodzaju męskiego mogą one przybierać końcówkę –a lub –u. Niekiedy obie końcówki występują równolegle. Zasada ich doboru nie jest ściśle określona, a ich „rywalizacja” trwa od początków rozwoju języka polskiego.

W podanych przez Pana przykładach: Ajaksa (bohater Iliady Homera) i Ajaksu (drużyna piłkarska z Amsterdamu czy płyn do czyszczenia) mamy do czynienia z homonimami, czyli leksemami identycznie brzmiącymi/zapisanymi, ale o innym znaczeniu. W ich przypadku o wyborze końcówki decyduje kryterium znaczeniowe, ułatwiające każdemu użytkownikowi polszczyzny odróżnienie różnych desygnatów, w tym wypadku legendarnego antycznego bohatera od znanej drużyny holenderskiej lub płynu czyszczącego. Takich par rzeczowników jest w języku polskim więcej, np:

  • przypadka (gramatycznego) – przypadku (losowego),
  • bala (kłody drewna) – balu (zabawy),
  • stracha (na wróble) – strachu (uczucie),
  • zamka (w kurtce, bluzie) – zamku (budowli).

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

Imię Santiago – odmiana

Szanowni Państwo
Zwracam się z prośbą o wytłumaczenie zasad odmiany imienia – Santiago. Wiem jak, że wyraz ten nie odmienia się gdy chodzi o nazwę miasta. Jak jednak jest z odmianą imienia ? Z góry dziękuję za odpowiedź.
Julia 

Imiona zakończone na samogłoskę o poprzedzoną spółgłoskami k, g, ch odmieniają się tak samo jak męskoosobowe rzeczowniki pospolite z wygłosowym k (por. matematyk, robotnik itd.), tj.

M. Santiago; matematyk

D. Santiaga; matematyka

C. Santiagowi; matematykowi

B. Santiaga; matematyka

N. Stantiagiem; matematykiem

Ms. Santiagu; matematyku

W formie narzędnika dochodzi do zmiękczenia ostatniej głoski tematu fleksyjnego.

Łączę pozdrowienia
Bartłomiej Cieśla

 

Imiesłowy czasownika ukończyć

Dzień dobry
Zastanawiam się czy istnieje w jęz. polskim konstrukcja, która wygląda mi na (tu proszę mi wybaczyć niefachowe określenie) formę osobową imiesłowu przysłówkowego uprzedniego (czyli coś co istnieje np. w j.rosyjskim) np.: „Widzę zawodnika, ukończywszego (czyli tego, który ukończył) wyścig”.
Jeśli taka forma nie istnieje (nie spotykana raczej, choć istnieje słowo „zmartwychwstały” więc chyba zachowana w jakieś szczątkowej formie), to gdybyśmy ją chcieli wprowadzić, to która z form byłaby poprawniejsza: „ukończywszego” czy „ukończyłego” ?
Z góry dziękuję i pozdrawiam.

Chodzi Panu chyba nie tyle o formę osobową, ponieważ imiesłowy to formy czasownika nieodmieniające się przez osoby, ale raczej po prostu o imiesłowy odmienne. W przykładzie, który został przytoczony, hipotetyczna forma imiesłowu użyta została w bierniku. We współczesnym języku polskim istnieją 4 imiesłowy, a możliwość ich tworzenia w dużej mierze zależna jest od aspektu czasownika, czyli tego, czy jest on dokonany czy niedokonany. Odmieniają się formy imiesłowów przymiotnikowych – czynnego i biernego, podczas gdy imiesłowy przysłówkowe są nieodmienne. Jeżeli chodzi o dokonany czasownik ukończyć, można utworzyć jego imiesłów przymiotnikowy bierny (ukończony) i przysłówkowy uprzedni (ukończywszy). Pozostałe dwa imiesłowy, czyli przymiotnikowy czynny i przysłówkowy współczesny można tworzyć tylko od czasowników niedokonanych, np. kończący i kończąc.

Jak z tego wynika, formy imiesłowów z przyrostkiem –wszy są nieodmienne, czyli forma, którą próbował Pan utworzyć, czyli „ukończywszego” jest niemożliwa. Z kolei formy z przyrostkiem –ły, typu posiwiały, sczerwieniały, zwiędły, umarły, oschły, zmartwychwstały, to rzeczywiście, historycznie rzecz biorąc, tzw. imiesłowy czynne czasu przeszłego, które odmieniają się przez przypadki, ale w języku polskim ze względu na to, że tworzone były tylko od niektórych czasowników, a dodatkowo pojawiały się w nich rozmaite zmiany znaczeniowe, bardzo wcześnie zaczęły być traktowane jako przymiotniki. Dodajmy, że czasownik ukończyć takiej formy nie miał. A zatem w języku polskim, jeżeli chcemy użyć dokonanego czasownika ukończyć, jedyną możliwą formą przytoczonego przez Pana zdania jest: Widzę zawodnika, który ukończył wyścig.

Izabela Różycka

Imiesłowy czasownika zasnąć

Dzień dobry
Gdybyśmy chcieli wyprowadzić dopełniacz imiesłowu czynnego czasu przeszłego od czasownika „zasnąć” dla 3 os. l.mn. to jak on by brzmiał? Zasnąłych, zasnęłych czy zasnę(ą?)lich ?
Z góry dziękuję i pozdrawiam.

We współczesnym języku języku polskim (a nim własnie zajmuje sie poradnia) nie ma takich form gramatycznych, jakie Pan wymienił. W polszczyźnie funkcjonują obecnie odmieniające się przez przypadki imiesłowy przymiotnikowe:  – czynny i bierny oraz nieodmienne imiesłowy przysłówkowe – współczesny i uprzedni. Od dokonanego czasownika zasnąć tworzy się jedynie ten ostatni, tzn. imiesłów przysłówkowy uprzedni zasnąwszy, np. Zasnąwszy głęboko, śnił o podróżach.

Imiesłowy czynne czasu przeszłego natomiast, to formy, jakie polszczyzna odziedziczyła z języka prasłowiańskiego, które funkcjonowały w rozmaitej postaci w jej historycznym rozwoju, a informacji o nich należy szukać w podręcznikach gramatyki historycznej.

Izabela Różycka

iPhonie czy iPhone’ie

Chciałbym zapytać jak poprawnie powinno zapisywać się odmienioną formę telefonu marki Apple:

[Sprawdzić coś na] iPhonie czy iPhone’ie?

Nazwa telefonu brzmi iPhone, zatem druga wersja wydaje się bardziej trafna, jednak nie mam stuprocentowej pewności, stąd kierowane do Państwa pytanie.

Z dwóch przytoczonych przez Pana form rekomendowałbym tę pierwszą, czyli iPhonie. Formy miejscownika wyrazów zapożyczanych z innych języków są wyraźnie polonizowane (co oznacza, że w ich zapisie bardzo często nie stosuje się apostrofu – znaku, który informuje, że poprzedzająca go bezpośrednio głoska nie jest wymawiana), np. nazwisko Racine [wym. Ras-in] odmienimy prawidłowo: D. Racine’a, C. Racine’owi, N. Racine’em, ale: Ms. Racinie (niezgodna z normą byłaby postać Racine’ie). Analogii tego typu można by wskazać wiele.

Innym argumentem, który przemawia za utrzymaniem pisowni bez apostrofu, jest fakt, że wyraz iPhone, jakkolwiek mający obcą pisownię, zawiera cząstkę bardzo dobrze przyswojoną w polszczyźnie. Idzie o morfem -fon, będący elementem struktury takich wyrazów, jak np. telefon, domofon czy smartfon.

Bartłomiej Cieśla

Jak odmienia się francuskie nazwisko Roy?

Drodzy redaktorzy, jak odmienić francuskie nazwisko Roy? Czyta się je chyba rua albo rła.

To, czy nazwisko obce się odmienia oraz to, w jaki sposób należy tworzyć jego formy, zależy przede wszystkim od jego wymowy. Ta ostatnia z kolei zależy od języka, z którego nazwisko pochodzi. Norma współczesnego języka polskiego określa sposób wymawiania obcych nazwisk jako zbliżony do oryginalnego, ale naturalny dla Polaka, co oznacza, że nie musimy wymawiać takich głosek, których w języku polskim nie ma. Kiedy wiemy, jak nazwisko powinno być wymówione, trzeba poszukać odpowiedniego wzoru dla jego odmiany, czyli polskiego rzeczownika albo przymiotnika o takim samym zakończeniu. Jeżeli nie ma rodzimych rzeczowników o odpowiedniej budowie, nazwisko jest nieodmienne. Tak właśnie jest z nazwiskiem, o które Pani pyta. W języku francuskim rzeczywiście brzmi ono jako <rua>. Ponieważ nie ma polskich rzeczowników, które kończą się na grupę samogłosek –ua, nazwiska tego nie odmieniamy. Podobnie będzie w przypadku nazwisk typu Benoit wym. <benua>, Dubois wym. <dibua>. Dodajmy, że nazwisko o takim zapisie może pochodzić także z innego języka, np. holenderskiego. Wówczas będzie ono wymawiane <roj> i odmieniane jak polski rzeczownik męskoosobowy miękkotematowy, np. wuj.

Izabela Różycka

 

Jaki rodzaj ma wyrażenie „wilk morski”

Dzień dobry,

w jednej z książek znalazłam takie zdanie:  „(…) może poszczycić się imponującą marynistyczną wiedzą oraz umiejętnościami wprawiającymi w podziw najbardziej wytrwałe wilki morskie”.
Czy nie powinno być: „… najbardziej wytrwałych wilków morskich”? Słownik poprawnej polszczyzny  formę „wilków” traktuje jako niepoprawną, ale w odniesieniu do zwierząt. Z drugiej strony Słownik frazeologiczny PWN podaje taki przykład: „Nawet stare wilki morskie po długim pobycie na lądzie…”.
Będę wdzięczna za pomoc,
pozdrawiam
Marta Pawlus
Wydawnictwo Szkolne PWN

Problem, jaki należy tu rozstrzygnąć, to rodzaj gramatyczny wyrażenia rzeczownikowego „wilk morski”. Rzeczownik wilk używany w odniesieniu do zwierzęcia ma rodzaj męskożywotny, co powoduje, że mianownik i biernik w liczbie mnogiej mają taką samą formę (To są wilki – Widzę wilki; Żyją tam niedźwiedzie – Polowali na niedźwiedzie). Inaczej odmieniają się rzeczowniki męskoosobowe, które formy mianownika i biernika liczby mnogiej mają różne (To są aktorzy – Widzę aktorów; Przyjechali synowie – Witał synów).

Połączenie wyrazowe „wilk morski” odnosi się do ludzi, więc oczekujemy formy rodzaju męskoosobowego, jednak forma wyrazów (czasowników i przymiotników), z jakimi łączy się ono w zdaniu, wskazuje, że mimo zmiany znaczenia rzeczownika wilk nie nastąpiła zmiana jego rodzaju. Przytacza Pani cytat ze słownika frazeologicznego: stare wilki morskie (rodzaj niemęskoosobowy, tak jak stare psy, niedźwiedzie) – gdyby „wilk morski” miał rodzaj męskoosobowy, przymiotnik musiałby mieć formę starzy, a sam rzeczownik zmienić postać na *wilcy, ewentualnie *wilkowie, tak jak starzy aktorzy, synowie. Takiej formy mianownika na pewno nikt nie użyje. Ale jeśli chodzi o biernik liczby mnogiej, forma: Widziałem starych wilków morskich, Wprawił w podziw starych wilków morskich nie wydaje się rażąca.

A zatem można podsumować, że forma niemęskoosobowa jest na pewno poprawna pod względem gramatycznym  – … wprawiającymi w podziw najbardziej wytrwałe wilki morskie, chociaż budzi ona pewien opór ze względów znaczeniowych. Te ostatnie powodują, że w bierniku l.mn. pojawiają się formy rodzaju męskoosobowego – wprawiającymi w podziw najbardziej wytrwałych wilków morskich, które są uzasadnione, ale niekonsekwentne (nie można ich zachować w całej odmianie tego wyrażenia).

Izabela Różycka

Joszko Ryło – jak odmienić?

Witam,
1 Wypisywałam kiedyś dyplom dla chłopca, który nazywa się: Joszko Ryło.
Jak powinnam napisać- dla……? Miałam problem zarówno z imieniem jak i z nazwiskiem.
2 Jak poprawnie napisać: spacer będzie trwał około: 3 godziny, czy 3 godzin?
3 Często w swojej pracy używam słowa przędzalnia. Zastanawia mnie dlaczego maszyny do przędzenia to przędzarki, a fabryka produkująca przędzę to przędzalnia.
Pozdrawiam
Monika Gajek, przewodnik po Łodzi

Imię Joszko jest pochodzenia węgierskiego i znaczy tyle, co nasz polski Józef. Należy je odmieniać tak, jak polskie imiona rodzaju męskiego, które zakończone są na -ko (np. Mieszko, Janko).  Jeśli zaś chodzi o odmianę nazwiska Ryło, w języku polskim istnieje zasada mówiąca o tym, że nazwiska pochodzenia słowiańskiego zakończone na samogłoskę -o, która poprzedzona jest spółgłoską twardą (np. Lato, Kraśko, Szewczenko itp.) mają odmianę mieszaną: w lp. odmieniają się jak rzeczowniki rodzaju żeńskiego (D. Laty, C. Lacie, B. Latę itd.), a w lmn. jak rzeczowniki rodzaju męskoosobowego (M. Latowie, D. Latów, C. Latom itd.). W związku z tym poprawna forma powinna brzmieć dla Joszka Ryły.

Zasady poradni pozwalają odpowiedzieć na jedno pytanie.

Pozdrawiam

Anna Sokół-Klein

Kitka czy kitek?

Dzien dobry, prosze o poradę – jaka jest poprawna forma „kitek” czy „kitka”? Chodzi o upięcie włosów w kucyk. Dziękuje za odpowiedz.

Włosy związane z tyłu głowy to kitka (rodzaj żeński) lub kucyk (rodzaj męski).

Izabela Różycka

kłopotliwe godziny

Witam,
Dziękuję za poprzednią odpowiedź.
Kolejne pytanie dotyczy poprawnej pisowni: spacer będzie trwał około 2,5 godziny czy 2,5 godzin?
Odpowiednio: około 3 godziny czy 3 godzin?
Pozdrawiam
Monika Gajek

 

Pani Moniko,
odpowiadając na Pani pytania:

  • spacer będzie trwał około 2,5 godziny;
  • spacer będzie trwał około 3 godzin.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

 

Kolonko – Kolonki, Kolonce

Szanowni Państwo, chciałabym prosić o wyjaśnienie, czy nazwisko dziennikarza  Mariusza Maxa Kolonko podlega odmianie. On sam przed kilku laty twierdził, że jest nieodmienne, nie jestem jednak pewna, czy jest ono pochodzenia słowiańskiego.

Z wyrazami szacunku,
Katarzyna M. Kowalska

Każde nazwisko, które można włączyć do jednego z typowych dla polszczyzny wzorów odmiany, należy deklinować. Nazwiska zakończone na –o zasadniczo nie stanowią wyjątku od tej ogólnej reguły (powiemy więc prawidłowo: Kolonko, Kolonki, Kolonce, Kolonkę itd.). Wyraźna tendencja do nieodmieniania tej grupy nazwisk, będąca w pewnej mierze rezultatem wpływu języków niefleksyjnych, szczególnie angielskiego, powoduje, że często ich nosiciele mylnie twierdzą, iż jedyna prawidłowa postać powinna mieć formę mianownikową.

Temat ten został szczegółowo omówiony w zakładce Warto wiedzieć. Zachęcam do lektury.

Łączę pozdrowienia –
Bartłomiej Cieśla

Korwin-Mikke – odmieniać czy nie?

Ostatnio w mediach często pojawia się Janusz Korwin-Mikke. Jak prawidłowo odmieniać jego nazwisko? Słyszę zarówno Korwina-Mikke, jak i Korwin-Mikkego. A może Korwina-Mikkego?

 

Pierwszy człon nazwiska, tj. Korwin, to nazwa herbu i zgodnie z regułami panującymi w polszczyźnie nie jest on odmienny, drugi zaś człon odmieniamy jak przymiotnik. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę na inny aspekt odmiany nazwisk: zwyczajowo i zgodnie z normą odmieniamy oba człony męskich nazwisk złożonych (na tę możliwość wskazuje w Poradni PWN Jan Grzenia). Tym samym dopuszczamy dwa warianty (notowane m.in. w Nowym słowniku poprawnej polszczyzny PWN):

D. Korwin-Mikkego lub Korwina-Mikkego
C. Korwin-Mikkemu lub Korwinowi-Mikkemu
B. Korwin-Mikkego lub Korwina-Mikkego
N. Korwin-Mikkem lub Korwinem-Mikkem
Ms. Korwin-Mikkem lub Korwinie-Mikkem

Agnieszka Wierzbicka

króli – królów

Dlaczego mówimy i piszemy ORSZAK TRZECH KRÓLI a nie ORSZAK TRZECH KRÓLÓW a w przypadku wyrażenia POCZET KRÓLÓW POLSKI piszemy KRÓLÓW POLSKI a nie POCZET KRÓLI POLSKICH???

Zgodnie ze współczesną normą językową forma D. lm rzeczownika król powinna mieć końcówkę –ów. Jednak jak zauważa prof. Krystyna Długosz-Kurczabowa, w początkowym etapie rozwoju polszczyzny utrzymywała się oboczność dwóch form gramatycznych: króli oraz królew > królów,  spośród których pierwsza zachowana została wyłącznie w niektórych połączeniach sfrazeologizowanych, np. w połączeniu Święto Trzech Króli. Orszak Trzech Króli pod względem znaczeniowym i formalnym wyraźnie do tej nazwy nawiązuje. W wyrażeniu poczet królów pojawia się regularna (typowa dla omawianego rzeczownika) końcówka –ów.

Bartłomiej Cieśla

Lewe ramię

Kiedy mówimy lewe, a kiedy lewę?
Przykładowo: Pociągnąłem ją za lewe/ę ramię.
Dziękuję.

Wyraz lewy to przymiotnik (lewy kierunkowskaz, lewa strona, lewe ramię), a zatem odmienia się przez przypadki, rodzaje i liczby podobnie jak np. prawy, ciekawy, burzliwy, dobowy, urzędowy itp. Wzory odmiany tego przymiotnika wyglądają następująco:

                                                       l. pojedyncza                                     l. mnoga

M. kto? co?                  lewy                 lewa                 lewe                       lewe

D. kogo? czego?           lewego             lewej                lewego                    lewych

C. komu? czemu?          lewemu            lewej                lewemu                   lewym

B. kogo? co?                lewy                 lewą                 lewe                       lewe

N. kim? czym?              lewym               lewą                 lewym                    lewymi

Msc. o kim, o czym?     o lewym            o lewej              o lewym                  o lewych

Jak widać, w odmianie tego typu przymiotników nie ma formy z końcówką -ę. Można zatem kogoś pociągnąć za lewy warkocz, lewą rękę albo lewe ramię.

Izabela Różycka

liczba mnoga nazwisk par

Witam, mam problem przy odmianie nazwiska Kawka i Gadalski.
Przy pisaniu podziękowań np. Pragnę złożyć podziękowanie Pani Leokadii i Kazimierzowi Kawce czy Kawkom czy może Kawka.
I pragnę złożyć podziękowanie Agnieszce i Zbigniewowi Gadalskim?
Proszę o pomoc.
dziękuję
M.J

Dzień dobry,
odnosząc się do par, powinniśmy użyć formy liczby mnogiej – czyli składamy podziękowania Państwu Kawkom i Państwu Gadalskim.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

liganda czy ligandu?

Witam,
Chciałabym zapytać, jaka jest poprawna forma rzeczownika „ligand” w dopełniaczu liczby pojedynczej: ligandu czy liganda.
Z góry dziękuję za odpowiedź.

Wszystkie słowniki, zarówno ogólne języka polskiego jak i wyrazów obcych, jako właściwą końcówkę tego rzeczownika w dopełniaczu liczby pojedynczej podają -a.

Izabela Różycka

lubiłem – lubiałem

Dzień Dobry!
Od jakiegoś czasu zastanawiam się czy powinno się mówić lubiłem/lubiłam czy lubiałem/lubiałam. A może obie te formy są poprawne?
Z góry dziękuję za odpowiedź.
Pozdrawiam,
Jakub.

Szanowny Panie,

poprawne warianty to jedynie lubiłem i lubiłam. Bezokolicznikowi nadamy formę lubić.

Bartłomiej Cieśla

Łupku czy łupka?

Witam
Bardzo chciałbym się dowiedzieć jaka jest poprawna odmiana słowa „łupek”. Mówi się łupka czy łupku? Słowniki podają tę drugą formę, ale brzmi ona jakoś dziwnie i nigdy nie słyszałem, żeby ktoś tak mówił. Dziękuję.

Rzeczowniki nieżywotne rodzaju męskiego mają w dopełniaczu liczby pojedynczej końcówki -a albo -u. O tym, która z tych końcówek pojawi się w określonym rzeczowniku, decydują czynniki znaczeniowe, jednak nie są one ścisłe, stąd częste wahania przy tworzeniu formy tego przypadka. Można jednak zaobserwować pewne regularności, które stają się podstawą rozstrzygnięć poprawnościowych zamieszczanych następnie w słownikach. Rzeczowniki niepoliczalne, a dokładniej nazwy substancji, w zdecydowanej większości mają w dopełniaczu końcówkę -u (piasku, żwiru, cukru, miału, barszczu, żuru, koniaku, siarczanu, potu, śluzu, iłu, ługu, cynamonu itp., chociaż np. żużlu lub żużla czy tylko węgla) Łupek to w potocznym rozumieniu też nazwa substancji, a zatem temu rzeczownikowi przypisana została końcówka -u.

Forma łupku może, jak Pan pisze, brzmieć „dziwnie” dlatego, że rzeczownik ten częściej używany jest w liczbie mnogiej, więc z jego odmianą w liczbie pojedynczej nie jesteśmy oswojeni.

Izabela Różycka

Marcepana czy marcepanu?

Witam,
proszę o podanie poprawnej formy słowa marcepan  w zdaniu
„Kupiłam czekoladę o smaku marcepana/marcepanu”
Jaka forma jest poprawna marcepana czy marcepanu? 

Obie podane przez Panią formy dopełniacza liczby pojedynczej rzeczownika marcepan są poprawne, a zatem czekolada może mieć smak marcepana albo marcepanu.

Izabela Różycka

modne słowo – gender

Czy słowo gender jest odmienne? Ostatnimi czasy w mediach pojawiają się sformułowania „obrońcy genderu”, porozmawiajmy o genderze”, czy są one poprawne? Inni z kolei nie odmieniają tego modnego ostatnio słowa.

Zarówno Słownik wyrazów obcych PWN, jak i Słownik zapożyczeń angielskich
w polszczyźnie
wskazują, że wyraz gender [wym. dżender] jest nieodmienny.
Ponieważ ostatnie jest to często nadużywane określenie, warto przypomnieć jeszcze jego znaczenie – jest to zespół zachowań, norm i wartości przypisanych przez kulturę
do każdej z płci; płeć kulturowa.

Agnieszka Wierzbicka

nazwy monet: asper i akcze

Szanowni Państwo,
w Imperium Osmańskim były popularne dwie monety: asper i akcza. Jak powinna wyglądać poprawna odmiana tych rzeczowników w liczbie mnogiej?
Z serdecznymi pozdrowieniami,
P. K.

Dzień dobry,
odmiana nazwy monety asper w liczbie mnogiej wygląda następująco:
M. asperyD. asperów
C. asperom
B. aspery
N. asperami
Ms. asperach.
Gdy zaś chodzi o nazwę akcze (bo tak poprawnie brzmi nazwa tej drobnej srebrnej monety) to pozostaje ona nieodmienna.

Pozdrawiam serdecznie
Agnieszka Wierzbicka

nic – niczego

Dzień dobry.

Mam do Państwa pytanie…

Czy w zdaniu „…pracował, żeby nic nam nie brakowało”, „nic” jest jednoznacznym błędem i definitywnie powinno być „niczego”? Czy mimo wszystko „nic” jest dopuszczalne?

Ponadto, czy jeżeli „nic” jest jednak błędne, to czy jest to duży błąd? Czy może chociaż w języku potocznym jest dopuszczalne?

Będę wdzięczny za odpowiedź

Pozdrawiam serdecznie

 

W Wielkim słowniku poprawnej polszczyzny pod red. A. Markowskiego cytowana przez Pana konstrukcja (pracował, żeby nic nam nie brakowało) oceniona została jako błędna. Mimo że słowu NIC w formie dopełniacza można przypisać dwie oboczne formy: NIC i NICZEGO, to zdaniem redaktorów słownika „przy czasownikach o znaczeniu negatywnym forma NICZEGO jest jedyną poprawną” (jako przykład pojawia się zdanie: Niczego nie zabrakło). Autorzy nie wyjaśniają jednak, co rozumieć przez określenie negatywny, a wydaje się ono ogólne i nie do końca precyzyjne.

W WSPP czytamy również, że przy zaprzeczonych czasownikach o rządzie dopełniaczowym forma niczego oboczna jest z formą nic (przykład stanowią zdania: Niczego po południu nie słucham; Po południu nic nie słucham). Warto zauważyć, że wskazany warunek spełnia czasownik brakować, który przyłącza rzeczowniki postawione w dopełniaczu (por. brakuje chleba, pieniędzy, szczęścia).

W nieco starszym słowniku języka polskiego, pod red. W. Doroszewskiego, za poprawne uznaje się zarówno zdanie: Na pozór są to ludzie spokojni, weseli, którym nic w życiu nie brakuje, jak i: Tobie się zdaje, że jak człowieka nie biją i jeść mu dają, to on już szczęśliwy i niczego mu nie braknie.

Myślę, że problem ten będzie jeszcze przedmiotem dyskusji językoznawczych, na tę chwilę jednak rekomendowałbym Panu formę NICZEGO – wariant, którego poprawność we wskazanym kontekście nie budzi wątpliwości.

Bartłomiej Cieśla

Nie znam kulis czy kulisów sprawy?

Witam z prośbą o podanie prawidłowej odmiany rzeczownika KULISY (kulisy sprawy) w  dopełniaczu ! Prawidłowa forma to „nie znam KULIS sprawy”, czy „nie znam KULISÓW sprawy” ?
Z góry dziękuję za odpowiedź !
Jerzy Kwiatkowski

Wyrażenie kulisy czegoś znaczy ‚ukryte, nieznane ogółowi okoliczności sprawy, zdarzenia’. W tej formie językowej wyraz kulisy używany jest tylko w liczbie mnogiej. Podstawą dla tego nowego, przenośnego znaczenia jest rzeczownik rodzaju żeńskiego kulisa ‚część  teatru za sceną’. Mechanizm zmiany znaczenia jest tu wyraźny – ta część teatru nie jest dostępna dla widzów, więc nie wiedzą oni, co tam się dzieje. Skoro mamy do czynienia z rzeczownikiem rodzaju żeńskiego, dopełniacz liczby mnogiej brzmi kulis (tak samo jak kobiet (nie kobietów), dziewczyn (nie dziewczynów), rąk (nie ręków) itp.).

Przyczyną często popełnianego błędu polegającego na użyciu w przytoczonym przez Pana wyrażeniu formy rodzaju męskiego (kulisów) jest nieznajomość pochodzenia tej formy językowej oraz być może podobieństwo brzmieniowe wyrazu kulisa oraz rzeczownika kulis, który w południowo-wschodniej Azji oznacza robotnika wykonującego najniższe, najgorzej płatne prace, najczęściej tragarza. W tym ostatnim przypadku mamy do czynienia z rzeczownikiem rodzaju męskiego, a więc forma kulisów jest uzasadniona, np. Na ulicach miast w Indiach widziałem wielu kulisów.

Izabela Różycka

nieodmienne nazwiska kobiet, np. Zimny

Dzień dobry, mam pytanie w sprawie odmiany nazwiska „Zimny” u kobiet, np. Pani Anna Zimny. Z góry dziękuję za odpowiedź

Dzień dobry,
duża część nazwisk kobiet tożsamych brzmieniowo z nazwiskami męskimi pozostaje nieodmienna. Są to nazwiska (polskie i obce) zakończone:

  • spółgłoską, np. Rutowicz, Turner;
  • samogłoską -i, np. Saloni, Negri;
  • samogłoską -y, np. Cy, Kennedy;
  • samogłoską -o, np. Kościuszko, Garbo;
  • samogłoską -e, np. Reszke, Minde.

Zgodnie z tą regułą podane nazwisko kobiece Zimny pozostanie nieodmienne, odmieniać się będzie natomiast imię, np. rozmawiałam z panią Anną Zimny, opowiedziałam o sytuacji Anny Zimny.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

niepokoi czy niepokojów

Dzień dobry . Mam pytanie dotyczące poprawnie wypowiadanego słowa w kontekście zdania ,, mam dużo lęków i niepokoi, czy niepokojów ”. Jak poprawnie powinno się wypowiadać to słowo. Proszę o odpowiedz. Marzena Pokonieczna

Zadane przez Panią pytanie dotyczy odmiany, a konkretnie – wyboru właściwej końcówki fleksyjnej rzeczownika. W formie dopełniacza liczby mnogiej wyraz niepokój ma dwie poprawne formy: niepokojów i niepokoi, przy czym druga z nich używana jest rzadziej.

Bartłomiej Cieśla

o odmianie nazwisk męskich zakończonych na -o (typu Płachno) po raz kolejny

Dzień dobry, mam problem z odmianą nazwiska Płachno. Interesuje mnie biernik kogo? co? (widzę) – pana Płachno, pana Płachnę?

O odmianie nazwisk męskich zakończonych na -o pisaliśmy w poradni już kilkakrotnie. Także w zakładce Warto wiedzieć! podane są reguły ich odmiany. Jak wszystkie inne nazwiska słowiańskie powinny być one odmieniane, a wzorem odmiany są dla nich rzeczowniki rodzaju żeńskiego:

M. kto? Płachno

D. kogo?  Płachny

C. komu? Płachnie

B. kogo? Płachnę

N.  kim? Płachną

Msc. o kim? o Płachnie

Izabela Różycka

O sędzi czy o sędzim?

Czy poprawnie jest mówiC „o sędzim” czy raczej o „sędzi”.
Dziękuję za odpowiedź
B. Sz

Obie wymienione przez Panią formy miejscownika są poprawne. Pierwsza z nich jest obecnie częściej używana, druga określana jest w słownikach jako przestarzała.

Izabela Różycka

Oczami czy oczyma?

Dzień dobry, mam pytanie dotyczące poprawności formy. Czy mówi się ‚oczami’ czy ‚oczyma’?

Zapewne chodzi Pani o odmianę rzeczownika oko w znaczeniu narządu wzroku. Obie formy narzędnika l. m. są poprawne. Nowy słownik poprawnej polszczyzny pod red. Andrzeja Markowskiego podaje, iż forma oczyma jest rzadsza.  Jest ona pozostałością istniejącej dawniej w polszczyźnie liczby podwójnej, zachowanej reliktowo w odmianie niektórych rzeczowników jako forma liczby mnogiej (por. też rękoma).

Katarzyna Jachimowska

odmiana hiszpańskiego nazwiskaTehero

Jak odmienic nazwisko hiszpańskie  meskie Tehero 

Nazwiska niesłowiańskie zakończone samogłoską –o poprzedzoną spółgłoską twardą (r) odmieniają się jak męskie rzeczowniki deklinacji twardotematowej (np. student), a więc: M. Tehero, D. Tehera, C. Teherowi, B. Tehera, N. Teherem, Ms. Teherze. O odmianie nazwisk dużo w naszej poradni pisała dr Izabela Różycka (por. odmiana nazwiska Welfe, Roy).

Katarzyna Jachimowska

odmiana hiszpańskojęzycznych imion i nazwisk…

Dzień dobry,
chciałam poprosić o wsparcie w kwestii odmiany hiszpańskich nazwisk.
Proszę o skorygowanie ewentualnych błędów w moim podejściu do tematu.
1. Z nazwiskami lub imionami zakończonymi na spółgłoskę zwykle nie ma problemu, odmieniają się analogicznie do polskich.
2. Imiona żeńskie zakończone na spółgłoskę, -o lub -e są nieodmienne (np. Guadalupe, Rosario, Soledad). Pozostałe imiona żeńskie należy odmieniać.
3. Nazwiska/imiona męskie zakończone na -o: czytałam gdzieś, że mogą być odmieniane, ale nie muszą. W praktyce imiona zwykle odmieniam, a nazwiska nie, np. Pablo Montenegro, Miejsc. o Pablu Montenegro (czy powinno być Pablu Montenegrze???). Inny przypadek: Francisco Franco. Czy w wypadku odmiany w pisowni pojawi się „k” (np. Hitler spotkał się z Franciskiem Frankiem/Franciskiem Franco)?
4. Imiona/nazwiska zakończone na „e” akcentowane zawsze pozostają nieodmienne (np. Jose).
5. Imiona męskie zakończone na „e” nieakcentowane, np. Jorge, Enrique. Czy zawsze muszą być odmieniane? (Poszłam z Jorge/Jorgem/Enrique/Enriquem do kina.Przyglądam się Enrique/Enriquemu.) Mam wrażenie, że większość osób nie odmienia tych imion.
6. Ostatnio ktoś zwrócił mi uwagę, że niewłaściwie odmieniłam w miejscowniku nazwisko Jose Clemente Orozco. W mojej wersji miejscownik wyglądał tak samo jak mianownik, jako poprawną formę podano mi Jose Clementem Orozcu. Czy tak właśnie powinno to brzmieć? W języku mówionym nigdy nie spotkałam się z taką odmianą tego nazwiska (lub innych analogicznych). Wydaje mi się, że zamiast ułatwiać zrozumienie w tym wypadku odmiana wręcz je utrudnia.
7. Czy obowiązujące w tym temacie reguły są jednoznaczne czy też pozostawiają pewne pole dla indywidualnych preferencji?

Postaram się podsumować Pani uwagi, choć ze względów technicznych odpowiadamy zwykle na jedno pytanie.
Ma Pani rację, hiszpańskojęzyczne imiona i nazwiska zakończone na spółgłoskę odmieniamy zawsze. Nazwiska odmieniamy tak samo jak nazwiska Polaków o podobnym zakończeniu.
Odmieniają się imiona męskie zakończone w wymowie na spółgłoskę i na samogłoski -a, -o, -y, -i.
W związku z tym imię José nie odmienia się.
Można pozostawić nieodmienione imiona żeńskie zakończone na samogłoski: -o lub -e.
We współczesnym języku polskim istnieje też wyraźna tendencja, by nie odmieniać nazwisk zakończonych na -o. Wielki słownik ortograficzny PWN  pod redakcją Edwarda Polańskiego podaje np. nazwisko Franco w formie nieodmiennej.
Obowiązujące w tym temacie reguły niestety nie zawsze są jednoznaczne. Należy jednak pamiętać, iż język polski jest językiem fleksyjnym. W związku z tym językoznawcy zalecają odmienianie nazwisk i imion, jeśli tylko jest to możliwe.

Serdecznie pozdrawiam,
Elwira Olejniczak
Odmiana imienia i nazwiska: Karol Murawski-Majszyk

Jak należy odmienić dwuczłonowe nazwisko męskie Karol Murawski-Majszyk? Wydaje mi się, że Karola Murawskiego-Majszyka, ale posiadacz nazwiska chce,  aby forma D. brzmiała Karola Murawskiego-Majszyk. Dziękuję za pomoc
Jolanta Jackiewicz-Szuba

Dzień dobry,
wskazana przez Panią forma jest poprawna – oba człony nazwiska powinny zostać odmienione:

M. Karol Murawski-Majszyk
D. Karola Murawskiego-Majszyka
C. Karolowi Murawskiemu-Majszykowi
B. Karola Murawskiego-Majszyka
N. Karolem Murawskim-Majszykiem
Ms. Karolu Murawskim-Majszyku

Należy pamiętać, że w polszczyźnie odmieniamy nazwiska, nawet jeśli są częścią nazwisk dwuczłonowych!

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

odmiana imienia Klace

Szanowni Państwo,
mam kłopot z odmianą w miejscowniku amerykańskiego męskiego imienia Klace,  z którym zetknąłem się w redagowanej przez siebie książce. Czy przez analogię można tu zastosować odmianę obowiązującą w przypadku imienia Bruce, czyli: o Klasie, czy w grę wchodzi innego rodzaju odmiana: o Klace’ie, a może wręcz: o Klace’em. Będę wdzięczny za rozstrzygnięcie tej wątpliwości.
Z poważaniem
Grzegorz Krzymianowski

Szanowny Panie,

słusznie dostrzega Pan analogię między odmianą imienia Klace a odmianą imienia Bruce czy nazwiska Joyce. Żeby poprawnie odmieniać obce imiona i nazwiska, musimy najpierw wiedzieć, jak się je wymawia, odmieniamy je bowiem, biorąc pod uwagę ich fonetyczne zakończenie.  Imię Klace odmieniamy tak, jak na przykład imię Klemens (Klemens-a, Klemens-owi, Klemens-em, Klemensi-e). Kłopot z odmianą tego typu imion i nazwisk obcych dotyczy także ich zapisu. Po pierwsze: w imionach i nazwiskach, w których na końcu występuje niewymawiane  -e (por. Klace, Bruce, Joyce), stosujemy apostrof (por. dopełniacz, biernik: Klace’a, Bruce’a, Joyce’a; celownik: Klace’owi, Bruce’owi, Joyce’owi; narzędnik: Klace’em, Bruce’em, Joyce’em), po drugie: w miejscowniku stosujemy fonetyczny zapis: Klasie, Brusie, Joysie, który pozwala w sposób jednoznaczny  oddać zarówno wymowę, jak i odmianę tych form w języku polskim. Zastosowanie tylko końcówki (w miejscowniku jest to końcówka -e , nie zaś –ie) po apostrofie, jak to ma miejsce w pozostałych przypadkach gramatycznych (dopełniacz: -a, celownik: -owi, biernik: -a, narzędnik: -em), nie odzwierciedlałoby zmiany w temacie wyrazu, polegajcej na wymianie głoski twardej (tu: -s-; por. Klemensa, Klace’a) na głoskę miękką (tu: -ś; por. Klemensie, Klasie)  przed końcówką –e.

Ewa Szkudlarek-Śmiechowicz

odmiana imienia Lew

Szanowni Państwo,
chciałbym zapytać o poprawną odmianę przez przypadki imienia Lew ? Konkretnie interesuje mnie forma jaką ten rzeczownik przyjmuje w celowniku, Lwu czy Lwowowi ?
Łącze Wyrazy Szacunku
Mgr Dawid Szkopiński

Szanowny Panie,
odmiana imienia Lew przedstawia się następująco:
M. Lew
D. Lwa
C. Lwowi
D. Lwa
N. Lwem
Ms. Lwie.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

odmiana imienia Wioleta

Witam mam pytanie dotyczące prawidłowej formy imienia żeńskiego. Z wnioskiem zwróciła się Pani Wioleta i proszę o podpowiedź czy prawidłowym sformułowaniem będzie zezwolić Pani Wiolecie….. czy zezwolić Pani Wioletcie.
Z góry dziękuje za odpowiedź.

 

Dzień dobry,
Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN
wskazuje, że w celowniku (i miejscowniku) występują formy: Wioletcie i Wiolecie [obie wym. Wiolecie], przy czym ta druga jest używana rzadziej.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

odmiana imion i nazwisk w zaproszeniach

Jak napisać na zaproszeniu :
zapraszam Jana Kowalski czy Jana Kowalskiego  ? Odmieniać czy nie odmieniać ?Głównie chodzi o nazwiska zakonczone na -ski? Domański,Gliński ,Piorkowski itp.

Język polski jest językiem fleksyjnym, oznacza to, że te części mowy, które podlegają odmianie powinny być odmienione zgodnie z właściwym sobie wzorcem deklinacyjnym (rzeczownik, przymiotnik, liczebnik, zaimek) lub koniugacyjnym (czasownik). Ta sama zasada dotyczy nazw własnych, czyli m.in. imion i nazwisk, bez względu na to, jaką cząstką są zakończone. Powinniśmy więc odmieniać nazwiska nie tylko, gdy mówimy, ale także gdy piszemy! Tym samym na zaproszeniu powinny znaleźć się formy: zapraszam Pana Jana Kowalskiego/Nowaka/Olejniczaka/Szyndzielarza/Cimoszkę/Kizia.

Agnieszka Wierzbicka

Odmiana męskiego nazwiska Zioła

Szanowni Państwo,
czy męskie nazwisko Zioła można odmieniać?
Pozdrawiam.

Dzień dobry,
tak, wskazane nazwisko Zioła jest odmienne, analogicznie jak nazwisko znanego polskiego lekkoatlety, Jacka Wszoły:

M. Wszoła, Zioła
D. Wszoły, Zioły
C. Wszole, Ziole
B. Wszołę, Ziołę
N. Wszołą, Ziołą
Ms. Wszole, Ziole
W. Wszoło, Zioło

Agnieszka Wierzbicka

odmiana nazw „Gazeta.pl” i „Tomasz Lis na żywo”

Dzień dobry,
mam dwa pytania dotyczące poprawnej odmiany.

1. Jak odmieniać nazwy będące jednocześnie domeną? Np. „Gazeta.pl”? Przykładowe zdanie: „specjalnie dla Gazeta.pl wywiadu udzielił Jan Nowak”. Brzmi to nienaturalnie i chciałoby się napisać „specjalnie dla Gazety.pl”, co jednak sprawia, że zmienia się nazwa domeny. Czy w ogóle nazwę domeny i nazwę portalu należy traktować tak samo? Mnie się wydaje, że przy odmianie nie powinno się brać pod uwagę nazwy domeny tylko traktować nazwę jak każdą inną ale w portalach używają jednak często formy nieodmiennej, która wydaje się lekko sztuczna. Jak jest poprawnie?

2. W „Newsweeku” bardzo często widzę formę „Dzisiaj w »Tomasz Lis.« wystąpią…”. Czy nie powinno być „Dzisiaj w »Tomaszu Lisie« wystąpią…”? Przecież nikt nie pisze „W »Pan Tadeusz« występują postaci” tylko „W »Panu Tadeuszu«”. Jak jest poprawnie?

 

Język polski jest językiem fleksyjnym, nie ma więc podstaw, by nazwy stron internetowych, domen czy programów telewizyjnych pozostawiać nieodmienne. Nazwy takie powinniśmy odmieniać: „specjalnie dla Gazety.pl…”, „dzisiaj w „Tomaszu Lisie na żywo” wystąpi…”.

Serdecznie pozdrawiam,

Elwira Olejniczak

odmiana nazw klubów: Iraklis, Apollon, Aris

Witam. Mam takie zdanie – „Kowalski nie przyjął oferty Iraklisa.”
I teraz czy „Iraklisa” jest dopuszczalną formą, czy musi być Iraklisu? Podobnie jest z Apollonem i Arisem. Są to imiona, ale i zarazem nazwy klubów.

Dzień dobry,
wspomniane nazwy klubów sportowych: Iraklis (od imienia mitologicznego Heraklesa), Apollon Aris nie powinny być odmieniane jak imiona własne mitycznych bogów
i herosów, bowiem mamy tu do czynienia z homonimami, czyli leksemami identycznie brzmiącymi/zapisanymi, ale o innym znaczeniu. W ich przypadku o wyborze końcówki decyduje kryterium znaczeniowe, ułatwiające każdemu użytkownikowi polszczyzny odróżnienie różnych desygnatów, np. D. Iraklisa (osoba) ale Iraklisu (klub sportowy).

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

Odmiana nazw komunikatorów internetowych

Szanowni Państwo,
nowoczesne media i platformy komunikacji zdobywają coraz większą popularność. Pojawiają się problemy z odmianą ich nazw. Czy mogliby Państwo podać prawidłową odmianę przez przypadki nazw takich jak Snapchat, Instagram, Skype, Facebook, Twitter, LinkdedIn oraz Pinterest. Czy przykładowo powinniśmy pisać o użytkownikach Twittera, ale Snapchatu i Instagramu, bo jedno pochodzi od czatu, drugie od telegramu? 

Niestety, na tak postawione pytanie nie da się odpowiedzieć jednoznacznie, czyli podać poprawnej odmiany wszystkich wymienionych przez Pana nazw komunikatorów internetowych. Ustalenie, czy jakaś forma językowa jest poprawna, wymaga bowiem zgodności dwóch czynników. Pierwszym z nich jest budowa danej formy zgodna z regułami systemu języka polskiego, drugim natomiast tzw. społeczny zwyczaj językowy, inaczej uzus, czyli fakt, że większość użytkowników danego języka w rozmaitych typach tekstów powszechnie używa tejże formy. Pierwszy problem, z jakim mamy tu do czynienia polega na tym, że dla części z wymienionych nazw taki społeczny zwyczaj językowy jeszcze nie powstał, ponieważ niewiele osób używa takich określeń jak Snapchat, LinkdedIn czy Pinterest. Mógł powstać jedynie zwyczaj używania tych form w niezbyt licznych grupach użytkowników tych komunikatorów, czyli uzus środowiskowy. Brak także takich nazw w słownikach, a często także korpusach języka polskiego (czyli zbiorach współcześnie używanych wyrazów). Drugi problem polega na tym, że sposób odmiany przytoczonych przez Pana nazw, a dokładniej, sposób tworzenia dopełniacza liczby pojedynczej rzeczowników męskonieżywotnych, nie jest w systemie języka polskiego jednoznacznie określony. Możliwa jest tu zarówno końcówka –u jak i –a. Teoretycznie rzeczywiście jest tak, że nowy rzeczownik powinien być odmieniany w taki sposób, jak istniejące już rzeczowniki o tym samym rodzaju i takim samym zakończeniu w mianowniku l. poj. (a zatem Snapchat jak np. senat; Instagram jak telegram; Skype jak skalp; Facebook jak wydruk; Twitter jak spacer, LinkdedIn jak muślin; Pinterest jak azbest). W rzeczywistości od tej zasady jest wiele odstępstw, które norma zaakceptowała. Stanowią je pewne grupy znaczeniowe, np. nazwy tańców, samochodów, miesięcy itp. z końcówką –a, czy nazwy zbiorowe, materiałowe i abstrakcyjne z końcówką –u.  Końcówka –a jest ekspansywna, pojawia się coraz częściej, również wtedy, kiedy nie ma żadnego uzasadnienia dla jej użycia, por. telefonu ale smartfona.  Obserwując sposób tworzenia dopełniacza  nazw komunikatorów, zauważamy, że ta właśnie końcówka dominuje, często wbrew przytoczonej zasadzie systemowej. Wielu użytkowników tych nazw ma świadomość, że niektóre formy z końcówką –a są niezgodne z normą, ale ich używa, ponieważ w ich otoczeniu wszyscy tak mówią. Być może, tworzy się nowa grupa znaczeniowa z końcówką dopełniacza –a. Żeby można było z całą pewnością powiedzieć, że taka forma tego przypadka nazw komunikatorów jest poprawna, musimy jeszcze poczekać.

Izabela Różycka

odmiana nazwisk Herto i Szczęsny

Dzień Dobry!

Mam kilka pytań:

Czy nazwisko „Herto” jest odmienne? Jakiej formy nazwiska „Szczęsny” powinna używać kobieta?

Nazwisko Herto jest odmienne: mianownik – Herto; dopełniacz – Herty; celownik – Hercie; biernik – Hertę; narzędnik – z Hertą; miejscownik – o Hercie.

Jeśli zaś chodzi o drugie pytanie to kobieta powinna używać podanego nazwiska w formie „Szczęsna”.

Serdecznie pozdrawiam,

Elwira Olejniczak

odmiana nazwisk kobiet

 

Witam , mam pytanie, czy odmienia sie nazwiska żenśkie zakończone na -a np. Sowa, Kutynia.
Drugie pytanie, czy można nie odmieniać nazwiska żeńskiego Okrutny. Z gory dziękuję i pozdrawiam. 

Nazwiska kobiet zakończone na-a są jedyną odmienną grupą kobiecych nazwisk. Samogłoska a moża być wykładnikiem żeńskości (pani Kowalska) lub być zkończeniem nazwiska męskiego (pan Rokita, pani Rokita). Modelem deklinacyjnym są dla nich przymiotniki i rzeczowniki rodzaju żeńskiego.  Nazwiska Sowa i Kutynia mają odmianę rzeczownikową analogiczną do odmiany rzeczowników pospolitych zakończonych na -a, a więc: nie ma pani Sowy i pani Kutyni (tak jak: nie ma wdowy).

Katarzyna Jachimowska

odmiana nazwisk męskich zakończonych na -a po głosce -j lub -l

Dzień dobry,
chciałabym zapytać o poprawną odmianę nazwiska,które w M. l.poj. brzmi Macieja. Jak powinna wyglądąć odmiana w liczbie pojedynczej i mnogiej przez wszystkie przypadki? Proszę o odpowedź lub wskazanie źródła, w którym znajdę infromacje na ten temat.

Pozdrawiam

Dzień dobry,
zgodnie z zasadami zapisanymi w Nowym słowniku poprawnej polszczyzny PWN nazwiska męskie zakończone na -a po głosce -j lub -l oraz spółgłoskach miękkich ś, ź, ć, dź, ń przyjmują wzór odmiany żeńskich rzeczowników miękkotematowych (np. knieja):

liczba pojedyncza
M. Macieja
D. Maciei
C. Maciei
B. Macieję
N .Macieją
Ms .Maciei

W liczbie mnogiej nazwisko przybiera formy: Maciejowie, Maciejów, Maciejom, Maciejów, Maciejami, Maciejach.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

Odmiana nazwisk Parkitny i Parkitna

Zwracam się z pytaniem o odmianę nazwiska. Podam przykład: jeśli mężczyzna ma na nazwisko „Parkitny” to czy nazwisko żony odmienia się jako „Parkitna”, czy też jest ono nieodmienne? Jak w ogóle prawidłowo powinno odmieniać się nazwiska?

Dzień dobry,
oba wskazane w pytaniu nazwiska (Parkitny, Parkitna) są odmienne, zgodnie z wzorcem przymiotnikowym (analogicznie jak np. przymiotniki błękitny, błękitna):

M. Parkitny, Parkitna
D. Parkitnego, Parkitnej
C. Parkitnemu, Parkitnej
B. Parkitnego, Parkitną
N. Parkitnym, Parkitną
Ms. Parkitnym, Parkitnej

Agnieszka Wierzbicka

odmiana nazwisk polskich zakończonych na -ąb, np. Białoząb

Proszę o pomoc w odmianie nazwiska „Białoząb”.

Dzień dobry,
odmiana nazwisk polskich zakończonych na –ąb, np. Białoząb, Gołąb, Jarząb może przebiegać dwojako w rodzaju męskim (z wymianą głoskową lub bez niej):
liczba pojedynczaM. Białoząb
D. Białozęba lub Białoząba
C. Białozębowi lub Białoząbowi
B. Białozęba lub Białoząba
N. Białozębem lub Białoząbem
Ms. Białozębie lub Białoząbie
liczba mnoga
M. Białoząbowie
D. Białozębów lub Białoząbów
C. Białozębom lub Białoząbom
B. Białozębów lub Białoząbów
N. Białozębami lub Białoząbami
Ms. Białozębach lub Białoząbach.

O wyborze wzorca odmiany decyduje zwyczaj odmiany danego nazwiska przez osobę, która je nosi, przy czym zwykle uznaje się, że pierwszy sposób (z wymianą głoskową ą:ę) jest mniej staranny.

W rodzaju żeńskim, w liczbie pojedynczej nazwisko Białoząb pozostaje nieodmienne.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

odmiana nazwisk w liczbie mnogiej

Szanowni Państwo,
często w Poradni pojawiają się pytania o odmianę nazwisk w liczbie pojedynczej. Mnie nurtuje odmiana nazwisk w liczbie mnogiej. Czy poprawne formy to: (zapraszamy) X.Y. Gwardów, Blodów, Warchoniów, Patoletów, Kupiszów, Wyków(zgodnie z zasadą, że nazwiska się odmienia), czy też: X.Y. Gwarda, Bloda, Warchoń, Patoleta, Kupisz, Wyka? (druga wersja wydaje mi się, być może bezpodstawnie, bardziej poprawna)
Z góry dziękuję za odpowiedź, łączę wyrazy szacunku,
Joanna

Norma dopuszcza pozostawienie jako nieodmiennych w liczbie mnogiej nazwisk obcych, jednak pod warunkiem, że obok nazwiska występuje wyraz pospolity w liczbie mnogiej, np. bracia, panowie lub zbiorowy, np. państwo, albo imiona. Jeżeli natomiast chodzi o nazwiska polskie, zawsze powinny być one odmieniane, również w liczbie mnogiej. A zatem poprawnie jest:  zapraszamy X., Y. Gwardów, Warchoniów, Patoletów, Kupiszów, Wyków.

I. Różycka

odmiana nazwisk w liczbie mnogiej cz.1

Bardzo proszę o podanie właściwej odmiany C. l.mn. wyrażeń: Państwo Zachara, Pierchała, Kuś, Yeromin (ukraińskie). oraz D. l. mn. Z góry dziękuję. Joanna Choińska

Dzień dobry,
wskazane w pytaniu nazwiska przybierają następującą postać w liczbie mnogiej:

D. Państwa Zacharów, Pierchałów, Kusiów, Yerominów,
C. Państwu Zacharom, Pierchałom, Kusiom, Yerominom.

Pozdrawiam serdecznie
Agnieszka Wierzbicka

odmiana nazwisk w zaproszeniach cz. 2

Witam chciałam zapytać o odmianę podanych niżej nazwisk na zaproszeniach.
Szanowni Państwo:
Justyna i Krzysztof Szatan
Wioleta i Marek Gwardys  
Marcin i Agnieszka Kosik
Agata i Michał Kutyła
Katarzyna i Krzysztof Gietka
Justyna i Damian Krokera
Marta i Michael Szteinbrych
Anna i Stanisław Dudek
Anita i Łukasz Wrochna  
Anna i Janusz Faustman
Elżbieta i Jan Gałązka
Marlena i Stanisław Kurek
Agnieszka i Rafał Sobota
Sylwia i Piotr Król
Monika i Paweł Polak
Anna i Michał Niedziałek

Wskazane w pytaniu nazwiska par powinny zostać odmienione w następujący sposób:
Justyna i Krzysztof Szatanowie
Wioleta i Marek Gwardysowie
Marcin i Agnieszka Kosikowie
Agata i Michał Kutyłowie
Katarzyna i Krzysztof Gietkowie
Justyna i Damian Krokerowie
Marta i Michael Szteinbrychowie
Anna i Stanisław Dudkowie
Anita i Łukasz Wrochnaowie
Anna i Janusz Faustmanowie
Elżbieta i Jan Gałązkowie
Marlena i Stanisław Kurkowie
Agnieszka i Rafał Sobotowie
Sylwia i Piotr Królowie
Monika i Paweł Polakowie
Anna i Michał Niedziałkowie

Agnieszka Wierzbicka

 

odmiana nazwisk w zaproszeniach cz. 5

Witam,

Proszę o pomoc przy odmianie nazwisk. Razem z narzeczoną jesteśmy na etapie uzupełniana nazwisk na zaproszeniach ślubnych i tu pojawił się problem nie do końca jesteśmy pewni co do prawidłowej odmiany niektórych nazwisk. Tekst poprzedzający osoby zaproszone brzmi:

„Narzeczeni wraz z rodzicami mają zaszczyt zaprosić Sz.P.” i teraz osoby zapraszane nazywają się:

– Anna Tkaczyk i Marek Tkaczyk

Czy po zwrocie Sz.P. powinno być Annę i Marka Tkaczyków czy Annę i Marka Tkaczyk ???

Podobny problem dotyczy nazwisk: Andrzej Piłacik, Barbara Piłacik
Jadwiga Dudkiewicz, Janusz Dudkiewicz
Teresa Kubiak, Henryk Kubiak
Joanna Pierzchałka, Sławomir Pierzchałka
Elżbieta Lauk, Grzegorz Lauk
Grażyna Krakowiak, Roman Krakowiak
Magdalena Fitas, Paweł Fitas
Monika Klepacz, Robert Klepacz
Wiesława Woźny, Andrzej Woźny
Marta Pach, Cezary Pach
Kinga Krala, Łukasz Krala
Edyta Łuczak, Darek Łuczak
Ania Władyczuk, Patryk Władyczuk
Justyna Marganiec, Sebastian Marganiec
Monika Ścieszko, Adam Ścieszko

Z góry  dziękuje za odpowiedź i pomoc 🙂

Pozdrawiam
Krzysztof Piłacik 

Panie Krzysztofie,

poprawne formy to:

Annę i Marka Tkaczyków

Andrzeja i  Barbarę Piłacików
Jadwigę i Janusza Dudkiewiczów
Teresę i Henryka Kubiaków
Joannę i Sławomira Pierzchałków
Elżbietę i Grzegorza Lauków
Grażynę i Romana Krakowiaków
Magdalenę i Pawła Fitasów
Monikę i Roberta Klepaczów
Wiesławę i Andrzeja Woźnych
Martę i Cezarego Pachów
Kingę i Łukasza Kralów
Edytę i Darka Łuczaków
Anię i Patryka Władyczuków
Justynę i Sebastiana Margańców
Monikę i Adama Ścieszków

Pozdrawiam

Anna Sokół-Klein

 

odmiana nazwisk w zaproszeniach cz. 6

Witam serdecznie, mam problem z odmianą nazwisk, mianowicie:
..mają zaszczyt zaprosić SZ.P.:
-Krystynę i Bogdana Rosłoń/Rosłoniów?
-Grażynę i Leszka Kryściak/Kryściaków?
-Marka Kryściak/Kryściaka?
-Małgorzatę i Zbigniewa Altawęgier/Altawęgrów?
-Artura Altawęgier/Altawęgra?
-Annę i Krzysztofa Maciak/Maciaków?
-Urszulę i Krzysztofa Gwardys/Gwardysów?
-Ewelinę i Piotra Jaworek/Jaworków?
-Małgorzatę i Piotra Zięba/Ziębów?
-Ewelinę i Sebastana Potucha?(chłopak nazywa się Sebastian Potucha)
Pozdrawiam,
Renata Przybylska

Dzień dobry,
Pani Renato, wielokrotnie pisaliśmy już o odmianie nazwisk w zaproszeniach. We wskazanych przez Panią przykładach, poprawne są formy:
..mają zaszczyt zaprosić Sz.P.:
– Krystynę i Bogdana Rosłoniów
– Grażynę i Leszka Kryściaków
– Marka Kryściaka
– Małgorzatę i Zbigniewa Altawęgrów
– Artura Altawęgra
– Annę i Krzysztofa Maciaków
– Urszulę i Krzysztofa Gwardysów
– Ewelinę i Piotra Jaworków
– Małgorzatę i Piotra Ziębów
– Ewelinę i Sebastana Potuchów.
Proszę pamiętać, że w polszczyźnie nazwiska odmieniamy :)!

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

odmiana nazwisk w zaproszeniach cz.1

Witam.
Mam niedługo wesele i niemały problem z wypisaniem zaproszeń ślubnych. Wiele kwestii spornych budzi odmiana nazwisk. Odmieniać czy nie odmieniać czy nie odmieniać. Przedstawiam nazwiska najbardziej problemowe. Prosiłabym od odmianę w liczbie pojedynczej i liczbie mnogiej.
SUSZKO, Joka, Iłendo, Dziuba, Łapicz, Owsiejczuk, Onichimiuk, Ambrożewicz, Borys, Cieśluk, Krupa, Namojlik, Lach, Rećko, Kuć, Tałałaj, Bogdan, Bykuć, Kołeczko, Pereszczak, Pejko, Grzegorczyk.

Nazwiska oczywiście odmieniamy! Odmiana będzie przedstawiać się następująco:
liczba pojedyncza
Zapraszam Pana/Panią Suszkę, Jokę, Iłendę, Dziubę, Krupę, Rećkę, Kołeczkę, Pejkę.
Zapraszam Pana Łapicza, Owsiejczuka, Onichimiuka, Ambrożewicza, Borysa, Cieśluka, Namojlika, Lacha, Kucia, Tałataja, Bogdana, Byrkucia, Pereszczaka, Grzegorczyka
Zapraszam Panią Łapicz, Owsiejczuk, Onichimiuk, Ambrożewicz, Borys, Cieśluk, Namojlik, Lach, Kuć, Tałataj, Bogdan, Byrkuć, Pereszczak, Grzegorczyk.

liczba mnoga
Zapraszam Państwa Suszków, Joków, Iłendów, Dziubów, Łapiczów, Owsiejczuków, Onichimiuków, Ambrożewczów, Borysów, Cieśluków, Krupów, Namojlików, Lachów, Rećków, Kuciów, Tałatajów, Bogdanów, Bykuciów, Kołeczków, Pereszczaków, Pejków, Grzegorczyków.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

PS Pełna odmiana nazwisk zakończonych na -o znajduje się na naszej stronie https://poradnia-jezykowa.uni.lodz.pl/warto-wiedziec/odmiana/.

 

 

odmiana nazwisk w zaproszeniach cz.4

Odmiana Nazwisk Na Zaproszeniach Ślubnych: czy nazwiska Rodak i Chudek powinny być odmienione w liczbie mnogiej?

Forma liczby mnogiej nazwisk odnosi się do wszystkich członków danej rodziny, określonej liczby jej reprezentantów (np. bracia Kowalscy) albo też par małżeńskich. Podane nazwiska w M. l.m. mają końcówkę -owie, a więc: państwo Rodakowie i Chudekowie, w D. l.m. państwa Rodaków i Chudeków.

Katarzyna Jachimowska

odmiana nazwisk żeńskich zakończonych samogłoską -a

Jak odmienić nazwisko żeńskie Labocha, Szymczycha?

Wskazane w pytaniu nazwiska mają odmianę rzeczownikową analogiczną do odmiany rzeczowników pospolitych zakończonych na -a (np. darmocha) oraz zgrubiałych imion żeńskich z końcówką -a (np. Zocha, Gocha):

M. Labocha, Szymczycha
D. Labochy, Szymczychy
C. Labosze, Szymczysze
B. Labochę, Szymczychę
N. Labochą, Szymczychą
Ms. Labosze, Szymczysze

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

odmiana nazwisk: Parnicki-Pudełko i Talko-Hryncewicz

Jak odmienia się nazwiska: Parnicki-Pudełko /Stefan, profesor/ i Talko-Hryncewicz /Julian, lekarz, antropolog/? 

Zgodnie z wytycznymi zawartymi w „Nowym słowniku poprawnej polszczyzny” PWN poprawna odmiana podanych nazwisk jest następująca:

M. Stefan Parnicki-Pudełko, Julian Talko-Hryncewicz

D. Stefana Parnickiego-Pudełki, Juliana Talki-Hryncewicza

C. Stefanowi Parnickiemu-Pudełce, Julianowi Talce-Hryncewiczowi

B. Stefana Parnickiego-Pudełkę, Juliana Talkę-Hryncewicza

N. Stefanem Parnickim-Pudełką, Julianem Talką-Hryncewiczem

M. Stefanie Parnickim-Pudełce, Julianie Talce-Hryncewiczu

Męskie nazwiska dwuczłonowe zawsze należy odmieniać zgodnie ze wzorcami deklinacyjnymi i zasadami obowiązującymi w nazwiskach jednoczłonowych. Wyjątek stanowią polskie nazwiska złożone, w których pierwszy człon jest nazwą herbu lub zawołaniem bojowym. W takim przypadku pierwszy człon nazwiska może pozostać nieodmienny.

Serdecznie pozdrawiam,

Elwira Olejniczak

odmiana nazwiska Bar

Mam do Państwa pytanie. Czy nazwisko „Bar” w zdaniu: „byliśmy u Pana Bary” jest poprawnie użyte czy należałoby powiedzieć: „Byliśmy u Pana Bara”.
Dziękuję za rozstrzygnięcie.
Pozdrawiam.

Nazwisko Bar, tak jak wszystkie nazwiska męskie kończące się w mianowniku na spółgłoskę, odmienia się według deklinacji męskiej, a więc kto? Bar, kogo? Bara, komu? Barowi, kogo? Bara, z kim? z Barem, o kim? o Barze. Formę u Bary mogłoby natomiast przyjąć nazwisko kończące się w mianowniku na samogłoskę a, czyli brzmiące w tym przypadku (np. Jan) Bara.
Skoro nazwisko brzmi Bar, jedyną poprawną postacią w dopełniaczu jest forma Byliśmy u Pana Bara.

Izabela Różycka

odmiana nazwiska Cygan

Uprzejmie proszę o odpowiedź, jaka będzie liczba mnoga od nazwiska Cygan. 

Mianownik liczby mnigiej tego nazwiska to Cyganowie. Warto też odnotować: 1)  Cyganie – członkowie narodowości romskiej, 2) cyganie – włóczędzy, 3) cygany – pot. kłamcy, oszuści.

Katarzyna Jachimowska

odmiana nazwiska Fiema

Dzień dobry,
Według mojej wiedzy nazwisko Fiema jest nazwiskiem, które należy odmieniać, ale są osoby, które twierdzą, że tak nie jest. W związku z tym bardzo proszę o informację: jak wygląda odmiana nazwiska Fiema przez przypadki w liczbie pojedynczej i mnogiej.
Z góry bardzo dziękuję za odpowiedź.
Z poważaniem
Elżbieta Fiema

Pani Elżbieto,
Pani nazwisko jest odmienne, wg następującego wzorca:

l. pojedyncza
M. Fiema
D. Fiemy
C. Fiemie
B. Fiemę
N. Fiemą
Ms. Fiemie

l. mnoga
M. Fiemowie
D. Fiemów
C. Fiemom
B. Fiemów
N. Fiemami
Ms. Fiemach

Pozdrawiam serdecznie
Agnieszka Wierzbicka

odmiana nazwiska Frey

Witam. Chciałabym upewnić się jak wygląda odmiana nazwiska Frey.
Jak mam napisać – Zapraszam Annę i Marka Freyów czy Freych a może Frey.

Dzień dobry,
podane nazwisko odmieniamy wg tego samego wzorca, co nazwisko Madej. W liczbie mnogiej powinna się więc pojawić forma Freyów.

Pozdrawiam serdecznie
Agnieszka Wierzbicka

odmiana nazwiska Gruszka

Szanowni Państwo,
Uprzejmie proszę o pomoc w określeniu wzorca odmiany drugiego członu mojego nazwiska – jest to rzeczownik „Gruszka”.
Czy jest poprawną formą odmiany forma „Gruszczyna” w odniesieniu do kobiety, która poślubiła mężczyznę o nazwisku „Gruszka”.
Łączę wyrazy szacunku i najlepsze życzenia z okazji zbliżających się Świąt Wielkanocnych

Wśród nazwisk kobiet odmieniają się te, które w mianowniku zakończone są na samogłoskę a. Zatem nazwisko Gruszka jest odmienne. Wzorem odmiany dla nazwisk są rzeczowniki pospolite o takim samym zakończeniu jak nazwisko. W odniesieniu do nazwiska równego wyrazowi pospolitemu wzór ten jest niejako od razu podany. Nazwisko Gruszka należy więc odmieniać tak jak rzeczownik pospolity gruszka.

Forma Gruszczyna jest poprawna, ale z punktu widzenia współczesnej normy języka polskiego należałoby ją scharakteryzować jako przestarzałą. Nazwiska żeńskie odmężowskie i odojcowskie wychodzą obecnie z użycia, jeżeli się pojawiają w tekstach, to mają charakter potoczny, nie mogą zatem być używane w oficjalnych dokumentach.

Izabela Różycka

odmiana nazwiska Karchuć

Witam serdecznie,
proszę o informację dotyczącą odmiany nazwiska Karchuć. Nie udało mi się dotychczas ustalić czy jest ono odmienne przez przypadki, czy też nie.
Pozdrawiam, Julia Karchuć

Pani Julio,

jeśli chodzi o nazwiska kobiece, to odmieniają się tylko te, które zakończone są na samogłoskę -a. W związku z tym we wszystkich przypadkach gramatycznych Pani nazwisko będzie posiadało formę mianownika. Z kolei jeśli mamy do czynienia z nazwiskiem męskim (np.: Robert Karchuć), odmienia się ono według deklinacji rzeczownikowej, np.:

M. Julia Karchuć, Robert Karchuć

D. Julii Karchuć, Roberta Karchucia

C. Julii Karchuć, Robertowi Karchuciowi

B. Julię Karchuć, Roberta Karchucia

N. Julią Karchuć, Robertem Karchuciem

Ms. Julii Karchuć, Robercie Karchuciu

 

Pozdrawiam

Anna Sokół-Klein

odmiana nazwiska Kosior

Dzień dobry,
czy nazwisko Kosior odmienia się przez przypadki?
Pozdrawiam
Julia Rosińska

Wskazane przez Panią nazwisko odmienia się w w liczbie pojedynczej, w rodzaju męskim (czyli w odniesieniu do mężczyzny) w następujący sposób:
M. Kosior
D. Kosiora
C. Kosiorowi
B. Kosiora
N. Kosiorem
Ms. Kosiorze

W liczbie mnogiej, gdy mówimy/piszemy o Państwu Kosiorach, powinniśmy używać następujących form:
M. Kosiorowie
D. Kosiorów
C. Kosiorom
B. Kosiorów
N. Kosiorami
Ms. Kosiorach
Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

odmiana nazwiska Lubaszenko

Szanowni Państwo, chciałem zapytać o odmianę nazwiska Lubaszenko. Ostatnio słyszałem, jak dziennikarz mówił, że filmy z udziałem młodego Lubaszenko były wybitne. Czy to nazwisko się nie odmienia?

Ostatnio szerzy się zwyczaj nieodmieniania nazwisk kończących się na samogłoskę –o, takich jak: Lubaszenko, Mleczko, Klimuszko. Tymczasem formy nazwisk z wygłosowym –o należy odmieniać według deklinacji żeńskiej, a więc: M. Mleczko, D. Mleczki, C. Mleczce, B. Mleczkę, N. Mleczką, Ms. Mleczce. Polecam jako wzór deklinowanie znanych nazwisk, np. Kościuszko, Kościuszki, Kościuszce, Kościuszkę.

Katarzyna Jachimowska

odmiana nazwiska Maśko

Witam,
przeszukałam dość dokładnie internet i analizowałam zasady odmiany nazwisk i mam problem z jednym nazwiskiem.
Nazwisko: Maśko
Proszę o informację czy nazwisko to odmienia się.
Czy na zaproszeniu powinnam napisać,że zapraszam Sz.P Andrzeja i Beatę Maśko czy Sz.P Andrzeja i Beatę Maśków.
Pozdrawiam
Kamila Stelmach

Pani Kamilo,
wskazane przez Panią nazwisko Maśko jest odmienne:

M. Maśko
D. Maśki
C. Maśce
D. Maśkę
N. Maśką
Ms. Maśce

W zaproszeniu powinna pojawić się forma liczby mnogiej, tj. Szanownych Państwa Beatę i Andrzeja Maśków. Więcej na temat odmiany nazwisk zakończonych samogłoską -o znajdzie Pani na naszej stronie.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

Odmiana nazwiska Mitko

Szanowni Państwo!
Bardzo proszę o udzielenie odpowiedzi na pytanie: Czy nazwisko Mitko odmienia się przez przypadki? [zarówno w wypadku, gdy nosi je kobieta i mężczyzna].
Będę bardzo wdzięczna za odpowiedź.
Z wyrazami szacunku
Ewa Rokitnicka

Spośród nazwisk żeńskich odmieniają się tylko te, które kończą się na samogłoskę –a. Z tego wynika, że jeżeli nosicielką nazwiska Mitko jest kobieta, będzie ono nieodmienne. Jeżeli używamy tego nazwiska w odniesieniu do mężczyzny, wówczas odmienia się ono tak jak rzeczownik rodzaju żeńskiego, np. matka: Mitko, Mitki, Mitce, Mitkę, Mitką Mitce, Mitko!

Izabela Różycka

odmiana nazwiska Noga

Witam serdecznie

 piszę, albowiem mam ogromny problem językowy: odmiana mojego nazwiska NOGA.Bardzo broszę o pomoc w tej sprawie.
Do dnia wczorajszego moje nazwisko było nieodmienne …od pokoleń! Dla pani Magdaleny Noga, Od pani Magddaleny Noga, pani Magdalenie Noga …itd. Nawet jak ktoś miał wątpliwość, to pytał mnie, czy odmienić. Od pokoleń nikt nigdy nie odmieniał mojego nazwiska.
Będąc na studiach polonistycznych, zapytałam mojego wykładowcę z językoznastwa, by rozwiać te wątpliwości i wówczas potwierdził, że moje nazwisko jest nieodmienne. I tak było do wczoraj, kiedy odebrałam dyplom – nagrodę  z okazji DEN, a tam „… przyznaje nagrodę pani Magdalenie Nodze…”Byłam w szoku.To jak to jest z tym moim nazwiskiem?
Pozdrawiam serdecznie i z góry dziekuję
Magdalena Noga

Wymagania polskiej fleksji nakazują, aby włączać nazwiska do modeli deklinacyjnych właściwych rzeczownikom pospolitym, o ile to oczywiście możliwe. Czy użytkownik języka polskiego ma prawo do nieodmieniania swojego nazwiska? Na to pytanie odpowiedzi udzielił  Jerzy Bralczyk – znany językoznawca. Odsyłam więc do jego blogu ,,Co na języku to w głowie” (odcinek z 31 października 2013r. zatytułowany wciąż nazwy własne) http://jerzybralczyk.bloog.pl/id,338807359,title,Wciaz-nazwy-wlasne,index.html?smoybbtticaid=613a23

Na marginesie uwaga ortograficzna:  myślistwo, ale językoznawstwo.

Katarzyna Jachimowska

odmiana nazwiska Ossera

Proszę o odmianę wyrażenia Państwo Ossera w M. D. C. oraz Krzysztof Ossera w D.

Wskazane nazwisko powinno być odmieniane w następujący sposób:

liczba pojedyncza
D. Krzysztofa Ossery

liczba mnoga
M. Państwo Osserowie
D. Państwa Osserów
C. Państwu Osserom.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

odmiana nazwiska Pasek

Czy nazwisko Pasek  się odmienia?

Dzień dobry,
nazwisko Pasek odmieniamy, jeśli określa ono mężczyznę:
M. Pasek
D. Paska
C. Paskowi
B. Paska
N. Paskiem
Ms. Pasku.
W sytuacji, gdy nazwisko Pasek nosi kobieta, nie będziemy go odmieniać, np. rozmawiałam z panią Pasek, byłam z Anią Pasek na wakacjach.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

odmiana nazwiska Pieczywek

Witam
Prosze o pirade odnosnie prawidlowej deklinacji dla nazwiska Pieczywek oraz nazwy miejscowosci Narusa.
Dziekuje i pozdrawiam

Dzień dobry,
w rodzaju męskim nazwisko Pieczywek odmienia się następująco:
M. Pieczywek
D. Pieczywka
C. Pieczywkowi
D. Pieczywka
N. Pieczywkiem
Ms. Pieczywku.
W rodzaju żeńskim, w liczbie pojedynczej, nazwisko Pieczywek jest nieodmienne. W liczbie mnogiej, w odniesieniu do kobiety i mężczyzny, powinniśmy użyć form:

M. Pieczywkowie
D. Pieczywków
C. Pieczywkom
D. Pieczywków
N. Pieczywkiami
Ms. Pieczywkach.

Przypominam, że ze względów organizacyjnych (tytułowanie i kategoryzacja pytań) nie odpowiadamy na więcej niż jedno pytanie – prosimy o zgłoszenie pytania o odmianę nazwy miejscowej Narusa w osobnym pytaniu.
Proszę także pamiętać o polskich literach diakrytycznych (ę, ą, ś, ź itd.) :)!

Pozdrawiam serdecznie
Agnieszka Wierzbicka

odmiana nazwiska Sól

Dzień dobry,

chciałabym poznać Państwa opinię w przedmiocie odmiany mojego nazwiska noszonego przez mężczyznę. W mojej ocenie nazwisko to odmienia się inaczej niż rzeczownik „sól”. Nazwisko mojego męża odmieniam jak rzeczownik „król”, czyli w dopełniaczu stosuję formę „Sóla”. Proszę o informację czy zasada ta jest poprawna. Czy dobrze mi się wydaje, że kobiety o tym nazwisku w ogóle go nie odmieniają?

W „Nowym słowniku poprawnej polszczyzny” pod red. A. Markowskiego znajduje się informacja, iż nazwiska męskie zakończone na spółgłoskę -l odmieniają się analogicznie do rzeczowników pospolitych o takim samym zakończeniu. Nazwisko Pani męża powinno więc być odmieniane w następujący sposób: mianownik – pan Sól, dopełniacz – pana Soli, celownik – panu Soli, biernik – pana Sól, narzędnik – (z) panem Solą, miejscownik – (o) panu Soli.

Jeśli zaś chodzi o kobiece nazwiska to jedyną odmienną grupą są te zakończone na samogłoskę – a, będącą jednocześnie wykładnikiem żeńskości. W Pani przypadku nazwisko pozostanie nieodmienne.

Serdecznie pozdrawiam,

Elwira Olejniczak

Odmiana nazwiska Zawieska

Szanowni Państwo,
Chciałabym się poradzić w sprawie odmiany nazwisk . Wiem, że każde powinno się odmienić, jednak mam problem w przypadku jednego, występującego w mojej rodzinie. W rodzaju męskim nazwisko brzmi Zawieska, podobnie jak w r. żeńskim. W obu rodzajach odmieniłabym nazwisko jak rzeczownik(np. zawieszka). Zatem biernik l. poj. brzmiałby Zawieskę (zawieszkę)? Co jednak zrobić z liczba mnogą? W mianowniku powinno się odmienić Zawiescy, a może zostawić Zawieska? Co z biernikiem? Czy prawidłowe będzie następujące sformułowanie: „Zapraszam Joannę i Andrzeja Zawieskich?”
Będę bardzo wdzięczna za pomoc.
Pozdrawiam
Sylwia Kucharczyk 

Bardzo dobrze rozwiązała Pani problem z odmianą tego nazwiska w liczbie pojedynczej – rzeczywiście odmienia się ono jak rzeczownik rodzaju żeńskiego, na przykład zaproponowana zawieszka. W liczbie mnogiej, która w przypadku nazwisk oznacza małżeństwa, rodzeństwa itp., nazwiska kończące się na samogłoskę -a mają formę z koncówką -owie, czyli Zawieskowie, w związku z tym zapraszam Joannę i Andrzeja Zawiesków.

Izabela Różycka

odmiana nazwy firmy Joomedia

Dzień dobry
Mam problem językowy, z którym nie potrafię sobie poradzić. Chodzi o nazwę własną Joomedia (nazwa firmy). Jak będzie brzmieć nazwa w dopełniaczu: Joomedi czy Joomedii? Zgodnie z zasadą w języku polskim jedno „i” w dopełniaczu mają wyrazy pochodzenia polskiego, dwa „i” – pochodzenia obcego. O ile pierwszy człon nazwy jest ewidentnie pochodzenia obcego, o tyle z drugim mam kłopot, ponieważ słowo media jest bardzo wieloznaczne… Wystarczy tutaj podać choćby odnośnik do słownika Kopalińskiego: http://www.slownik-online.pl/kopalinski/512E1412E40EB0E2C12565DA0054C2BD.php. Byłabym wdzięczna za pomoc w rozwikłaniu tego problemu. 

Dzień dobry,
podana w pytaniu nazwa odmienia się jedynie w liczbie mnogiej, bowiem wchodzący w skład nazwy rzeczownik media nie posiada liczby pojedynczej – to pluralia tantum. Stąd też forma dopełniacza brzmieć powinna Joomediów.

Pozdrawiam serdecznie
Agnieszka Wierzbicka

odmiana nazwy programu EVA

Witam,
proszę o informację czy wyraz „EVA” powinien być odmieniany w języku polskim, jeśli tak, to w jaki dokładnie sposób. EVA, to nazwa globalnego programu, który obowiązuje w naszej firmie.
Czy zadanie np. takie jak: „Więcej informacji znajdziesz w EVIE” jest poprawne? Czy można napisać w EVie, EV-ie? Proszę o informację, która z form jest poprawna.
W razie pytań proszę o kontakt.

Dzień dobry,
wskazana nazwa EVA jest prawdopodobnie skrótowcem powstałym od pierwszych liter wyrazów wchodzących w jej skład. Do skrótowców zapożyczonych podchodzi się dwojako – albo są one pozostawiane w formie nieodmienionej, albo je odmieniamy.
Jeśli zdecydujemy się na tę drugą opcję, należy pamiętać, że nazwa ta zakończona jest na nieakcentowane -a, więc powinniśmy odmieniać ją według modelu rzeczownikowego żeńskiego:

M. EVA
D. EV-y lub Evy
C. EV-ie lub Evie
D. EV-ę lub Evę
N. EV-ą lub Evą
Ms. EV-ie lub Evie

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

odmiana nazwy Wilko

Dzień dobry. Chciałam zapytać o właściwą odmianę słowa „Wilko” nazwy własnej miejscowości pochodzącej z utworu „Panny z Wilka” .

Odmiana nazwy tej miejscowości jest następująca: mianownik – Wilko, dopełniacz – Wilka, celownik – Wilku, biernik – Wilko, miejscownik – Wilku, narzędnik – Wilkiem.

Serdecznie pozdrawiam,

Elwira Olejniczak

odmiana rzeczownika ‚narcyz’

Jaka jest poprawna forma słowa „narcyz” w bierniku i dopełniaczu liczby mnogiej?  Dziekuje za odpowiedz , przyznam sie ze mam problem czy ” narcyzy” czy „narcyze”? 

Odmiana rzeczownika narcyz przedstawia się następująco:

liczba pojedyncza
M. narcyz
D. narcyza
C. narcyzowi
B. narcyz lub narcyza
N. narcyzem
Ms. narcyzie

liczba mnoga
M. narcyzy
D. narcyzów
C. narcyzom
B. narcyzy
N. narcyzami
Ms. narcyzach

Agnieszka Wierzbicka

 

Odmiana rzeczownika ‚sorgo’

Czy wyraz ‚sorgo’ odmienia się przez przypadki podobnie jak ‚radio’, czy nie podlega deklinacji?

Dzień dobry,
wskazany w pytaniu rzeczownik ‚sorgo’ może pozostać nieodmienny lub możemy go odmienić wg wzorca II deklinacji rodzaju nijakiego (nie jak rzeczownik ‚radio’, który należy do I deklinacji):
M. sorgo
D. sorga
C. sorgu
B. sorgo
N. sorgiem
Ms. sorgu
W. sorgo
Na przykład: mąka z sorga/sorgo, wprowadzenie sorga/sorgo do upraw.
Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

odmiana rzeczownika blog

Jak odmienia się się rzeczownik ‚blog’?

Dzień dobry,rzeczownik blog ma rodzaj męski nieżywotny, więc odmiana przedstawia się następująco:

M. blog
D. blogu
C. blogowi
D. blog
N. blogiem
Ms. blogu

W potocznej polszczyźnie to słowo odmieniane zgodnie z rodzajem męskozwierzęcym i wówczas możemy usłyszeć formę D. i B. bloga.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

odmiana rzeczownika krajan

Szanowni Państwo,
proszę o podanie odmiany rzeczownika „krajan” w liczbie mnogiej. Według mnie zarówno w bierniku, jak i dopełniaczu będzie „krajanów”, ale znajoma korektorka sugeruje, że powinna być forma „krajan”. 

Dzień dobry,
odmiana rzeczownika krajan w liczbie mnogiej przedstawia się następująco (za Nowym słownikiem poprawnej polszczyzny PWN):
M. krajanie
D. krajanów
C. krajanom
B. krajanów
N. krajanami
Ms. krajanach.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

Odmiana rzeczowników obcego pochodzenia

Witam
Zwracam się z prośbą o wytłumaczenie mi jak odmienia się rzeczowniki zapożyczone od innych języków. Mam z tym problem,
a muszę zrobić na ten temat pracę. Za pomoc z góry dziękuję.

Kamil Wawrzyniak

Na pytanie o tak szerokim zakresie odpowiedzieć można tylko w sposób równie ogólny. Rzeczowniki takie odmieniają się jak rzeczowniki rodzime o takim samym rodzaju i zakończeniu tematu. Jeżeli w języku polskim nie ma rzeczowników o zakończeniu podobnym do zapożyczonych, wówczas wyrazy takie pozostają nieodmienne.

Izabela Różycka

odmiana skrótowca IKEA

Szanowni Państwo,
chciałabym zapytać czy należy odmieniać przez przypadki wyraz „IKEA”.
Zaznaczę, że jest to skrótowiec.

Z wyrazami szacunku,
Katarzyna Pasikowska

Pani Katarzyno,
skrótowiec IKEA (Ingwar Komprad z Elmatryd w parafii Agunnaryd) może pozostawać nieodmienny, np. pracować/kupować w IKEA lub odmieniać go będziemy wg wzorca deklinacji żeńskiej, tj.
M. IKEA
D. IKE-i
C. IKE-i
B. IKE-ę
N. IKE-ą
Ms. IKE-i.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

odmiana skrótowca KORWiN

Szanowni Państwo

Jak odmieniać przez przypadki skrót nazwy partii KORWiN? Czy to jest sylabowiec czy skrótowiec mieszany?

Jakie połączenia z innymi wyrazami są niepoprawne lub niezręczne? (np. członek KORWiNu (KORWiNa!)- dwuznaczne i śmieszne.

Brak znajomości pełnej nazwy uniemożliwia odpowiedź na pytanie o typ skrótowca. Aby uniknąć dwuznaczności, lepiej użuwać pełnej nazwy lub poprzedzać skrótowiec leksemem partia, ewentualnie używać końcówki -u (członek partii KORWiN lub członek KORWiN-u).

Katarzyna Jachimowska

odmiana wyrazu malarz

Szanowni Państwo!
W ćwiczeniu u dziecka w klasie piątej jest zdanie: „Dwóch malarzy pracowało na budowie”.W poleceniu należy określić przypadek rzeczownika. Czy to będzie dopełniacz? Czy „dwóch malarzy” to nie mianownik? Pogubiłam się w tym i będę wdzięczna za wyjaśnienie. 

W przytoczonym przez Panią wypowiedzeniu wyraz malarz użyty został oczywiście w formie dopełniacza (lm M. malarze, D. malarzy). Można przyjąć, że razem z poprzedzającym liczebnikiem pełni funkcję podmiotu (oba słowa wskazują bowiem na mnogi desygnat – wykonawców czynności). Być może Pani wątpliwość wzięła się stąd, że podmiot w wypowiedzeniu najczęściej wyrażany jest rzeczownikiem w mianowniku.

Bartłomiej Cieśla

 

odmiana żeńskiego nazwiska Suska

Dzień dobry, bardzo proszę mi doradzić, jak odmienić nazwisko Suska. Dyplom dla kogo? Dla Ani Suski, czy Ani Suskiej?
Pozdrawiam Katarzyna Gardocka

Sposób odmiany takiego nazwiska zależy od tego, czy motywujące je nazwisko męskie ma postać przymiotnika, czy rzeczownika. Jeżeli podstawą tego nazwiska jest męska forma Suski (np. Jan Suski), to ma ono postać przymiotnika i tak też powinno być odmienione (Ania Suska, Suskiej, Suskiej, Suską, Suską, Suskiej). Jeżeli natomiast podstawa męska brzmi Suska (np. Jan Suska), wówczas ma ono formę rzeczownika, a zatem odmieniać się powinno jak rzeczownik (Ania Suska, Suski, Susce, Suskę, Suską, Susce).

Izabela Różycka

opera buffo czy opera buffa?

W związku z recenzjami, jakie ukazały się w prasie po premierze opery Rossiniego „Cyrulik sewilski”, mam wątpliwości co do poprawności form opera buffo czy opera buffa? Proszę o objaśnienie, co to znaczy, z jakiego języka pochodzi, czy można użyć jaszcze innej formy. W recenzjach spotkałam się z różnymi formami i po lekturze tych tekstów mam prawdziwy mętlik w głowie ( a może mentlik?). Dziękuję i pozdrawiam wszystkich.

Danuta Z.

Słowo buffo pochodzi z języka włoskiego i oznacza ‚komiczny, błazeński’. Z kolei opera buffa to gatunek włoskiej opery komicznej, która zawiera pierwiastki ludowe. Poprawna więc forma to opera buffa a nie opera buffo. Mam nadzieję, że mętlik, który pojawił się w Pani głowie, już zniknął.

Serdecznie pozdrawiam

Anna Sokół-Klein

 

otworzyłam czy otwarłam?

otworzyłam czy otwarłam?

Obie wymienione formy są poprawne. Pierwsza z nich to forma obecnie używanego czasownika, którego bezokolicznik brzmi otworzyć, podczas gdy druga to dawna postać tego czasownika, który brzmiał odewrzeć. Ta historyczna forma występuje obocznie do nowszej w czasie przeszłym (otworzyłam // otwarłam, otworzyłaś // otwarłaś otworzyła // otwarła, otworzyłyśmy // otwarłyśmy, otworzyłyście // otwarłyście, otworzyły // otwarły) oraz w imiesłowach przymiotnikowym biernym (otwarty // otworzony) i przysłówkowym uprzednim (otworzywszy // otwarłszy). W wydawnictwach poprawnościowych dawne formy czasu przeszłego oznaczane są jako rzadkie, natomiast w przypadku imiesłowu przymiotnikowego powszechniejsza jest forma otwarty.

Izabela Różycka

pacta conventa – odmienne czy nie?

Dobry wieczór,
mam następujące pytanie: jak odmieniają się przez przypadki pacta conventa? Wydają się być spolszczone, ale ich, przynajmniej intuicyjnie, pojedynczo-mnoga liczba nie pomaga w tym zadaniu. Gdy są jedne są to pacta conventa, co jednak zrobić gdy jest ich kilka? Pacta conventów? Proszę o wyjaśnienie tych wątpliwości.
Pozdrawiam!

Nazwa pacta conventa to rzeczownik nieposiadający liczby pojedynczej (tzw. pluralia tantum) i nieodmienny. W Nowym słowniku poprawnej polszczyzny PWN pod red. Andrzeja Markowskiego (Warszawa 2002, s. 630) wskazane jest jednak, że określenie to występuje niekiedy w miejscowniku (l.mn.) – pactach conventach.

Agnieszka Wierzbicka

Pęczaku czy pęczaka?

Szanowni Państwo,
jak brzmi poprawna forma rzeczownika „pęczak” w zdaniu: Nie mam pęczaku (-a)?

Poprawną formą dopełniacza liczby pojedynczej rzeczownika pęczak jest ta z końcówką -u, a zatem Nie mam pęczaku.

Izabela Różycka

Pisownia i odmiana skrótowca MUSHRA

Szanowni Państwo,
ostatnio dyskutowałem o słowie MUSHRA. Jest to nazwa testu statystycznego [1].
Jak odmieniać to słowo oraz jak zapisywać odmienioną formę? Np. czy poprawna jest forma pisana „z Muszrą”? Czy może „z Mushrą”? Jak odmieniać to słowo w miejscowniku – „o czym”?
Pozdrawiam,
Jakub Mikians

MUSHRA to skrótowiec, czyli wyraz utworzony z pierwszych głosek wielowyrazowej angielskiej nazwy Multiple Stimuli with Hidden Reference and Anchor, dotyczą jej więc zasady pisowni i odmiany skrótowców. Te ostatnie piszemy wielkimi literami, a w formach obcego pochodzenia spolszczamy tylko zakończenia, żeby dostosować wyraz do polskiej odmiany. A zatem nie można pisać Mushra ani Muszra. Odmiana tego wyrazu wygląda następująco: co? MUSHRA, czego? MUSHR-y, czemu? MUSHR-ze, co? MUSHR-ę, z czym? z MUSHR-ą, o czym? o MUSHR-ze.

Izabela Różycka

plac budowy

Witam serdecznie. Mam do Państwa jedno pytanie dotyczące liczby mnogiej wyrażenia plac budowy. Czy w dopełniaczu liczby mnogiej można użyć wyrażenia placów budów, czy lepiej placów budowy?
Z góry dziękuję za odpowiedź.

Z poważaniem,
Przemysław Ciszewski

Wyczerpującej odpowiedź  na to pytanie udzielił w 2011 r. Mirosław Bańko, z którym się w pełni zgadzam. Odsyłam w związku z tym do Poradni PWN  

  http://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/budowa-budow;11764.html

Zachęcam w przyszłości do szukania odpowiedzi najpierw w archiwach różnych poradni językowych.

Katarzyna Jachimowska

 

pochodzące z jęz. niem. nazwisko Bernoulli a nazwiska włoskie zakończone na -i

Wystawa ilustracji Andriollego w holu Biblioteki Uniwersyteckiej przypomniała mi pytanie o odmianę nazwiska Bernoulli. Dla wyjaśnienia zacytuję fragment książki Iana Stewarta „Oswajanie nieskończoności”, Prószyński i S-ka, Warszawa 2009.

„Szwajcarski ród Bernoullich wywarł olbrzymi wpływ na rozwój matematyki. Co najmniej cztery pokolenia tego rodu wniosły znaczący wkład zarówno do matematyki teoretycznej, jak i stosowanej. Nazywani często mafią matematyczną, zaczynali od kariery prawniczej, medycznej lub duchownej, ale w końcu wychodziła z nich prawdziwa natura i zajmowali się matematyką – zawodowo lub amatorsko.
     Wiele różnych pojęć matematycznych wiąże się z nazwiskiem Bernoulli, choć nie zawsze ich twórcą jest ten sam Bernoulli.”

Zgodnie z przyjętymi zasadami pisowni w nazwiskach zakończonych na  -i  opuszczamy niewymawianą literę  -i  przed końcówkami  -ego,  -emu, np.  Torricelli, Torricellego, Torricellemu, Botticelli, Botticellego, Botticellemu (są wyjątki, np. Zwingli). We wszystkich znanych mi tekstach występują jednak formy Bernoulliego, Bernoulliemu. Mówimy na przykład o liczbach Bernoulliego, o lemniskacie Bernoulliego albo o odkryciu, które zawdzięczamy Bernoulliemu. Czy jest to jeszcze jeden wyjątek, czy też ma to jakieś swoje uzasadnienie?

Drugie pytanie dotyczy wymowy. W przypadku nazwiska Bernoulliego nie ma wątpliwości – jest wymawiane miękko. Ale co z nazwiskiem Capellego (tego od twierdzenia Kroneckera-Capellego)? W starych książkach można spotkać formę Capelliego, dziś jednak, jeśli się jeszcze trafi, jest uważana za błąd. Z drugiej strony nie spotkałem się nigdy z wymową twardą – zawsze było to wymawiane miękko. Czy oba sposoby wymowy są w tym przypadku dopuszczalne? Czy jeden z nich jest bardziej zalecany? I jak to się powinno poprawnie wymawiać na wykładzie dla studentów?

Czy nazwiska Andriolli, Capelli itp. były kiedyś w przypadkach zależnych zapisywane i wymawiane miękko, a stwardniały dopiero później?

Wojciech Banaszczyk
Katedra Analizy Funkcjonalnej
Wydział Matematyki i Informatyki UŁ

Sytuacja przedstawia się następująco:

  1. Nazwisko Bernoulli (wymawiane bernuli) jest pochodzenia niemieckiego (wskazuje tak Słownik wymowy i odmiany nazwisk obcych, I. Bartmińskiej i J. Bartmińskiego, Bielsko-Biała 1997, s. 160), więc poprawna odmiana nie będzie taka, jak Pan wskazał (czyli nie jest zgodna z wzorcem odmiany nazwisk włoskich zakończonych głoską -i). Poprawnie nazwisko to odmienia się wg wzorca przymiotnikowego (podobnie jak np. nazwisko Zwingli czy Tschudi):
    M. Bernoulli
    D. Bernoulliego
    C. Bernoulliemu
    D. Bernoulliego
    N. Bernoullim
    Ms. Bernoullim.
  2. Alfredo Capelli (wymowa kapelli) był Włochem, więc wzorcowo jego nazwisko odmieniamy (i wymawiamy) wg następującego schematu:
    M. Capelli
    D. Capellego
    C. Capellemu
    D. Capellego
    N. Capellim
    Ms. Capellim.
    Zgodnie z zasadami obowiązującymi we współczesnej polszczyźnie w nazwiskach tego typu, czyli zakończonych na (l)li przed końcówkami –ego, –emu, literę i opuszczamy, gdyż litera ta przed samogłoską oznacza zmiękczenie poprzedzającej spółgłoski (co w tym wypadku jest niepotrzebne, ponieważ spółgłoska l jest miękka). Zachowujemy natomiast literę i w formach narzędnika i miejscownika, ponieważ oznacza ona tu nie tylko zmiękczenie poprzedzającej spółgłoski, ale take końcową samogłoskę i. Niestety trudno jest mi dokładnie orzec, od kiedy ta zasada odmiany (a co za tym idzie i wymowy) obowiązuje.

Agnieszka Wierzbicka

przebiec (aspekt dokonany) a przebiegać (aspekt niedokonany)

Dzień dobry,
sporządzając protokół z egzaminu, poprawnie powinnam napisać: Egzamin przebiegł zgodnie z procedurami czy Egzamin przebiegał zgodnie z procedurami, a może obie formy są poprawne.
Z góry dziękuję za odpowiedź.
Malwina

Pani Malwino,
wskazany przez Panią problem wynika z zastosowania w zdaniach czasowników dokonanych i niedokonanych. Aspekt dokonany przedstawia czynność jako zakończoną, wykonaną. Z kolei aspekt niedokonany nie prezentuje czynności zakończonej, lecz ukazuje ją jako trwającą lub powtarzającą się.
Pierwsze zdanie z Pani pytania wskazuje na użycie czasownika dokonanego przebiec – egzamin odbył się i czynność jest już zakończona. Drugie zdanie z czasownikiem niedokonanym  przebiegać wskazuje na czynność powtarzającą się wiele razy, zachodzącą, a tym samym nie skończoną. Tym samym poprawne jest, w opisanej przez Panią sytuacji, użycie zdania pierwszego.

Pozdrawiam serdecznie
Agnieszka Wierzbicka

przekonywujący czy przekonywający?

Która forma jest poprawna:  „przekonywujący” czy „przekonywający”? czy też obydwie formy są poprawne,tylko oznaczają co innego?

Z poważaniem.

 

Dzień dobry,
zgodnie z normą wzorcową powinniśmy używać form: przekonujący i przekonywający (ta druga pojawia się zdecydowanie rzadziej). Można jednak zauważyć, że w codziennej komunikacji coraz częściej słyszymy (i widzimy w tekstach pisanych) słowo przekonywujący. Warto jednak pamiętać, że forma ta jest wg normy wzorcowej ciągle kwalifikowana jako niepoprawna, bowiem jest efektem nieuprawnionej kontaminacji fleksyjnej, tj. połączenia dwóch różnych schematów odmiany.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

 

Rac – Racowie

Szanowni Państwo,
chciałbym się dowiedzieć czy mianownik liczby mnogiej od wyrazu Rac (Serb) to Racowie?
Z serdecznymi pozdrowieniami,
P. K.

Panie Piotrze,
od rzeczownika Rac można utworzyć formę liczby mnogiej Racowie, tak jak Pan napisał w swoim pytaniu :).

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

Radogoszcz (osiedle w Łodzi) i Radogoszcz (w Tarnowskiem)

Szanowni Państwo,
czy poprawne jest stwierdzenie – mieszkam na Radogoszczu, czy na Radogoszczy?
Z poważaniem
Jacek Zawirski

Dzień dobry,
nazwa osiedla w Łodzi Radogoszcz (dawniej gmina i wieś pomiędzy Zgierzem a Łodzią) jest rodzaju męskiego, tym samym powinniśmy powiedzieć: mieszkam na Radogoszczu. W pobliżu Tarnowa położona jest także miejscowość o tej nazwie, jednak jest to nazwa rodzaju żeńskiego (ta Radogoszcz), stąd też jej mieszkańcy powinni mówić: mieszkam w Radogoszczy, jadę do Radogoszczy.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

rodzaj rzeczownika

Witam, chciałabym upewnić się, jakie rodzaje ma rzeczownik  w liczbie mnogiej.
jakiego rodzaju jest np.rzeczownik kwiaty?
Pozdrawiam

W liczbie pojedynczej wyróżniamy pięć rodzajów:

  • męskoosobowy,
  • męskożywotny,
  • męskonieżywotny,
  • żeński,
  • nijaki.

W liczbie mnogiej rzeczowniki dzielą się na:

  • męskoosobowe (nazywające mężczyzn, np. kawalerowie, lub grupy, w których jest przynajmniej jedna osoba płci męskiej, np. krewni),
  • niemęskoosobowe (pozostałe rzeczowniki).

Wskazany w pytaniu przykład kwiaty jest więc rodzaju niemęskoosobowego.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

rodzaj rzeczownika kataplazm

Jak odmienić słowo kataplazm?
Zrobić kataplazmę. – Czy – Zrobić kataplazm.
Woreczek z kataplazmą. – Czy – woreczek z kataplazmem.
Z góry dziękuję
Zbyszek

Jak rozumiem, chodzi o to, jakiego rodzaju jest ten rzeczownik. Formułując je, sam Pan w pewnym sensie na nie odpowiedział, ponieważ użył Pan formy (ten) kataplazm a nie (ta) kataplazma. W języku polskim większość rzeczowników rodzaju męskiego kończy się na spółgłoskę, podczas gdy większość rzeczowników rodzaju żeńskiego zakończona jest samogłoską -a. A zatem skoro kataplazm, to rodzaj męski nieżywotny, czyli zrobić kataplazm; woreczek z kataplazmem.

Izabela Różycka

Rzeczownik attaché

Czy dopuszczalna jest odmiana wyrazu „attaché” w dopełniaczu liczby mnogiej ? Min. Spraw Zagranicznych Witold Waszczykowski w swojej wypowiedzi użył spolszczonej formy „brakuje nam ataszy”. Moim zdaniem był to oczywisty błąd językowy; wg mnie zdanie powinno brzmieć „brakuje nam ludzi na stanowiska attaché”.
Z góry dziękuję za odpowiedź !
Z poważaniem
Jerzy Kwiatkowski

Ma Pan rację, takie użycie wyrazu attaché jest niepoprawne. Jest to wyraz zapożyczony z języka francuskiego, niespolszczony, tzn. wymawiany tak jak w języku, z którego został przejęty, czyli z akcentem padającym na ostatnią sylabę. Takie wyrazy w polszczyźnie są nieodmienne. Błąd powstał zapewne z powodu niewłaściwej wymowy, tzn. przesunięcia akcentu na przedostatnią sylabę i potraktowania takiej formy jako mianownika liczby mnogiej typu apasze, Apacze itp.

Izabela Różycka

Schwerin

Szanowni Państwo,

która forma jest poprawna?

1. Jadę do Schwerina (podobnie jak do Szczecina, Koszalina, itp.)

2. Jadę do Schwerinu.

Odmiana nazw miejscowości – szczególnie obcych, które nie są dobrze znane – może sprawiać trudności. Przede wszystkim dlatego, że używane są rzadko i trudno powiedzieć, by wykształcił się jeden powszechnie aprobowany wzorzec ich deklinowania. I tak np. w nazwach polskich rodzaju męskiego w dopełniaczu przeważa końcówka –a (do Szczecina, Wrocławia, Krakowa, Poznania). Końcówkę –u, jak zauważa Jan Grzenia w Słowniku nazw miejscowości i mieszkańców, mają nazwy pochodzenia obcego (do Sztumu, Grunwaldu), a także zakończone tym samym morfemem co wyraz pospolity z taką samą końcówką, np. do Kołobrzegu jak do brzegu.

Wyraźna jest też wariantywność w zakresie odmiany nazw niemieckich. Powiemy do Berlina, do Hamburga i do Augsburga, ale do Dortmundu, Stuttgartu, Rostocku, Dusseldorfu… W nazwach miast położonych za granicą końcówka –u jest relatywnie częsta, por. też Londynu, Madrytu, Turynu, Rzymu.

Niestety nazwa Schwerin nie jest notowana w polskich słownikach poprawnościowych, stąd trudno rozstrzygnąć jednoznacznie, która postać dopełniacza jest właściwa. Radziłbym, by posługiwać się wariantem, który jest powszechniejszy, bo najprawdopodobniej właśnie ten będzie zyskiwał przewagę i być może w przyszłości zostanie skodyfikowany i opisany przez językoznawców w słowniku.

W Internecie (dane na podstawie wyników w przeglądarce Google) przeważa fraza Schwerinu, por.

do Schwerina (884 wyniki), do Schwerinu (3 390 wyników)

bilety do Schwerina (0 wyników), do Schwerinu (23 700)

Bartłomiej Cieśla

sługi Boże i słudzy Boży

Dzień dobry!
Chciałabym dowiedzieć się, jak wygląda liczba mnoga określenia „sługa Boży” w przypadku, kiedy do tej grupy zakwalifikujemy zarówno kobiety, jak i mężczyźni?

Forma mianownika liczby mnogiej może brzmieć w tej sytuacji dwojako: sługi Boże lub słudzy Boży.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

spojrzeć się

Szanowni Państwo,
moje pytanie dotyczy czasownika „spojrzeć”. Pochodzę z Małopolski i było dla mnie naturalne, że nie jest to czasownik zwrotny. Po przyjeździe do Łodzi zauważyłam, że wiele osób uważa ten czasownik za zwrotny, mówiąc np. „Spojrzał się na mnie”. Szukając odpowiedzi na nurtujące mnie pytanie wyczytałam, że jest to wyrażenie potoczne lub regionalizm. Bardzo proszę o potwierdzenie lub odrzucenie tej tezy. Czy poprawna forma to „spojrzeć”, czy też „spojrzeć się”?
Z góry dziękuję za pomoc.

Słownik współczesnego języka polskiego pod red. B. Dunaja odnotowuje obok form spoglądać (czasownik niedokonany) i spojrzeć (czasownik dokonany) również spoglądać się i spojrzeć się (z adnotacją rzadkie).  Z kolei Słownik języka polskiego PWN przy formach spoglądać się – spojrzeć się zaznacza ich potoczność. Z całą pewnością nie jest to regionalizm łódzki, ale rozpowszechniona w wielu rejonach Polski forma potoczna.

Katarzyna Jachimowska

supraporta

Witam
Jak powinno się mówić : płaskorzeźba jest w supraportach, czy na supraportach?
Pozdrawiam
Monika Gajek

 

Pani Moniko,
pierwsza forma jest poprawna – płaskorzeźba w supraportach.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

swędzić czy swędzieć?

Witam. W moim podręczniku od polskiego było napisane „swędziało”. Moja nauczycielka mówiła, że jest to poprawna forma. Myślę, że powinno się mówić „swędziło”. Która forma jest poprawna?
Pozdrawiam.

Obie wymienione przez Pana formy są poprawne. Czasownik ten ma dwie postaci swędzić albo swędzieć. Z wyborem którejś z nich wiąże się różnica w tworzeniu form gramatycznych czasu przeszłego właściwych dla tego czasownika (występuje on tylko w 3 osobie), a zatem: swędzić (swędził, swędziła, swędziło, swędziły) albo swędzieć (swędział, swędziała, swędziało, swędziały).

Izabela Różycka

Szła czy szedła?

Szanowni państwo chciałbym  się dowiedzieć jaka jest poprawna forma czasownika szła czy szedła.

Dodatkowa grupa głosek ed- pojawia się w odmianie tego czasownika w czasie przeszłym tylko w formach rodzaju męskiego: szedłem, szedłeś, szedł. We wszystkich pozostałych formach, tj. w rodzaju męskoosobowym (szliśmy, szliście szli), rodzaju żeńskim (szłam, szłaś, szła), rodzaju nijakim (szło), rodzaju niemęskoosobowym (szłyśmy, szłyście, szły), te głoski nie występują. A zatem on szedł, ale ona szła.

Izabela Różycka

Thibaut Courtois – odmiana

Drodzy Państwo, we wczorajszym meczu Ligi Mistrzów w drużynie Atletico grał bramkarz Thibaut Courtois. Czy – a jeśli tak, to w jaki sposób – należy odmieniać nazwisko tego belgijskiego piłkarza?

 

Dzień dobry,
nazwisko Courtois – podobnie jak Dubois – nie powinno byś odmieniane. Natomiast imię odmieniamy: Thibaut, Thibauta, Thibautowi, Thibauta, Tibautem, Thibaucie.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

torba z uchami czy torba z uszami?

Witam serdecznie!
Przed chwila przeczytalam w  Dzienniku Lodzkim (wydanie internetowe) o powstaniu w Lodzi PORADNI JEZYKOWEJ. Cieszy mnie ta inicjatywa!
Przesylam Panstwu moja “korespondencje” z Firma Tchibo, ktora dotyczy torby z USZAMI lub UCHAMI z prosba o pomoc!
Kupilam w Tchibo torbe… Z etykiety (w kilku jezykach) wyczytalam, ze po polsku jest to TORBA Z UCHAMI…. Torbe kupilam w Niemczech, gdzie mieszkam.
Na polskiej stronie internetowej Tchibo.pl znalazlam te torbe i z opisu dowiedzialam sie, ze jest to TORBA Z USZAMI…
Poprosilam Firme Tchibo o wyjasnienie tej kwestii….Czekam juz bardzo dlugo…
Wiem, ze UCHA dotycza raczek, uchwytow…
Ale dlaczego w Polsce uzywa sie okreslenia Z USZAMI, a na rynku niemieckim  Z UCHAMI??
Bede wdzieczna za wyjasnienie tej kwestii przez specjalistow od jezyka polskiego.
Pozdrawiam  serdecznie
Barbara Steffen /Lodzianka…

Wyraz ucho w znaczeniu ‘uchwyt w kształcie łuku, koła, prostokąta lub pętli’ w liczbie mnogiej ma dwie oboczne formy fleksyjne, tzn. uszy i ucha. Słownik języka polskiego pod red. Witolda Doroszewskiego (wydany w II połowie XX w.) nie wskazywał, która z nich jest lepsza, formę uszy opisywał jednak jako rzadszą.
Zgodnie ze współczesną normą językową wariant ucha uznawany jest za wzorcowy, uszy – za potoczny, a więc mniej staranny, dopuszczalny w nieoficjalnych sytuacjach komunikacyjnych. Oczywiście na etykiecie przygotowywanej przez firmę, która stara się budować pozytywny obraz swojej marki, powinna pojawić się postać wzorcowa (a więc torba z uchami).
Trudno powiedzieć, z czego wynikają opisane przez Panią rozbieżności. Być może za przygotowanie etykiet odpowiadały dwie różne osoby, mające odmienną intuicję językową.
Z moich obserwacji wynika, że Polacy coraz rzadziej używają form ucha, uch, uchom, ucha, uchami, uchach, zapewne z obawy przed popełnieniem błędu językowego. Tymczasem są to warianty regularne, tworzone za pomocą tych samych końcówek fleksyjnych, które przyłączane są do twardotematowych rzeczowników rodzaju nijakiego, por. krzesłokrzesł-a, krzeseł-, krzesł-om, krzesł-a, krzesł-ami, krzesł-ach. Forma uszy, we współczesnej polszczyźnie częstsza, stanowi relikt dawnej liczby podwójnej.

Łączę pozdrowienia –
Bartłomiej Cieśla

 

 

trampki

Jak brzmi dopełniacz wyrazu trampki? trampek czy trampków?

Poprawna forma dopełniacza to trampek.
Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

Tułaczy czy tułaczów?

Dzień dobry,
Mam następujące pytanie: zastanawiam się nad poprawną odmianą słowa tułacz w l. mn. Czy jest to tułaczy czy tułaczów, i dlaczego.
Pozdrawiam

Obie z wymienionych przez Panią form są poprawne, przy czym bardziej powszechna jest forma tułaczy, natomiast drugą z nich, czyli tułaczów Słownik poprawnej polszczyzny kwalifikuje jako rzadką. Taka sytuacja, tj. dopuszczenie przez normę dwóch form obocznych świadczy o tym, że zwyczaj językowy nie ukształtował się w ich przypadku w sposób jednoznaczny, a obie formy są teoretycznie możliwe.

Izabela Różycka

ulubiony, ulubieńszy…

Czy dopuszczalne jest stopniowanie tak wyrazu: ulubiona-ulubieńsza, najulubieńsza?

„Nowy słownik poprawnej polszczyzny” pod red. Andrzeja Markowskiego podaje dwa sposoby stopniowania leksemu ulubiony. Pierwszy z nich, opisowy i częściej stosowany: ulubiony, bardziej ulubiony, najbardziej ulubiony oraz drugi, rzadki, ale dopuszczalny: ulubiony, ulubieńszy, najulubieńszy.

Pozdrawiam,

Elwira Olejniczak

 

 

W Ułan Batorze czy w Ułan Bator?

W Ułan Batorze, czy w Ułan Bator?

Nazwa stolicy Mongolii Ułan Bator zasadniczo jest traktowana jako nieodmienna. Ze względu jednak na to, że budowa tej nazwy pozwala ją włączyć do odpowiedniego wzoru polskiej deklinacji rzeczownikowej, Słownik poprawnej polszczyzny dopuszcza także jej odmianę w następujący sposób: Ułan Batoru, Ułan Batorem, Ułan Batorze, tzn.  z odmieniającym się drugim członem. Te formy we wspomnianym słowniku określane są jednak jako rzadkie.

Beata Burska-Ratajczyk

Wilka Ksawerów

Proszę o pomoc w odmianie przez przypadki nazwy miejscowości w powiecie zgorzeleckim, woj. dolnośląskie: Wilka Ksawerów.

Dla nazw geograficznych w postaci zestawień normą jest odmienianie obu składników (elementy rzeczownikowe odmieniają się jak rzeczowniki, a przymiotnikowe – jak przymiotniki, także wtedy, gdy nazwa składa się z dwóch członów należących do tej samej części mowy).

M. Wilka Ksawerów

D. Wilki Ksawerowa

C. Wilce Ksawerowie

B. Wilkę Ksawerów

N. Wilką Ksawerowem

Ms. Wilce Ksawerowie

Katarzyna Jachimowska

Wołacz rzeczownika „przewodnicząca”

Dzień dobry. Ostatnio mam z wieloma osobami dylemat, czy wołacz „przewodnicząco” jest niepoprawny. Na początku wyrosła kłótnia, czy wołaczem jest przewodnicząca czy przewodnicząco. Na razie udało się udowodnić, że to pierwsze jest poprawne wg dr Katarzyny Sujkowskiej-Sobisz, ale co do drugiego nawet zaprzeczenia nie znalazłem ani wzmianki w słowniku, jednak wg mnie naturalną odmianą słowa przewodnicząca jest przewodnicząco, dlatego dziwi mnie brak tego słowa w słowniku.

Wyraz przewodnicząca to z pochodzenia forma czasownika, tzw. imiesłów przymiotnikowy czynny. W zdaniu, w zależności od kontekstu funkcjonuje jako przymiotnik (Osoba przewodnicząca obradom może ogłosić przerwę) lub rzeczownik (Przewodnicząca ogłosiła przerwę). Imiesłowy przymiotnikowe odmieniają się jak przymiotniki, a wołacz tej ostatniej części mowy ma formę równą mianownikowi (miły chłopiec – miły chłopcze!; młoda dziewczyna – młoda dziewczyno!). Użycie wołacza   wyrazu przewodnicząca z właściwą części rzeczowników rodzaju żeńskiego końcówką -o ma podkreślić, że w danym zdaniu jest on właśnie rzeczownikiem. Jednak gdyby zmiana funkcji składniowej z przymiotnika na rzeczownik miała powodować jednocześnie zmianę końcówek fleksyjnych (z deklinacji przymiotnikowej na rzeczownikową), to po pierwsze, dlaczego nie próbujemy tego robić w odniesieniu do wszystkich przypadków, tylko wołacza, a po drugie, dlaczego taka sama zmiana nie występuje w formie rodzaju męskiego? Sądzę, że dzieje się tak, ponieważ doskonale odróżniamy na podstawie kontekstu, z jaką funkcją mamy do czynienia, a poza tym do formy męskiej jesteśmy już przyzwyczajeni, podczas gdy żeńska jest w takich użyciach nowa (kobiety przewodniczą rozmaitym gremiom w życiu publicznym od niedawna), a więc odbierana jako dziwna. Moim zdaniem jedyną poprawną formą wołacza tego wyrazu jest ta typowa dla przymiotników, tzn. przewodnicząca! Taką samą interpretację tej formy podaje Wielki słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. Andrzeja Markowskiego (2016).

Izabela Różycka

wymyślić czy wymyśleć?

Pisze się wymyśleć czy wymyślić? 

Dzień dobry,
poprawny bezokolicznik to wymyślić (zarówno w tekście pisanym, jak i w mowie) – jest to forma dokonana czasownika ‚wymyślać’.

Pozdrawiam serdecznie
Agnieszka Wierzbicka

Ortografia

„m.in.:” czy „m.in:”, czyli czy piszemy podwójny znak interpunkcyjny

Droga Poradnio,
który zapis jest poprawny „m.in.:” czy „m.in:”?

W komunikacji językowej często posługujemy się skrótami. Interpunkcja w skrótach może rozstrzygać o innym znaczeniu skracanego słowa, np.: at – atmosfera techniczna; ale a. t łac.  a tergo, czyli od tyłu, ułożony w porządku alfabetycznym ostatnich liter wyrazów; t – tona, ale: t. – tom, tempo, tenor.

Warto odwołać się do ogólnej zasady dotyczącej stawiania kropek w skrótach. Nie stawia się kropki po skrótach zawierających początek i koniec wyrazu skróconego: dr – doktor; mgr – magister, nr – numer.   Jeżeli w nazwie wielowyrazowej drugi wyraz (lub jeden z następnych) rozpoczyna się od samogłoski, to jej skrót ma kropkę po skrócie każdego słowa: min– między innymi; rub– roku ubiegłego; oo– ograniczona odpowiedzialność.

Czasem występują obok siebie dwa znaki interpunkcyjnekropka, która oznacza skrót danego słowa lub nazwy wielowyrazowej i dwukropek, który wprowadza wyliczenia – m. in.: lub np.:. Oba te znaki powinny być napisane. Jedynym odstępstwem od tej zasady jest sytuacja, kiedy na końcu zdania występuje skrót z kropką lub wielokropek. Wówczas nie stosuje się dwóch znaków interpunkcyjnych.

Beata Burska-Ratajczyk

— 

 

„Wejście TYLKO do lokali mieszkalnych”

Witamy serdecznie, czy moglibyśmy uprzejmie prosić o opinię z punktu widzenia językoznawcy, albowiem mamy wątpliwości w przypadku napisu, który znajduje się na drzwiach kamienicy, w której znajdują się apartamenty i biura: „Wejście TYLKO do lokali mieszkalnych”.

Mamy na myśli partykułę ograniczającą „TYLKO”, którą wyróżniono – nie wiadomo dlaczego – wielkimi literami; oraz mamy na myśli zbytnią opisowość napisu, który naszym zdaniem powinien być raczej któtką informacją, na przykład: APARTAMENTY I BIURA, PRYWATNE APARTAMENTY I BIURA. Nie uwzględniono także, iż wejście prowadzi także do lokali biurowych.
Nie jest dla nas czytelne zastosowanie wielkich liter w przypadku wyrazu „TYLKO”. Jest to błąd językowy.
Dziękujemy serdecznie
Pozdrawiamy.

 

Rzeczywiście nie ma językowego powodu, by w przywołanym przez Pana przykładzie stosować wielką literę w środku wypowiedzenia. W napisie: „Wejście TYLKO do lokali mieszkalnych” najwyraźniej jednak intencjonalnie zastosowano zarówno modulant „tylko”, jak i zapis w postaci wersalików.  Chodziło zapewne o wyeksponowanie tego elementu przekazu i ograniczenie grupy użytkowników wejścia. W moich kompetencjach nie leży jednak wypowiadanie się na temat zasadności prawnej takiego sformułowania.

Serdecznie pozdrawiam,

Elwira Olejniczak

Adwokat Jan Kowalski czy adwokat Jan Kowalski?

Dzień dobry,
 Proszę o poradę, czy w piśmie urzędowym kierowanym do adwokata
 prawidłowo należy w pierwszej linijce adresu napisać: adwokat Jan
 Kowalski, zgodnie z zasadą pisowni zawodów z małej litery, czy też
Adwokat Jan Kowalski?
 Pozdrawiam
 Tomasz Sorek

W takim przypadku odwołać się można do dwóch reguł ortograficznych. Pierwsza z nich mówi, że chociaż nazwy godności oraz tytułów naukowych i zawodowych piszemy małą literą, jednak zgodnie ze zwyczajem można tu zastosować wielką literę, pod warunkiem że nazwa taka odnosi się do konkretnej osoby i występuje w pełnym brzmieniu. Według drugiej reguły wielką literą piszemy nazwy osób, do których się zwracamy w listach prywatnych i oficjalnych oraz urzędowych podaniach. A zatem w nagłówku pisma urzędowego nazwa zawodu osoby, do której się zwracamy, powinna być napisana wielką literą.

Izabela Różycka

Ajax Amsterdam – Ajaxu czy Ajaksu?

Dzień dobry, mam krótkie pytanie. Pisownia drużyny piłkarskiej Ajax Amsterdam, jak powinna być odmieniana? Ajaxu Amsterdam, czy Ajaksu Amsterdam? 

Tendencja ortograficzna jest taka, aby nawet w nazwach własnych zamieniać w przypadkach zależnych x na ks, a więc D. lp. Ajaksu Amsterdam. Tu jeszcze ciekawa rzecz fleksyjna: Ajaks, Ajaksa oznacza mężczyznę, więc ma w dopełniaczu -a, Ajax (Amsterdam) ma -u, gdyż jest rzeczownikiem męskonieżywotnym. Zatem primo: -u przez odróżnienie od Ajaksa, secundo jako wyrównanie do innych nazw klubów: Interu, Realu, Bayernu (choć to nie reguła – Zenita, Szachtara, Spartaka).

Katarzyna Jachimowska

Beata Grochala-Woźniak – konsultacja

alawici, druzowie

Droga Poradnio,
proszę o rozstrzygnięcie następującej kwestii:skoro do zapisu nazw grup etnicznych używamy wielkiej litery (np. Kurdowie), a nazwy odłamów/mniejszości religijnych zapisujemy małą (np. sunnici, szyici), to jak poprawnie zapisać nazwę grupy wyznaniowo-etnicznej(np. Druzowie czy druzowie? Alawici czy alawici?)
Dziękuję za odpowiedź

Wyraz druzowie notowany jest m.in. w W wielkim słowniku wyrazów obcych PWN jako nazwa grupy wyznaniowej i zapisywany małą literą. Hasła alawita – w znaczeniu, które Pani sygnalizuje – nie znalazłem w żadnym dostępnym mi leksykonie.

Tak jak Pani wskazała, nazwy grup etnicznych zapisujemy wielką literą, nazwy grupy wyznaniowych – małą.  W sytuacji gdy treść wyrazu kumuluje obie te płaszczyzny semantyczne, pisownię należałoby uzależnić od wariantu znaczeniowego, który chcemy zaktualizować w konkretnym tekście: jeśli piszący chciałby wskazać na grupę wyznaniową, uzasadnione byłoby użycie małej litery; jeśli nadawca chciałby wskazać na grupę etniczną, powinien użyć wielkiej litery.

Łączę pozdrowienia
Bartłomiej Cieśla

Archipelag Sulu i Morze Sulu – pisownia

Czy powinniśmy pisać Archipelag Sulu czy archipelag Sulu? Morze Sulu czy morze Sulu? Dziękuję za odpowiedź

Opierając się na publikacji Komisji Standaryzacji Nazw Geograficznych „Nazewnictwo geograficzne świata. Zeszyt 7. Azja Południowo-Wschodnia” powinniśmy używać nazw: Archipelag Sulu, Morze Sulu.

Agnieszka Wierzbicka

ASTROFESTIWAL

Dzień dobry! Proszę o pomoc dotyczącą poprawnego zapisu nazwy imprezy, którą organizujemy. Który z zapisów jest poprawny?  astro festiwal, astro-festiwal czy astrofestiwal. Nazwa imprezy zostanie zapisana dużymi literami. Zatem:
ASRTO FESTIWAL, ASTRO-FESTIWAL, ASTROFESTIWAL? Pozdrawiam. Leszek Grabowski

Rzeczowniki złożone z pierwszym członem astro– (← astronomia a. astrologia) piszemy zawsze łącznie, np. astrobiologia, astrofizyka, astrografia, astrometria, astronawigacja, astroorientacja, a zatem także ASTROFESTIWAL.

Izabela Różycka
 

badminton

Witam,
Zwracam się z prośbą o wytłumaczenie odmiany słowa „badmington” i jaka jest poprawna pisownia ?

Z poważaniem Gabriela Stós

Poprawnie zapisujemy ten wyraz bez g, a więc badminton. Właściwa odmiana wygląda następująco: M. badminton; D. badmintona; C. badmintonowi; B. badmintona; N. badmintonem; Ms. badmintonie.

Bartłomiej Cieśla

błąd ortograficzny

Szanowni Państwo

Czy cząstki -bym, -byś, -była -by, zapisane oddzielnie z osobową formą czasownika
(czyli zamiast „byłabym” – błędne „była bym”), stanowią błąd ortograficzny czy innego rodzaju?

Z góry serdecznie dziękuję za odpowiedź.
Monika Gajo

Usterki językowe związane z pisownią łączną i rozdzielną wyrazów (dotyczące między innymi zapisu wspomnianych przez Panią cząstek) to błędy ortograficzne.

Bartłomiej Cieśla

Centrum Handlowo-Rozrywkowe Manufaktura czy centrum handlowo-rozrywkowe Manufaktura?

Centrum Handlowo-Rozrywkowe Manufaktura czy centrum handlowo-rozrywkowe Manufaktura – jaki zapis jest dobry?

Nazwy własne obiektów handlowych i przedsiębiorstw często poprzedzone są określeniami, których celem jest sprecyzowanie typu obiektu (np.: hotel, bar, kawiarnia, centrum handlowe itp.).  Określenia te zazwyczaj traktuje się jako nazwę gatunkową przedsiębiorstwa i pisze się małą literą, np.: restauracja Słoneczna, herbaciarnia Niebieskie Migdały, naleśnikarnia Manekin czy hala widowiskowo-sportowa Atlas Arena. Zdarza się jednak, że wspomniane określenia niekiedy wchodzą w skład nazwy własnej i wtedy należy je zapisać wielkimi literami, np. Hotel Gołębiewski. Sytuacja ta ma jednak najczęściej miejsce wtedy, gdy wyraz określający kawiarnię, hotel, czy restaurację jest przymiotnikiem. Jeśli chodzi o pisownię centrum handlowo-rozrywkowe Manufaktura/Centrum Handlowo-Rozrywkowe Manufaktura nie wydaje się, by określenie centrum handlowo-rozrywkowe wchodziło w skład nazwy własnej. Należy więc zapisać je małą literą.

Pozdrawiam

Anna Sokół-Klein

Cha, cha! czy ha, ha! raz jeszcze

Witam. Mimo że znalazłem już tu taka odpowiedź, to chciałbym dopytać o pisownie ha,ha czy cha,cha .
Moja córka dostała ostatnio 1 z dyktanda miedzy innymi za to że napisała ha,ha,ha!
Polonistka stwierdziła że jest to forma nieprawidłowa ponieważ chichot piszemy przez „ch” i dlatego jedynie prawidłowo jest cha,cha,cha.
Pozdrawiam Dariusz Kalota

Nie mogę dodać nic więcej ponad to, co napisała moja koleżanka. Wielki słownik ortograficzny języka polskiego pod redakcją Edwarda Polańskiego podaje, że wszystkie wyrazy dźwiękonaśladowcze oznaczające śmiech mogą być pisane zarówno z literą h jak i ch, a zatem cha, cha! albo ha, ha!, che, che! albo he, he!, chi, chi! albo hi, hi! itp.

Z regułami przedstawionymi w słowniku można oczywiście się nie zgadzać, można się z nimi spierać, ale po pierwsze, trzeba je znać. W sposób szczególny wymaganie to odnosi się do osób zawodowo zajmujących się językiem polskim (pisarzy, dziennikarzy, nauczycieli). Po drugie, żeby się spierać z regułami, trzeba podawać racjonalne argumenty przeciwko ich brzmieniu. Stwierdzenie, że wyraz podstawowy w danej rodzinie (chi, chi! // hi, hi!) powinien być pisany w taki sposób jak wyraz pochodny (chichot) ma taką samą wartość jak stwierdzenie, że babcia ma niebieskie oczy dlatego, że jej wnuczek ma takie. Niestety, w obu przypadkach zależność jest odwrotna. A po trzecie, rozważania, czy dana reguła jest słuszna czy nie, raczej nie powinny mieć miejsca w szkole, zwłaszcza podstawowej, ponieważ na tym poziomie dzieci powinny poznawać i przyswajać normę językową, a nie ją podważać.

Z drugiej strony sądzę, że jedynka z dyktanda nie była spowodowana jedynie pisownią tego jednego wyrazu. Dlatego wszystkim stronom polecam Wielki słownik ortograficzny języka polskiego jako niezwykle cenną pomoc dydaktyczną.

Izabela Różycka

Co Niedzielny czy coniedzielny?

Mam pytanie co do poprawności zdania:
„Chór uświetnia co Niedzielną Liturgię.”
Czy jest to poprawne zdanie, czy może „coniedzielną” powinno być napisane łącznie?

Z góry dziękuję za odpowiedź.
Pozdrawiam.

Przymiotnik utworzony od wyrażenia co niedziela a. potocznie co niedzielę, tzn. ‚w każdą niedzielę’  piszemy łącznie, czyli przytoczone przez Panią zdanie powinno zostać zapisane: „Chór uświetnia coniedzielną liturgię.” Być może błąd ten powstał  na skutek skojarzenia z wyrażeniem co dzień, które ma takie samo znaczenie jak przymiotnik codzienny.

Izabela Różycka

 

czarno-białe i czerwono-białe krowy

Dzień dobry! Proszę o uzasadnienie pisowni przymiotnika złożonego w wyrażeniu: „czarno-białe krowy” (a może białoczarne, czarnobiałe, biało-czarne?).  Określenie to dotyczy czarnych krów, które mają białe łaty.
Mam podobny dylemat dotyczący pisowni: „krowy w czarno-białe łaty” (bo przecież łaty są białe. Dziękuje za wyjaśnienia.
M.Draszyńska

Dzień dobry,
zgodnie z ustaleniami zootechniki, rasy krów (np. występujących w Polsce) określane są nazwami: czarno-biała czy czerwono-biała. Pisownia z dywizem (łącznikiem) nie jest tu więc przypadkowa, bowiem złożony przymiotnik czarno-biała czy czerwono-biała krowa oddaje równorzędność kolorów składających się na nazwę rasy, a nie kolory łat.

Gdybyśmy chcieli użyć określenia: ‚białoczarne’ oznaczałoby ono, że krowa jest ‚czarna z domieszką barwy białej’, a przymiotnik ‚czarnobiałe’ wskazywałby na krowę ‚białą z domieszką koloru czarnego’. Przymiotniki złożone zapisywane w ten sposób wskazują podstawowe znaczenie w członie drugim, a człon pierwszy dookreśla je.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

Czy do audiometrii zgłaszamy ucho nie badane czy niebadane?

Dzień dobry,

Bardzo uprzejmie proszę o informację na temat poprawnej pisowni z nie słowa badane, tj. „w audiometrii zagłuszamy ucho nie badane”, czy „w audiometrii zagłuszamy ucho niebadane”.
Czy zmienia się przy odmianie: „nie badanego”/”niebadanego”?

Z poważaniem,
Ryszard Mikołajewski

Nie to element struktury wyrazów, który oznacza przeczenie, przeciwieństwo, brak. Pisownia nie jest zróżnicowana w zależności od części mowy, z którą łączy się ta cząstka, bywa także zróżnicowana w zależności od znaczenia wyrazu.

W podanym przykładzie cząstka nie łączy się z formą czasownika, tzw. imiesłowem przymiotnikowym. Uproszczeniu ortografii i jej stabilizacji w zakresie zapisu nie z imiesłowami odmiennymi służy uchwała ortograficzna Rady Języka Polskiego z 1998 r., która zaleca łączną pisownię nie z imiesłowami przymiotnikowymi bez względu na ich czasownikowy bądź przymiotnikowy charakter.

Komunikat RJP Nr 1(2) 1998, s. 1 brzmi następująco:

„(…) Rada Języka Polskiego podejmuje decyzję pozytywną co do łącznej pisowni nie z imiesłowami odmiennymi z dopuszczalnością świadomej pisowni rozdzielnej.”   

           Wybrana forma zapisu słowa nie zmienia się podczas jego odmiany. A więc: ucho niebadane, ucha niebadanego, uchu niebadanemu, uchem niebadanym  itp.

Beata Burska-Ratajczyk

Czy piszemy „po za murem” czy „poza murem”?

Pisownia przyimka poza (kim, czym).

 

Przyimek poza (kim, czym), oznaczający w przytoczonym przez Pana kontekście, że jakiś obiekt znajduje się w pewnej odległości od danego miejsca lub na zewnątrz danego obszaru, pisany jest zawsze jako jeden wyraz, np. Drzewo rosło poza murem ogrodu, Znaleźliśmy się poza terenem zabudowanym. Zamiast przyimka poza można też użyć w takiej samej funkcji bardziej neutralnego przyimka za.

Izabela Różycka

 

Czy poprawna jest pisownia: Naczelny Dowódca Wojska Polskiego i czy wyraz rozkaz należy pisać wielką czy małą literą w zdaniu: Zgodnie z Rozkazem nr 1077 utworzono nową jednostkę.

Proszę o pomoc w kwestii użycia wielkiej litery w poniższych przypadkach. Czy poprawna jest pisownia: Naczelny Dowódca Wojska Polskiego? Chodzi mi oczywiście o dwa pierwsze wyrazy.
Czy wyraz rozkaz należy pisać wielką czy małą literą w następującym zdaniu: Zgodnie z Rozkazem nr 1077 utworzono nową jednostkę.
Z góry dziękuję za odpowiedź i pozdrawiam.

Nazwy godności, tytułów naukowych i zawodowych piszemy zasadniczo małą literą, np. prezydent, premier, wojewoda, naczelny dowódca, itp. Zwyczaj językowy pozwala także pisać te określenia wielką literą, pod warunkiem, że odnoszą się do konkretnych osób i występują w pełnym brzmieniu (Dziś Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej odwiedził nasze województwo, XX objął stanowisko Wojewody Zachodniopomorskiego, Generała X powołano na stanowisko Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego.) W aktach prawnych, gdy odwołujemy się do jednostkowej nazwy danej funkcji, urzędu czy stanowiska, konieczne jest posłużenie się wielką literą przy zapisie wszystkich wskazanych wyrazów, np.: Na czas wojny Prezydent Rzeczypospolitej, na wniosek Prezesa Rady Ministrów, mianuje Naczelnego Dowódcę Sił Zbrojnych. (Art. 134 ust. 4 Konstytucji RP).

 Reguła stosowania małych czy wielkich liter przy zapisie wyrazu rozkaz także zależy od kontekstu wypowiedzi. Małą literę stosujemy, jeżeli wyraz rozkaz został użyty jako wyraz pospolity. Jeśli wyraz rozkaz ma sformalizowany charakter i oznacza pewien typ tekstu o charakterze urzędowym (por. np.: podanie, sprawozdanie czy raport), a dodatkowo pojawia się przy tym wyrazie numer porządkowy, połączenie to staje się niejako tytułem tego tekstu, a zatem stosujemy wielką literę. Warto w tym miejscu przytoczyć sposób, w jaki podaje się nazwy aktów prawnych, np.: Ustawa z dnia 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych. Dz.U. Nr 55, poz. 236. Należy również zwrócić uwagę na to, że w powyższym tytule oznaczenie numeru (Nr) zostało zapisane wielką literą.

Beata Burska-Ratajczyk

Czy przed wyliczeniem jakichś elementów stawia się dwukropek czy myślnik?

Czy piszemy dwukropek jeśli wymieniamy autorów wystawy ?
np. Autorami wystawy są : tu nazwiska
czy piszemy wtedy myślnik ?

Podstawową funkcją myślnika jest przede wszystkim chęć oddania w piśmie takich właściwości mowy, jak:  zawieszenie głosu, przerwanie wypowiedzi spowodowane względami emocjonalnymi albo chęcią zwrócenia uwagi odbiorcy, czyli tzw. pauzą retoryczną, a także zasygnalizowanie opuszczenia jakiegoś fragmentu tekstu. Myślnik umieszczany jest także przed wyrażeniem, które w sposób ogólny ujmuje to, co wcześniej zostało scharakteryzowane w sposób szczegółowy. Przy wyliczeniach myślnik stosowany jest tylko wówczas, jeżeli wyliczane elementy wypisywane są jeden pod drugim w kolejnych wersach.

Natomiast podstawowa funkcja dwukropka to wprowadzenie jakiejś wyodrębnionej partii tekstu, np. wyliczenia, wyszczególnienia, cytatu, uzasadnienia itp. Ten znak, przeciwnie niż myślnik, poprzedza wyliczenie szczegółów, o ile przed tym wyliczeniem zostały one przedstawione w formie ogólnej. Z takim przypadkiem mamy do czynienia w zdaniu, które Pani przytoczyła – najpierw mówi się o autorach wystawy, a potem wymienia ich nazwiska. Właściwym znakiem będzie więc dwukropek.

Izabela Różycka

Czy wędrówka jest ponaddwutygodniowa czy ponad dwutygodniowa?

Która forma jest poprawna?
po ponad dwutygodniowej wędrówce    czy
po ponaddwutygodniowej wędrówce…

Dziękuję z góry za odpowiedź B.H.

Poprawna jest forma ponaddwutygodniowa wędrówka, ponieważ wszystkie przedrostki – rodzime i obce z wyrazami pospolitymi zapisujemy łącznie, np. : ponadczasowy, ponadludzki, ponaddwumiesięczny, ponadpiętnastoletni, ponadregionalny.

Źródło: E. Polański, A. Skudrzykowa, Słownik pisowni łącznej i rozdzielnej, PWN, Warszawa 2003.

Beata Burska-Ratajczyk

Czy wyrażenie „domek loretański” piszemy wielką czy małą literą?

Szanowni Państwo, jestem korektorką i redaktorką i mam problem. „Słownik języka polskiego PWN” tłumaczy, że domek loretański to mała budowla sakralna związana z kultem Matki Boskiej z Loreto. To również (według encyklopedii PWN) mała budowla sakralna związana z kultem Matki Bożej Loretańskiej, stawiana we wnętrzu kościoła lub w jego pobliżu. Jak zatem w tekście o warszawskiej Pradze zapisać zdanie: „Dobudowana do kościoła bernardynów kaplica Loretańska mieściła w sobie replikę domku loretańskiego” czy też „Dobudowana do kościoła bernardynów kaplica Loretańska mieściła w sobie replikę Domku Loretańskiego”, skoro chodzi tu o konkretny domek loretański w tej właśnie kaplicy? Bardzo serdecznie proszę o pomoc i uzasadnienie wyboru określonego wariantu. Malwina Wadas

Domek loretański lub kaplica loretańska to pewien typ budowli sakralnej, który stawia się w kościołach lub przy nich w wielu różnych miejscowościach. Jego określenie nie jest więc nazwą własną, ale wyrażeniem pospolitym, a zatem pisane powinno być małymi literami. Zapisywanie tego typu wyrażenia wielkimi literami wiąże się być może z zasadą stosowania takich form ze względów uczuciowych i grzecznościowych.

Izabela Różycka

dwukropek i wzór

Dzień dobry,
Chciałabym zapytać, czy w zdaniach typu „Funkcja popytu jest postaci: (tutaj wzór)” albo „Funkcja popytu dana jest następującym wzorem: (tutaj wzór)” należy, czy nie powinno się stawiać dwukropków w miejscach, w które je wstawiłam?
Z poważaniem,
Anna Woźniak

Pani Anno,
w obu podanych przez Panią przykładach możemy zastosować dwukropek, bowiem do wzoru wprowadzanego w tekście w ciągu i stanowiącego składnik zdania stosujemy te same zasady co do elementów słownych.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

Dynia Hokkaido czy dynia hokkaido?

Dzień dobry,
chciałabym się dowiedzieć, w jaki sposób należy zapisywać dynię Hokkaido – tak jak to zrobiłam, czy małą literą?
Pozdrawiam
Ewelina Blicharz

Nazwa własna, od której utworzona została nazwa rośliny, nie traci w takim połączeniu swoich cech, a zatem pisana powinna być wielką literą. Jeżeli to właśnie określenie oznacza nazwę odmiany, zwykle pisane jest w cudzysłowie. A zatem w przypadku roślin uprawnych, a do takich należą dynie, możliwe są dwa rodzaje zapisu nazw wielowyrazowych – dynia Hokkaido lub dynia „Hokkaido„. Małymi literami piszemy natomiast  potoczne jednowyrazowe nazwy roślin motywowane przez nazwy własne, typu: brukselka, jonatan, marcinki, mikołajek, itp.

Izabela Różycka

 

Ekoefektywny czy eko-efektywny?

Dzień dobry!
Jaką regułę zastosować do pisowni przymiotnika z przedrostkiem „eko-„? (ekologiczny piszemy łącznie, bez łącznika, natomiast spotkałam się z pisownią eko-efektywny. Jak powinno być: eko-efektywny czy ekoefektywny?
Z wyrazami szacunku,
Anna Szymańska

Cytuję za Wielkim słownikiem ortograficznym języka polskiego, Warszawa 2016: „W języku polskim wszystkie przedrostki – rodzime i obce – pisze się łącznie z wyrazami pospolitymi”. A zatem przymiotnik, o który Pani pyta, chociaż jest neologizmem, także powinien być zapisywany bez myślnika.

Izabela Różycka

Ha, ha czy cha, cha raz jeszcze

Dzisiaj oglądałem program z prof. Miodkiem i powedział ze ch, cha piszę siie tak . A ha ha jest niepoprawną formą . Więc jak jest własciwie.

Każdy użytkownik języka polskiego może mieć własne zdanie na temat zasad poprawności. Możemy o nich dyskutować, spierać się, oczywiście pod warunkiem, że mamy rzeczowe argumenty, a osób o takiej wiedzy i autorytecie jak profesor Miodek zawsze warto posłuchać, żeby wyrobić sobie opinię w danej kwestii. Jeżeli jednak pyta Pan: Więc jak jest własciwie, odpowiedź jest prosta. O poprawności bądź niepoprawności określonych form językowych decyduje norma językowa. Współcześnie obowiązującą normę ortograficzną prezentuje nam „Wielki słownik ortograficzny języka polskiego” pod redakcją Edwarda Polańskiego (2016), a tam jest powiedziane, że obie formy wyrazu dźwiękonaśladowczego oznaczającego śmiech (z ch oraz h) są poprawne.

Izabela Różycka

 

haha i chacha czy ha, ha i cha, cha?

Z moją klasą zastanawiamy się czy piszemy haha czy chacha? Jaka jest poprawna odpowiedź?

Zgodnie z informacjami zawartymi w „Wielkim słowniku ortograficznym PWN” pod redakcją E. Polańskiego poprawne są dwie opcje: cha, cha lub ha, ha  (można też użyć wykrzyknika – ha, ha! lub cha, cha!). Niepoprawny zaś jest zapis łączny. Nie piszemy ani haha, ani chacha.

Z pozdrowieniami,

Elwira Olejniczak

historycznofilozoficzny czy historyczno-filozoficzny?

Szanowni Państwo,

uprzejmie proszę o rozwianie moich wątpliwości dotyczących zapisu słów teoretycznofilozoficzny i historycznofilozoficzny. Czy powinnam zapisać je z dywizem?
 
Z góry serdecznie dziękuję za odpowiedź,

Marta Uruska

Użycie lub brak łącznika zależy od wzajemnego stosunku logiczno-składniowego członów złożenia. Zasada ortograficzna stanowi, że przymiotniki złożone, w których człony nie są równorzędne znaczeniowo (człon pierwszy dookreśla znaczenie członu drugiego) piszemy łącznie, np. zachodniopomorski, staromodny. Z kolei przymiotniki złożone z członów równorzędnych znaczeniowo piszemy z łącznikiem, a więc np. biało-czerwony, spożywczo-przemysłowy. Zgodnie z tą zasadą powinniśmy napisać: teoretycznofilozoficzny (filozoficzny o aspekcie teoretycznym) i historycznofilozoficzny (dotyczący historii filozofii, wchodzący w zakres historii filozofii, np. artykuł) lub historyczno-filozoficzny (historyczny i filozoficzny, np. wydział).

Katarzyna Jachimowska

imiesłowy typu począwszy, wyjąwszy

Czy w zdaniach typu: Począwszy (poczynając) od XIX wieku mafia zawsze szukała sprzymierzeńców wśród polityków., po frazie okolicznikowej trzeba postawić przecinek? Czy można uznać, że „począwszy” ma tu status jak „wyjąwszy” i przecinek jest niepotrzebny.

Wymienione w wypowiedzeniu określenia nie są imiesłowowym równoważnikiem zdania, jedynie doprecyzowują okolicznik czasu, więc nie oddziela się ich od sąsiedniego składnika przecinkiem. Opracowanie słownikowe zawiera następujący przykład: Począwszy od wtorku wszystkie zajęcia są odwołane. (red. M. Szymczak, Słownik języka polskiego, Warszawa 1979, t. 2, s. 720)  

Także w zdaniach z wyrazem wyjąwszy o znaczeniu `oprócz kogoś, czegoś` przecinek jest zbędny. Wyjąwszy biskupa wszyscy zostali skrytykowani. Wszyscy zostali skrytykowani wyjąwszy biskupa. (J. Podracki, A. Gałązka, Słownik interpunkcyjny, Warszawa 2002, s. 247-248)  

Beata Burska-Ratajczyk

Jak należy napisać określenie „prawo dwunastu tablic”?

Szanowni Państwo! Jak zapisać prawo XII Tablic. Jako tytuł „Prawo XII tablic” czy jako nazwę własną prawo XII Tablic, a może pospolitą prawo XII tablic (co będzie wówczas nazwą własną,tylko XII tablic czy prawo XII tablic). Pozdrawiam!

Prawo dwunastu tablic to termin historyczno-prawny używany także w postaci: ustawa dwunastu tablic.    Słownik mitów i tradycji kultury, Władysława Kopalińskiego, Warszawa 2007, t.3, s. 33 podaje zapis: prawo dwunastu tablic i wyjaśnia, że „łac. lex duodecim tabularum to najstarsza kodyfikacja prawa rzymskiego, opracowana w 451-449 pne. przez komisję dziesięciu decemwirów, obejmująca gł. prawo zwyczajowe cywilne, karne, państwowe i sakralne. Ten kodeks praw, wystawiony na widok publiczny na 12 tablicach z brązu, był pierwszym dokumentem pisanym, w którym objawił się duch Rzymu”.

W opracowaniach z zakresu prawa spotykamy również określenie ustawa XII tablic, np. Prawo rzymskie. Słownik encyklopedyczny, pod red. Witolda Wołodkiewicza, Warszawa 1986, s. 191 podaje:  „Jedyną ustawą, regulującą szeroki zakres zagadnień, była ustawa XII tablic (lex duodecim tabularum) z połowy V wieku p.n.e.”. Także Cezary Kunderewicz, Rzymskie prawo prywatne, wyd. II, Łódź 1995, s. 21, stosuje termin ustawa XII tablic i wyjaśnia: „Prawo stanowione stało się źródłem prawa rzymskiego od momentu wydania ustawy XII tablic (…).”

Jak widać w przytoczonych przykładach, historycy prawa i kultury nie traktują tego określenia jako nazwy własnej i zapisują ją małymi literami. Pewną rolę odgrywa tu zapewne tradycja i wzór tekstów łacińskich.

Beata Burska-Ratajczyk

Jak piszę się wyraz nieźle?

Jak piszę się wyraz,, nieźle “

Jeżeli ma Pani na myśli wyraz o znaczeniu ‚dość dobrze, zadowalająco, w dostatecznym stopniu’, np.: Był nieźle przygotowany do egzaminu; Słyszę jeszcze zupełnie nieźle; No, nieźle mu nagadałam! itp. to pisze się go właśnie tak, jak Pani napisała w pytaniu.

Izabela Różycka

Jak podzielić na sylaby wyraz dziuplach

Jak podzielić przy przenoszeniu wyraz „dziuplach.” Syn na dyktandzie podzielił dziu-plach. Nauczyciel poprawił na dziup-lach. Ja osobiście podzieliłabym tak jak syn, ale może się mylę. Proszę o pomoc.

W „Wielkim słowniku ortograficznym” (2016) znajdujemy następujące rozstrzygnięcie: grupę spółgłosek można w całości przenieść do następnego wiersza lub podzielić dowolnie, np. i-skra, is-kra, isk-ra, pamiętając jednak, że co najmniej jedna ze spółgłosek powinna znaleźć się w drugiej, przenoszonej części wyrazu. Z tej zasady wynika, że oba przedstawione przez Panią sposoby podziału wyrazu dziuplach są poprawne.

Izabela Różycka

Jak poprawnie piszemy wyraz słabosłyszący – razem czy osobno?

Jak poprawnie piszemy wyraz słabosłyszący – razem czy osobno? Chodzi dokładnie o nazwę: Ośrodek dla Dzieci Słabo Słyszących.

Niektóre wyrazy w polszczyźnie mają pisownię łączną lub rozdzielną. Wyrażenia, w których pierwszy człon jest przysłówkiem, natomiast drugi imiesłowem odmiennym lub przymiotnikiem określanym przez ten przysłówek, zasadniczo pisze się rozdzielnie. Przysłówek słabo oznacza w nich ‘niezbyt intensywnie, ledwie’, np.: uczeń słabo słyszący podpowiedź, kierowca słabo widzący drogę.  Jednak niektóre wyrażenia tego typu scaliły się i są już pisane łącznie. Składniki tych połączeń nie wskazują wtedy doraźnej cechy obiektu, ale cechę stałą, np.: słabosłyszący ‘o kimś z wadą słuchu`, podobnie dalekowidzący, krótkowidzący, słabowidzący ‘o kimś z wadą wzroku’.

Nazwa Ośrodek dla Dzieci Słabosłyszących wskazuje placówkę, która leczy schorzenia słuchu, a zatem w takim kontekście złożony przymiotnik powinien być napisany łącznie.

Beata Burska-Ratajczyk

Jak się powinno pisać: Czechosłowacja czy Czecho-Słowacja?

Jak się powinno pisać: Czechosłowacja czy Czecho-Słowacja?

Poprawne są obie formy zapisu. Czechosłowacja to nazwa państwa istniejącego w Europie w latach (1945-1990), natomiast Czecho-Słowacja w latach (1990-1992).

Beata Burska-Ratajczyk

Jak skrócić nazwę Zjednoczone Emiraty Arabskie?

Dzień dobry
Chciałabym zapytać czy zapis „Zjedn. Emiraty Arabskie” zamiast pełnej nazwy państwa „Zjednoczone Emiraty Arabskie” jest poprawny?
Z góry bardzo dziękuję za odpowiedź.
Pozdrawiam serdecznie
Aleksandra Wojewoda

Jeżeli tekst, w którym ta nazwa zostanie użyta, będzie miał charakter nieoficjalny, np. będą to prywatne notatki, list itp., wówczas oczywiście można w ten sposób zapisać długą i przez to trochę kłopotliwą nazwę. Jeżeli jednak będzie to tekst oficjalny, publiczny, wówczas tego rodzaju skróty są niestosowne. Dla porównania można się zastanowić, czy podobałoby się nam, gdybyśmy zobaczyli w gazecie lub książce nazwę naszego kraju zapisaną jako np. Rzeczp. Polska.

Jeżeli w tekście nazwa Zjednoczone Emiraty Arabskie będzie się powtarzać, wówczas można posłużyć się zastępującym ją skrótowcem ZEA.

Izabela Różycka

Jak zapisać liczebnik porządkowy?

Witam.
W jaki sposób zapisać skrót od wyrażenia „osiemnaste urodziny? Chodzi mi o zapisanie liczebnika w formie cyfry. Czy powinno być „18 urodziny”, „18. urodziny”, „18- te urodziny”, czy może jeszcze jakoś inaczej?

Po cyfrach arabskich oznaczających liczebniki porządkowe stawiamy kropki, a zatem poprawny jest zapis 18. urodziny. Kropka po liczebniku może zostać opuszczona, jeśli z kontekstu jednoznacznie wynika, że użyty wyraz jest właśnie liczebnikiem porządkowym. Połączenie z wyrazem urodziny jest takim kontekstem (niemożliwe jest tu odczytanie *osiemnaście urodziny), czyli forma 18 urodziny także jest dopuszczalna. Tę samą treść można jeszcze zapisać słownie, czyli osiemnaste urodziny. Niepoprawny jest natomiast zapis z łącznikiem, tj. *18-te urodziny.

Izabela Różycka

 

Jak zapisać wyraz oddział przy nazwie stowarzyszenia?

Witam. Mam problem z pisownią  niby nazwy własnej, ale  niekiedy chyba i pospolitej. Otóż istnieje w w naszym  kraju stowarzyszenie Związek Kynologiczny w Polsce, skrót powszechnie używany to: ZKwP.  Stowarzyszenie posiada oddziały. Na stronach internetowych są one pisane następująco:  Związek Kynologiczny w Polsce – Oddział w Warszawie, Oddział w Łodzi … Pojawia się też  inna forma: Związek Kynologiczny w Polsce Oddział Chorzów, albo oddział +nazwa miasta. Pełna dowolność.  Czy Państwa zdaniem drugi człon nazwy, czyli „oddział” z nazwą  miejscowości (ta oczywiście wielką)  powinien być  pisany mała literą?  Czy poprawne będzie używanie  formuły : „oddział łódzki” „oddział warszawski” i t.p.? Piszemy np. : zebranie odbędzie się w siedzibie oddziału łódzkiego ZKWP, czy w siedzibie ZKwP Oddział w Łodzi?  I jeszcze  jeden dylemat: nazwy ras psów piszemy małymi literami, to  jasne, ale co z nazwami zawierającymi nazwy  miejsc pochodzenia, np.:  podenco z Ibizy, cirneco dell`Etna (czy cirneco dell`etna),gończy Hamiltona, gończy Schillera, owczarek z Bergamo lub z Majorki . Jest tego sporo. a pisownię spotykam dowolną  Gorąca prośba o pomoc. Małgorzata Downarowicz

Jak już kilka razy pisaliśmy w poradni, to, czy dany wyraz w wyrażeniu powinien być napisany wielką czy małą literą, zależy od tego, czy jest on częścią nazwy własnej, czy tylko dodatkową informacją. W przykładzie przytoczonym przez Panią nazwą własną jest forma językowa identyfikująca stowarzyszenie, czyli Związek Kynologiczny w Polsce, pozostałe elementy do tej nazwy nie należą, informują jedynie o siedzibie organizacji. Jak z tego wynika, wyraz oddział powinien być napisany małą literą. Wskazać siedzibę stowarzyszenia (miasto) można zarówno za pomocą wyrażenia przyimkowego w X (Związek Kynologiczny w Polsce, oddział w Łodzi), albo przymiotnika (Związek Kynologiczny w Polsce, oddział łódzki), nie polecałabym natomiast formy typu: oddział Łódź, ponieważ rzeczownik oddział wymaga określeń odpowiadających na pytania jaki? bądź gdzie?

Jeżeli chodzi o drugie pytanie, to pojawiające się w nazwach ras psów nazwy własne miast, państw, wysp, gór, krain geograficznych lub osób powinny być pisane wielkimi literami. Wyrazy takie nie tracą statusu nazwy własnej, kiedy zostaną użyte dla określenia innego elementu rzeczywistości, wskazują przecież, skąd dana rasa się wywodzi, albo kto pierwszy taką rasę wyhodował. A zatem mamy podenco z Ibizy, cirneco dell`Etna, gończy Hamiltona, owczarek z Bergamo, itp.

Izabela Różycka

Jaka jest prawidłowa pisownia słów z cząstką super?

Jaka jest prawidłowa pisownia słów typu superoferta, supercena? „Super” powinno być pisane z rzeczownikami razem czy oddzielnie?

Łaciński przedrostek super ‘nad, dodatkowo’ we współczesnej polszczyźnie coraz częściej tworzy nowe rzeczowniki i przymiotniki. Cząstkę super – piszemy razem z wyrazami pospolitymi, np.: superman, supermarket, superprodukcja; supergigant, superkomfortowy, supermodny, supernowoczesny, superważny. W zapisie występuje łącznik, gdy super łączy się z nazwami własnymi, np.: super-Europejczyk, super-Polak.            

Pamiętajmy także o możliwości użycia innych określeń: najlepszy, nowoczesny, wyjątkowy.  

Beata Burska-Ratajczyk

Jaką literą – wielką czy małą – należy pisać „szkoła filmowa”?

Bardzo proszę o pomoc w rozwiązaniu następującego problemu: jaką literą – wielką czy małą – należy pisać „szkoła filmowa” (nie jest to pełna nazwa) użyta w tekście mówiącym np. o absolwentach. I pytanie drugie – czy redakcja muzyczna, czy też Redakcja Muzyczna.
Będę zobowiązana za możliwie szybką odpowiedź.
Pozdrawiam serdecznie.
Helena Ochocka-Batko

Ponieważ nie jest to nazwa własna, należy pisać być absolwentem szkoły filmowej, tak jak: być dyrekstorem szkoły średniej, dokształcać się w szkole wieczorowej, chodzić do szkoły ekonomicznej.

Zasady poradni pozwalają na odpowiedź  na jedno pytanie.

Katarzyna Jachimowska

Jaką literą, wielką czy małą, pisze się podpisy pod rysunkami, schematami itp?

Witam,
Mam pytanie dotyczące podpisów umieszczanych na rysunkach i schematach. Czy podpisy, które nie są nazwami własnymi, a są to, na przykład, nazwy związków chemicznych albo operacji chemicznych, piszemy wielką czy małą literą? Przykładowo, czy poprawna jest opcja 1 czy 2:
1.  wzór 1 (albo np. „kwas siarkowy”)
2. Wzór 1 (albo np. „Kwas siarkowy”)
Dotyczy wzoru chemicznego umieszczonego na rysunku lub schemacie.
1. utlenianie
2. Utlenianie
Dotyczy podpisu nad strzałką na schemacie reakcji.
Z góry dziękuję za odpowiedź i pozdrawiam,
Barbara Piela

Nie do końca jest dla mnie jasne użyte przez Panią sformułowanie „podpisy umieszczane na rysunkach i schematach”, tzn. czy chodzi o podpisy pod rysunkami, czy elementy samych rysunków, czyli znajdujące się na nich. W pierwszej z wymienionych sytuacji, podpis znajdujący się pod rysunkiem, schematem, tabelą itp., jest w pewnym sensie tytułem tego elementu tekstu, a zatem jego pierwszy wyraz powinien być pisany wielką literą. W ten sposób sformułowana jest zasada ortograficzna w opracowaniu Polszczyzna na co dzień, pod red. Mirosława Bańki (s. 605): „Podpisy rozpoczyna się wielką literą, a na ich końcu nie stawia kropki (chyba że należy do skrótu)”. Właściwą wersją jest więc: Rys. 1. Utlenianie,  Wzór 1. Kwas siarkowy, itp. Natomiast napisy stanowiące część schematu lub rysunku mogą być pisane małą literą.

Izabela Różycka

Kancelaria Adwokacka A/adwokat XY

Witam, proszę o radę wielką czy małą literą powinien być napisany tytuł adwokat występujący w nazwie przedsiębiorcy: „Kancelaria Adwokacka A/adwokat Jan Kowalski”

Pisownia wielką lub małą literą zależy od tego, co uznajemy za nazwę własną. Jeżeli nazwą firmy jest całość, wówczas wszystkie wyrazy (z wyjątkiem spójników i przyimków) powinny być pisane wielkimi literami, jeżeli tylko pierwsza część (Kancelaria Adwokacka), wówczas wyraz adwokat może być pisany małą literą. Z którą z tych dwóch sytuacji mamy do czynienia, zależy od decyzji osoby tworzącej nazwę, a także od zwyczaju językowego. W większości nazw kancelarii, które można znaleźć w Internecie, wyraz adwokat oraz następujące po nim imię i nazwisko traktowane są jako część nazwy firmowej, chociaż czasem zdarzają się również zapisy małą literą. Istnieje także trzecia forma zwyczajowa, czyli pomijanie stanowiącego pewien nadmiar znaczeniowy wyrazu adwokat przed nazwą osobową, czyli formy typu: Kancelaria Adwokacka Jan Kowalski.

Izabela Różycka

Kiedy wyrażenie „park narodowy” powinno być pisane wielką literą?

Witam! Chciałabym zapytać czy wyrażenie „park narodowy” musi być zapisany wielką literą czy są reguły, które ustalają wielkość liter?

Wielkimi literami zaczynają się nazwy własne, co różni je w zapisie od wyrazów pospolitych. A zatem kiedy pisze Pani o jakimkolwiek parku narodowym, mając na myśli dowolny obszar wyróżniający się szczególnymi walorami przyrodniczymi i krajobrazowymi, podlegający ochronie, powinna Pani użyć małych liter, np. W Polsce są 23 parki narodowe; W parkach narodowych występują rośliny i zwierzęta podlegające szczególnej ochronie. Natomiast kiedy ma Pani na myśli konkretny obszar spełniający powyższe warunki, wówczas jego określenie jest już nazwa własną, pisaną wielkimi literami, np. Pieniński Park Narodowy; Park Narodowy Gór Stołowych; Tatrzański Park Narodowy itp.

Izabela Różycka

Kolejny raz o pisowni cząstki super

Dostałam koszulkę, na której jest napisane : „Pracuję w przedszkolu! A Ty jaką masz super moc?”. Oczywiście chodzi mi o „super moc” w tym zdaniu. Powinno być pisane razem czy osobno?

Już kilka razy podawaliśmy regułę dotyczącą pisowni cząstki super. Na stronie poradni w zakładce odpowiedzi na pytania jest wyszukiwarka, za pomocą której łatwo można znaleźć interesującą nas formę. Przekonać się tam można, że super z wyrazami pospolitymi piszemy zawsze razem.

Izabela Różycka

Konwencje genewskie

Szanowna Pani,
Moim zdaniem prawidłowy zapis brzmi: Konwencje Genewskie ale nawet w prasie zauważyłem inne warianty: konwencje Genewskie czy konwencje genewskie
Będę wdzięczny za sprecyzowanie.
Andrzej Coryell

Rzeczywiście, w sposobie pisania tego określenia panuje spory bałagan, widoczny zwłaszcza w Internecie, gdzie na tej samej stronie (np. w Wikipedii) stosowane są trzy różne formy zapisu. Być może jest to spowodowane niejasnością, czy jest to nazwa własna, czy tylko zwyczajowe określenie różnych aktów prawnych, z których każdy ma własny tytuł. Jeżeli przyjmiemy pierwszą wersję, zastosować należy regułę, która mówi, iż wielką literą piszemy pierwszy wyraz w wielowyrazowych tytułach [….] odezw, deklaracji, ustaw [….]. A zatem polecaną forma byłaby: Konwencje genewskie.

Izabela Różycka

łączna bądź rozdzielna pisownia wyrazu „jak” z cząstką „-by”.

„Cieszę się jakbym miał milion złotych.”
„Jak bym miał milion złotych, to wydałbym go szybko.”
Czy podane przeze mnie przykładowe zdania są poprawnie zapisane? Pytanie dotyczy konkretnie zapisu spójnika „jak”, tj. łącznie bądź rozdzielnie z cząstką „-bym”.

Wyraz jak jest wielofunkcyjny. W jednym zdaniu może pełnić funkcję zaimka, a w innym jest spójnikiem lub partykułą. W zależności od pełnionej funkcji różna będzie jego pisownia. Cząstkę -by (i jej połączenia z końcówkami osobowymi) pisze się łącznie ze wszystkimi spójnikami bez względu na to, czy spójniki te istnieją tylko z partykułą -by, czy również samodzielnie, np: jakby w znaczeniu `gdyby, jak gdyby, jeżeliby`: Pożycz mi trochę pieniędzy, jakbyś wszystkiego nie wydał; Odwiedźcie mnie, jakbyście jechali przez Łódź; Jakbym miała zajęcia, nie przyjadę.  Jakby mógł, toby wyjechał. Jakbyś miał trochę czasu, to wpadnij do nas.

Łączna pisownia cząstki: -by z wyrazem jak, jako obowiązuje także w konstrukcjach porównawczych:  Cicho, jakby makiem siał; Grał na skrzypcach jakoby wirtuoz; a także w sytuacjach, gdy wyraz jakby pełni funkcję partykuły: Był jakby zirytowanyZrobił to jakby na przekór.

Rozdzielna pisownia: jak by dotyczy połączeń, mających znaczenie `w jaki sposób`, np: Jak by on na to zareagował?; Jak by się zachował w takiej sytuacji?; Jak by tu odpocząć? ; Stało się tak, jak by oczekiwał.

W obu podanych przez Pana przykładach wyraz jakby pełni funkcję spójnika, a zatem obie jgo części składowe powinny być pisane łącznie.

Beata Burska-Ratajczyk

mała/wielka litera w nazwach dokumentów

Szanowni Państwo,
w związku z nadejściem nowego roku szkolnego w szkołach czas się zmierzyć z nowymi wymaganiami, zmianami jakie niesie nam Ministerstwo Oświaty. Wprowadzając owe zmiany tworzymy różne dokumenty. Moje zapytanie dotyczy własnie poprawnego zapisu nazwy takich dokumentów jak: Wewnątrzszkolny System Oceniania (nazywany skrótowcem WSO), Przedmiotowy System Oceniania, Regulamin Oceniania Zachowania. Bardzo proszę o informację, czy nazwy tych dokumentów należy pisać wielką czy małą literą?
Z góry dziękuję za odpowiedź.
Z poważaniem
Anna Sanigórska

Pani Anno,
we wskazanych przez Panią nazwach dokumentów (o ile są to dokumenty oficjalne) należy użyć wielkich liter jedynie w pierwszym członie nazwy, np. Wewnątrzszkolny system oceniania, Przedmiotowy system oceniania, Regulamin oceniania zachowania. Jeśli mamy do czynienia z nazwą obiegową, piszemy wszystko małą literą, np. plan pracy wychowawców.

Pozdrawiam serdecznie
Agnieszka Wierzbicka

Marzyciele i Rzemieślnicy. Dom Innowacji Społecznej – pisownia

Witam, czy nazwę „Marzyciele i Rzemieślnicy. Dom Innowacji Społecznej” należy pisać z wielkich lister – czy małych? Jest to miejsce fizyczne i działalność programowa.
z góry dziękuję!
pozdrawiam

Nazwę tę traktować trzeba jako własną, więc pisownia wielkimi literami jest jak najbardziej uzasadniona.

Agnieszka Wierzbicka

matka prokurator

Szanowni Państwo, piszemy matka prokurator czy matka-prokurator? Zapis z łącznikiem zastosował dziś portal Tvn24. Pozdrawiam

Rzeczownik i określająca go przydawka rzeczowna w mianowniku powinny być pisane bez łącznika, tak jak lekarz internista, inżynier elektryk, wagon cysterna.

Katarzyna Jachimowska

 

mega – łącznie czy rozdzielnie?

Szanowni Państwo!
Intryguje mnie pisownia przedrostka „mega” zarówno z rzeczownikami, jak i przymiotnikami. Czy poprawna jest na przykład forma „megawdzięczny” czy „mega wdzięczny”; „megapromocja” czy „mega promocja”?
Będę wdzięczny za odpowiedź.
Łączę wyrazy szacunku,
Roch Kowalski

 

Panie Rochu,
mega- pochodzi z języka greckiego (mēgas ‛wielki’) i oznacza:
1. «pierwszy człon wyrazów złożonych tworzący nazwy i określenia rzeczy lub zjawisk o wielkich rozmiarach lub dużym natężeniu, np. megalit, megafon»
2. «pierwszy człon wyrazów złożonych, oznaczających jednostki miary milion razy większe od podstawowych, np. megabajt, megaherc (skrót: M)» (Słownik wyrazów obcych PWN).

Uzupełniając tę informację o zasady pisowni – człon mega piszemy zawsze łącznie z innymi wyrazami!

Pozdrawiam serdecznie
Agnieszka Wierzbicka

 

Mikro-resztki, mikroresztki czy mikro resztki?

Mikro-resztki, mikroresztki
czy mikro resztki?

W języku polskim wszystkie przedrostki, rodzime i obce, z wyjątkiem cząstek niby– i quasi-, pisze się z wyrazami pospolitymi łącznie, a zatem poprawną formą jest mikroresztki.

Izabela Różycka

na przełomie X-XI wieku lub na przełomie X i XI wieku

Dzień dobry,
– proszę o informację, czy można przełom wieków zapisać w takiej postaci:
 na przełomie X-XI wieku
 przełom X-XI wieku
czyli z typem myślnika.

Pozdrawiam.

Dzień dobry,
wskazany w pytaniu zapis z łącznikiem (bez spacji): na przełomie X-XI wieku, przełom X-XI wieku jest poprawny. Jeśli z jakichś powodów nie chcemy go stosować, możemy użyć określenia ze spójnikiem i: na przełomie X i XI wieku, przełom X i XI wieku.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

Napój niezakupiony czy nie zakupiony w sklepie?

Dzień dobry chciałabym zapytać, która pisownia jest poprawna:
1) zakaz spożywania napojów niezakupionych w lokalu
2)zakaz spożywania napojów nie zakupionych w lokalu

Zgodnie z decyzją Rady Języka Polskiego z 7 grudnia 1997 roku partykułę nie z imiesłowami przymiotnikowymi piszemy łącznie, a zatem poprawny zapis to napoje niezakupione w sklepie. Jedynym wyjątkiem od tej zasady jest sytuacja, kiedy przeciwstawiamy sobie dwie treści, czyli np. w kontekście typu: napoje nie zakupione, ale przyniesione ….

Izabela Różycka
 

 

nazwy broni

Szanowni Państwo,
jak zapisać specjalistyczne nazwy wojskowe np.nazwy typów pocisków np. kornet czy kornet, Grad czy grad? Wyrzutnia rakiet Iskander czy iskander? Podwozie Armata czy armata? Dziękuję za odpowiedź

Szanowna Pani,

Nazwy broni, tak jak generalnie nazwy wyrobów przemysłowych, należy zapisywać małą literą, desygnują bowiem serie jednorodnych przedmiotów, a nie pojedyncze egzemplarze. Nie mają więc statusu nazwy własnej. Gdyby wymienione przez Panią wyrazy zostały użyte jako nazwy firm produkujących broń lub nazwy marek, należałoby zapisać je wielką literą.

Łączę pozdrowienia –
Bartłomiej Cieśla

nazwy członków partii i stronnictw politycznych

Szanowni Państwo,
mam dwie wątpliwości: po pierwsze, czy mówi się na Greenpoincie, czy w Greenpoincie? Po drugie: czy członków amerykańskich partii politycznych – republikanów i demokratów – należy zapisać wielką literą?

Nazwy członków partii, stronnictw politycznych, organizacji społecznych piszemy małą literą, a więc republikanin, demokrata.

Na stronie poradni odpowiadamy (ze względów technicznych) tylko na jedno pytanie zawarte w e-mailu.

Katarzyna Jachimowska

nazwy gmin, województw, powiatów

Szanowni Państwo,

Śląski Ogród Botaniczny jest związkiem stowarzyszeń, którego członkami są województwa, powiaty, gminy i inne organizacje samorządowe.

Podam po jednym przykładzie:

Województwo Śląskie

Powiat Mikołowski

Gmina i Miasto Mikołów

Gmina Lyski

Wiem, że nazwy takie jak województwo śląskie, powiat mikołowski i gmina zapisuje się małymi literami.

Nasi członkowie wymieniani w różnych dokumentach, m.in. na papierze firmowym instytucji zapisywani są wielkimi literami (tak jak w przykładzie).

Czy uzasadniona jest taka pisownia w przypadku, kiedy, pisząc Województwo Śląskie mamy na myśli nie terytorium a instytucję, którą reprezentuje Marszałek Województwa Śląskiego. Podobnie w przypadku Powiatu Mikołowskiego – instytucję, którą reprezentuje Starosta Powiatu Mikołowskiego?

A co z gminami?

Czy powinno zapisywać się małą: gmina Lyski?

A co w przypadku nazw Gmina i Miasto Mikołów? Skąd wziął się taki zapis w administracji? Nie jest tak, że każde miasto jest gminą?

Ostatnio otrzymałam uchwałę Rady Miejskiej Jaworzna, z której wynika, że z kolei nazwę ich miasta mam zapisywać Gmina Miasta Jaworzna. Tego w ogóle nie rozumiem. Czy rada miejska może sama ustalać, jaką nazwą należy się posługiwać w stosunku do danego miasta. Wcześniej mieliśmy podane: Gmina i Miasto Jaworzno, a teraz Gmina Miasta Jaworzna.

Bardzo proszę o wyjaśnienie i konkretną wskazówkę, jaka forma i zasada ortograficzna powinna obowiązywać w nazewnictwie dot. gmin.

Z uszanowaniem

Małgorzata

z językoznawczego punktu widzenia gminy, województwa i powiaty to jednostki administracyjne, których nazwy należy zapisywać małymi literami (powiat mikołowski, województwo śląskie, gmina i miasto Mikołów). Instytucjami są konkretne urzędy reprezentujące interesy danego regionu i to ich nazwy zapiszemy wielką literą (np. Urząd Marszałkowski w Łodzi).

Pytanie o fortunność nazw gmina i miasto Jaworzno / gmina miasta Jaworzna ma charakter administracyjno-prawny, nie językowy.

Łączę pozdrowienia
Bartłomiej Cieśla

Nazwy szkół

Witam,mam pytanie , czy w nazwie szkoły wyrazy mogą być zapisane małymi i wielkimi literami ,np na pieczątce szkoły wygląda to tak
Szkoła Podstawowa Nr 2 z oddziałami dwujęzycznymi i sportowymi im. Szarych Szeregów w Poznaniu.
Z wyrazami szacunku
Barbara Skuza

Zasadniczo każdy człon nazwy własnej zapisujemy wielką literą. Wyjątkiem są spójniki (np. i), przyimki (w, z) oraz skróty (nr, im.). Przy założeniu, że cytowane przez Panią wyrażenie jest pełną i oficjalną nazwą placówki, właściwa pisownia powinna wyglądać następująco: Szkoła Podstawowa nr 2 z Oddziałami Dwujęzycznymi i Sportowymi im. Szarych Szeregów w Poznaniu.

Bartłomiej Cieśla

 

Nie podpisany czy niepodpisany?

Witam serdecznie,
tworząc stronę internetową wyświetlam komunikat „Masz nie podpisane oświadczenia”. Czy powyższa forma jest poprawna czy „nie podpisane” musi być napisane razem.
Z góry dziękuję za odpowiedź,
pozdrawiam
Robert Brzeziński

Wyraz podpisany to tzw. imiesłów przymiotnikowy. Zgodnie z normą języka polskiego, jeżeli dodajemy partykułę nie do tego rodzaju imiesłowów (podobnie jak do przymiotników), powinniśmy napisać ją łącznie. A zatem: Masz niepodpisane oświadczenia.

Izabela Różycka

Park Śledzia czy park Śledzia?

Dzień dobry! Nurtuje mnie jeden problem ortograficzny – niedawno odbyło się w Łodzi dyktando, w którym padło sformułowanie „Park Śledzia”. Czy pisownia wyrazu „park” jest tutaj poprawna? Wiem, że w słowniku ortograficznym jest reguła, która mówi, ze nazwy gatunkowe (np. park, ulica, aleja) piszemy małą literą. Dlaczego zatem organizatorzy w wersji tekstowej dyktanda napisali oba człony wielkimi? Czy jest to jakiś wyjątek? Będę wdzięczna za rozwianie moich wątpliwości.

Park Staromiejski w Łodzi nazywany jest zwyczajowo Parkiem Śledzia. Ponieważ nie jest to nazwa oficjalna, rozstrzygnięcia jej pisowni nie mogą być arbitralne. Można przyjąć, iż wyraz park wchodzi w skład nazwy obiektu, co uzasadniałoby pisownię obu członów wielkimi literami. Z drugiej strony, zgodnie z przepisami ortograficznymi, wyraz uściślający, który poprzedza nazwę, powinien być pisany małą literą, a więc park Śledzia (tak jak park Dreszera, ulica Długa, plac Grunwaldzki). Autorzy dyktanda powinni rozstrzygnąć wątpliwości dotyczące pisowni tej nieoficjalnej nazwy na korzyść piszącego.

Katarzyna Jachimowska, konsultacja – Sławomira Tomaszewska

pedagogiczno-muzyczny czy pedagogicznomuzyczny?

Dzień dobry!
Czy czasopismo poświęcone pedagogice muzyki to czasopismo pedagogiczno-muzyczne (z łącznikiem) czy pedagogicznomuzyczne (pisane łącznie)?
Z góry dziękuję za odpowiedź

O pisowni przymiotników złożonych w polszczyźnie decydują relacje zachodzące między ich członami. Jeżeli oba elementy danego wyrażenia (są równorzędne znaczeniowo), stosujemy pisownię z łącznikiem, np.: czerwono-zielony, południowo-zachodni, bo [czerwony i zielony; południowy i zachodni]. Kiedy pierwszy składnik wyrażenia dookreśla drugi, wówczas stosujemy zapis łączny, np.: jasnozielony (= zielony o jasnym odcieniu), rzymskokatolicki (= katolicki, o obrządku łacińskim, rzymskim).

       Trudno jest mi wnioskować, jaki charakter ma czasopismo, o które Pani pyta. Jeżeli jego tematyka obejmuje w takim samym stopniu pedagogikę i muzykę, to uzasadniony będzie zapis czasopismo pedagogiczno-muzyczne. Jeśli periodyk jest poświęcony nauczaniu muzyki, czyli temu aspektowi działalności muzycznej, na który wskazuje przymiotnik: pedagogiczny, to poprawna będzie postać czasopismo pedagogicznomuzyczne.

 Beata Burska-Ratajczyk

Źródła:

red. A. Markowski, Wielki słownik ortograficzny języka polskiego, Warszawa 1999, s. XLV.

E. Polański, A. Skudrzykowa, Słownik pisowni łącznej i rozdzielnej, Warszawa 2003, s. 7 – 8.

 

Pisownia bezokolicznika czasownika znaleźć

Zwracam się z prośbą o wyjaśnienie pisowni bezokolicznika znaleźć. Moje dziecko zastosowało zasadę z podręcznika do klasy 4 „W zakończeniu bezokolicznika piszemy -ść, jśsli w formie 1.osoby czasu teraźniejszego lub przyszłego czasownik kończy się na -tę, -dę lub sę”. (znaleść) 

Niezgodność pisowni bezokolicznika czasownika znaleźć z podaną przez Panią regułą ortograficzną wynika z nietypowego rozwoju form tego czasownika. W staropolszczyźnie istniały dwa bliskoznaczne czasowniki znaleźć (← naleźćleźć) odmieniający się regularnie w czasie teraźniejszym: znalazę, znaleziesz, znalezie… oraz znajść ( ← najść iść) o odmianie: znajdę, znajdziesz znajdzie…. . Jak widać w obu wyrazach pisownia bezokolicznika jest zgodna z przytoczoną zasadą. Ponieważ wyrazy te były podobne pod względem znaczeniowym, używane były zapewne wymiennie. W trakcie rozwoju historycznego drugi z tych czasowników zaniknął, a dokładniej zanikły jego formy takie jak bezokolicznik i czas przeszły. Natomiast formy czasu przyszłego i trybu rozkazującego zastąpiły i wyparły odpowiednie formy pierwszego czasownika. A zatem dzisiejszy czasownik znaleźć ma czas przyszły i tryb rozkazujący z czasownika znajść, o innym zakończeniu tematu czasu przyszłego.

Izabela Różycka

pisownia cząstki -by, -bym, -byś, -byśmy, -byście

Witam,
Chciałabym zadać pytanie nt. pisowni partykuły „by” z czasownikami w formie bezosobowej (pisownia łączna czy rozłączna i w jakim przypadku).
Która wersja jest poprawna:
1. „dobrze było by”
czy
2.”dobrze byłoby”?
Z góry dziękuję za odpowiedź i pozdrawiam,
Barbara Piela (tłumacz)

Pani Barbaro,
cząstkę -by (oraz -bym, -byś, -byśmy, -byście) piszemy łącznie z:
1. osobowymi formami czasownika, np. miałaby;
2. występującymi w funkcji bezosobowej konstrukcjami w 3 os. w rodzaju nijakim, np. robiłoby się;
3. partykułami (ani, bodaj, chyba, czy, gdzież, niech, niechaj, nuż), np. bodajby, czyżby;
4. spójnikami (aczkolwiek, albo, albowiem, ale, ani, aż, bo, byle, chociaż, choć, czyli, gdy, gdyż, jak = jeśli, jakkolwiek, jako, jednak, jednakże, jeśli, jeżeli, lecz, nim, niż, ponieważ, skoro, tedy, to = więc, więc, zanim, zaś), np. gdyżby, jeśliby;
5. wyrazami porównawczymi (jak, jako), np. jakby, jakoby.

Rozłącznie cząstkę -by (oraz -bym, -byś, -byśmy, -byście) piszemy:
1. z bezokolicznikami, np. pójść by;
2. z nieosobowymi formami czasownika zakończonymi na -no, -to, np. wysłano by, wzięto by;
3. z wyrazami pełniącymi funkcję czasownika, np. trzeba by, można by;
4. po zaimkach osobowych, np. on by to wiedział;
5. po zaimkach pytajnych i względnych (dlaczego, dokąd, dopóki, gdzie, jak = w jaki sposób, kiedy, którędy, odkąd, skąd), np. gdzie by to położyć;
6. po zaimkach wskazujących, które odpowiadają zaimkom pytajnym i względnym (dlatego, dopóty, dotąd, stamtąd, stąd, tak = w taki sposób, tam, tamtędy, wtedy), np. dotąd by stał, tam by poszedł;
7. po zaimkach nieokreślonych (coś, ktoś), np. ktoś by to widział;
8. po rzeczownikach, np. koń by się uśmiał;
9. po przymiotnikach, np. piękna by była;
10. po przysłówkach, np. sympatycznie by tam było;
11. po imiesłowach przymiotnikowych, np. przeczytany by był, gdyby…;
12. po liczebnikach, np. pięciu by musiało to nieść.

Zgodnie z powyższymi regułami, podany przez Panią przykład, powinien być zapisany łącznie: dobrze byłoby.

Pozdrawiam serdecznie
Agnieszka Wierzbicka

 

pisownia daty ze skrótem br.

Droga Poradnio, czy taki zapis daty można uznać za prawidłowy:
6.01.br.(chodzi mi o brak zera przed 6 i skrót br. – bez jakiejkolwiek spacji – w miejscu, gdzie zwykle wstawiamy cyfrowy zapis roku. Dziękuję za odpowiedź

Zasady dotyczące zapisu dat nie wskazują takiej możliwości – powinniśmy w takiej sytuacji użyć zapisu 6 stycznia br.

Agnieszka Wierzbicka

Pisownia dopełniacza l. pojedynczej nazwiska Kośmieja

Czy nazwiska zakończone w M.l.poj. na -ja po samogłosce z jakichkolwiek powodów, np. tradycji rodzinnych, mogą przybrać w D.l.poj. końcówkę fleksyjną -ji, a nie -i. Mam na myśli takie nazwiska, jak Bareja czy Kośmieja. Pianista Adam  Kośmieja na na swojej stronie internetowej ma formę w dopełniaczu Kośmieji. Z poważaniem Krystyna Wojciechowska

O ile urzędowa forma nazwiska (w mianowniku) często zawiera jakieś nieregularności dotyczące jego budowy lub pisowni, o tyle odmiana nazwisk podlega określonym regułom fleksyjnym a sposób ich zapisywania – regułom ortograficznym. Reguły te należą do normy językowej, czyli mają charakter obligatoryjny i są powszechnie znane, w odróżnieniu od tradycji rodzinnych lub innych czynników o charakterze indywidualnym. Pojedyncza osoba, a nawet rodzina nie będzie w stanie narzucić przyjętego wśród jej członków zwyczaju zapisywania danego nazwiska, a zatem jego formy byłyby pisane różnie w tekstach różnych autorów, co pozostaje w sprzeczności z istotą tej stanowiącej kategorię prawną, urzędowej, identyfikującej rodzinę nazwy własnej. Tego typu dowolność naruszałaby także istotę normy językowej, która jest swoistym kompromisem pomiędzy społecznym zwyczajem językowym i  analizą naukową.

Zapis nazwiska o przytoczonej przez Panią budowie w formie Kośmieji jest naśladowaniem (poprawnej) wymowy. Jak jednak wiemy, w języku polskim nie ma dokładnej odpowiedniości między mową a pismem. W wielu przypadkach wyrazy inaczej mówimy, a inaczej piszemy. Różnice te ujęte są w odpowiednie reguły ortograficzne. W przypadku wymienionego nazwiska reguła odmiany brzmi jednoznacznie: Nazwiska zakończone na –a po spółgłosce miękkiej: ś, ż, ć, dź, ń i po głoskach –j lub –l, np …., Okrzeja, ………., przyjmują wzór odmiany żeńskich rzeczowników miękkotematowych, np. szyja. A zatem Okrzeja – Okrzei, Bareja – Barei, Kośmieja – Kośmiei. Zapis w postaci Okrzeji Wielki słownik poprawnej polszczyzny (2016) dodatkowo sygnalizuje jako błąd ortograficzny.

Izabela Różycka

Pisownia i odmiana skrótowca MUSHRA

Szanowni Państwo,
ostatnio dyskutowałem o słowie MUSHRA. Jest to nazwa testu statystycznego [1].
Jak odmieniać to słowo oraz jak zapisywać odmienioną formę? Np. czy poprawna jest forma pisana „z Muszrą”? Czy może „z Mushrą”? Jak odmieniać to słowo w miejscowniku – „o czym”?
Pozdrawiam,
Jakub Mikians

MUSHRA to skrótowiec, czyli wyraz utworzony z pierwszych głosek wielowyrazowej angielskiej nazwy Multiple Stimuli with Hidden Reference and Anchor, dotyczą jej więc zasady pisowni i odmiany skrótowców. Te ostatnie piszemy wielkimi literami, a w formach obcego pochodzenia spolszczamy tylko zakończenia, żeby dostosować wyraz do polskiej odmiany. A zatem nie można pisać Mushra ani Muszra. Odmiana tego wyrazu wygląda następująco: co? MUSHRA, czego? MUSHR-y, czemu? MUSHR-ze, co? MUSHR-ę, z czym? z MUSHR-ą, o czym? o MUSHR-ze.

Izabela Różycka

pisownia liczebników porządkowych wyrażonych cyframi arabskimi

Witam. Jak poprawnie zapisać: w latach 30. XX wieku czy w latach ’30. XX wieku. Dziękuję za odpowiedź.

Dzień dobry,
wskazany zapis dotyczy liczebników porządkowych zapisanych cyframi arabskimi. Powinniśmy je oznaczać dodaniem po nich kropki, tj. lata 20., lata 30. XX wieku. Niepoprawne są natomiast zapisy typu: lata 30-te, lata ’30 czy lata 30′.

Agnieszka Wierzbicka

pisownia nazw instytucji

Szanowni Państwo,

jak zapisywać nazwy instytucji typu urząd miasta, urząd marszałkowski, rada miejska. Wielką czy małą literą?

Pozdrawiam
Emilia K.

 

Szanowna Pani,

wskazane nazwy zapisać można na dwa sposoby – małą lub wielką literą. Pisownia uzależniona jest w tym wypadku od sensu, jaki chcemy przekazać. Jeśli mamy na myśli konkretną instytucję, powinniśmy użyć wielkiej litery, czyli napisać Urząd Marszałkowski. Jeśli idzie nam o nazwę jakościową (gatunkową), a zatem chcemy wskazać jedynie na typ instytucji, nie konkretną placówkę, uzasadnione byłoby użycie małej litery, czyli zapis powinien wyglądać: urząd marszałkowski.

 

Łączę pozdrowienia ‒

Bartłomiej Cieśla

 

 

pisownia nazw jednostek wojskowych

Witam
Bardzo proszę o poradę w sprawie skrótów nazw oddziałów wojskowych. Czy dla nazwy „2. Dywizja Piechoty Legionów Armii Krajowej” prawidłowy będzie zapis „2. DPLeg. AK”? Czy dla nazwy „3. Pułk Piechoty Legionów Armii Krajowej” prawidłowy będzie zapis „3. ppleg. AK”? Czy dla nazwy „72. Pułk Piechoty Armii Krajowej” prawidłowy będzie zapis „72. pp AK”. Bardzo proszę o rozstrzygnięcie moich wątpliwości i wskazanie prawidłowych form skrótów.
Pozdrawiam
Marcin Sołtysiak

Szanowny Panie,

pisownia skrótów jednostek wojskowych nie jest ustabilizowana. Niektóre ich warianty można jednak uznać za powszechne, a przez to komunikatywne. Notowane są w Słowniku skrótów Józefa Parucha (1970) i Wielkim słowniku skrótów i skrótowców Piotra Müldnera-Nieckowskiego (2007): dla dywizji piechoty legionów – DPLeg; dla pułku piechoty legionów – ppleg; dla pułku piechoty – pp lub PP Wszystkie skróty zapisywane są bez kropek. Skrótowi może towarzyszyć cyfra (jeśli rzymska to bez kropki, jeśli arabska – to wariantywnie z kropką lub bez niej) i skrótowiec AK.

Na koniec uwaga ortograficzna: jeśli wymienione przez Pana nazwy odnoszone są do konkretnych jednostek wojskowych, mają wówczas status nazw własnych i należy zapisywać je wielkimi literami; jeśli użyte zostają jako nazwy pospolite, zapisujemy je małymi literami, np. Marek służył w dwóch dywizjach piechoty (idzie tu o typ jednostki).

Łączę pozdrowienia
Bartłomiej Cieśla

Pisownia nazw obiektów w ZOO

Dzień dobry,
przygotowuję materiały dla zwiedzających z Polski i proszę o pomoc – jak należy poprawnie napisać – chodzi mi o wielkie litery
pawilon słoni, ścieżka edukacyjna Ścieżka cieni, Centrum edukacyjne, ekspozycja Na farmie, ekspozycja żółwi pustynnych, ekspozycja Wyspy na lądzie, ekspozycja kuce i osły  
dziękuję
z poważaniem
Barbara Krzyżanek

Wielkimi literami piszemy nazwy własne, czyli nazwy obiektów jednostkowych. Określenia typu centrum edukacyjne, pawilon słoni czy ekspozycja żółwi pustynnych nie spełniają tego warunku, nie są bowiem jedynymi tego typu obiektami na świecie, a zatem pisałabym je małymi literami. W nazwach ścieżka edukacyjna Ścieżka Cieni, ekspozycja Wyspy na Lądzie, ekspozycja Na Farmie mamy nazwy własne stanowiące część całych wyrażeń. W takiej sytuacji wyrazy stanowiące tę część piszemy wielkimi literami. Ze względu na analogiczną budowę można by również w ten sam sposób zapisać ekspozycja Kuce i Osły, chociaż jest to określenie niekonsekwentne w porównaniu np. z ekspozycja żółwi pustynnych – dlaczego nie ekspozycja kuców i osłów? Gdyby określenie miało taką formę, należałoby je napisać małymi literami.

Izabela Różycka

pisownia nazw okręgów administracyjnych

Szanowni Państwo,
Czy nazwę kościelnej jednostki administracyjnej (np. diecezja łódzka) powinienem zapisać wielką literą (pierwszy i drugi człon) czy też małą?
Z serdecznymi pozdrowieniami,
P. K.

W słownikach ortograficznych PWN  czytamy, że „nazwy okręgów administracyjnych współczesnych i historycznych, wyodrębnionych w strukturach kościelnych i państwowych” (a więc także nazwy diecezji) należy pisać małymi literami. Tak więc poprawny zapis to diecezja łódzka.

Katarzyna Jachimowska

pisownia nazw projektów

Szanowni Państwo!
Jak należy zapisywać nazwy projektów? Czy prawidłowy jest zapis „Start w Przyszłość”, czy „Start w przyszłość”? Co o tym decyduje?
Z poważaniem
– Adrian

Szanowny Panie,
nazwy projektów należy zapisywać tak samo jak tytuły utworów literackich, odezw, deklaracji czy ustaw – wielką literą piszemy tylko pierwszy człon. Spośród dwóch przytoczonych przez Pana wariantów poprawny jest drugi (Start w przyszłość).

Łączę pozdrowienia –
Bartłomiej Cieśla

 

pisownia nazw ras zwierząt hodowlanych typu jersey, polska czerwona

Szanowni Państwo,
Nasza redakcja od lat ma problem z pisownią nazw ras zwierząt. Do tej pory nie udało mi się przekonać naszych autorów (także profesorów), że nazwy ras bydła należy pisać z małej litery np. polska holsztyńsko-fryzyjska, polska czerwona, simental, limousine, hereford, montbeliarde, brown swiss, jersey Niektórzy twierdzą, że jedne rasy (polskie) należy pisać z małej litery, a inne (zagraniczne pochodzące od nazw wysp np. Jersey, z dużej. Jaka jest poprawna forma?
pozdrawiam: Katarzyna Markowska

Słowniki ortograficzne nie podają zasady dotyczącej pisowni nazw ras zwierząt, należy zatem odnieść do tego zagadnienia reguły odnoszące się do kwestii pokrewnych (np. nazw roślin) oraz zwrócić uwagę na podane w tychże słownikach przykłady.

W odniesieniu do nazw roślin reguła mówi, że potocznie używane jednoczłonowe nazwy drzew, krzewów, owoców, kwiatów pisane powinny być małymi literami np. amerykany, patison, jonatany. Jeżeli chodzi o wielowyrazowe terminy botaniczne, dopuszcza się pisownię obu członów małymi literami lub pierwszego członu wielką literą, np. agawa amerykańska a. Agawa amerykańska, cis pospolity a. Cis pospolity (Nowy słownik ortograficzny PWN pod red. E. Polańskiego).

Podane przez Panią nazwy jednowyrazowe powinny zatem być pisane małymi literami. W ten właśnie sposób podawane są przykłady nazw ras bydła w rozmaitych słownikach języka polskiego, przy czym nazwa jersey może być także zapisywana w postaci spolszczonej dżerseje. Z kolei przytoczone przez Panią określenia wielowyrazowe typu polska holsztyńsko-fryzyjska, polska czerwona są skróconą formą pełnych nazw krowa polska holsztyńsko-fryzyjska, krowa polska czerwona. W ich przypadku, zgodnie z przytoczoną regułą, słowo krowa mogłoby być pisane wielką lub małą literą, natomiast wszystkie pozostałe wyrazy powinny już być pisane małymi literami. Z całą pewnością nie można natomiast wprowadzać różnych zasad ortograficznych w zależności od tego, czy wyraz jest polski, czy zapożyczony.

Warto także zwrócić uwagę, że poprawnie mówimy: pisać coś małą/dużą a. wielką literą lub od małej/dużej litery (nie: z małej/dużej litery)

Izabela Różycka

pisownia nazw stanowisk i godności

Bardzo proszę o wskazówki co do poprawności pisania wielkiej/małej litery w poniższym fragmencie (chodzi o hasła „z terenu naszej GMINY”, „Burmistrzowi Kowala”, „członkami Rady Miejskiej”)

To właśnie odwaga, kreatywność, świadomość swoich potrzeb i pragnień oraz wytrwała, systematyczna praca zagwarantowały szesnaściorgu uczniom z terenu naszej gminy ponadprzeciętne osiągnięcia w konkursach, olimpiadach, festiwalach i zawodach sportowych. Tak wybitne wyniki nie uszły uwadze Burmistrzowi Kowala – p. ……, który wspólnie z członkami Rady Miejskiej podjął decyzję o przyznaniu okolicznościowych stypendiów.

W warstwie słownictwa, która obejmuje nazwy stanowisk i godności, rozstrzygnięcie dotyczące sposobu zapisu zależy od kontekstu wypowiedzi. Zgodnie z obowiązującymi zasadami ortografii zasadniczo piszemy je małą literą, np.: burmistrz, naczelnik, premier, prezydent, wojewoda. Jeżeli nazwa stanowiska lub godności dotyczy konkretnej osoby i występuje w pełnym brzmieniu dopuszczalna jest pisownia wielką literą, np.: Burmistrz Miasta Jan Kowalski; Członek Rady Miejskiej Jan Nowak.

 Beata Burska-Ratajczyk
 

pisownia nazw stanowisk, funkcji i tytułów

Jaką literą ,wielką czy małą, powinno się pisać w tekstach nazwy stanowisk, jeżeli nazwy te występują w tekście razem z nazwiskiem? W tekstach dot. np. tematyki unijnej widnieją dwa rodzaje takiego zapisu. Czy w takim razie oba można uznać za poprawne?  

Dzień dobry,
zgodnie z obowiązującymi zasadami ortografii nazwy stanowisk, funkcji i tytułów piszemy małą literą. Jednak w sytuacji, gdy nazwa stanowiska dotyczy konkretnej osoby i występuje w pełnym brzmieniu dopuszczalna jest pisownia wielką literą, np. Naczelnik Gminy Jan Kowalski.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

Pisownia nazw urzędów, organizacji, tytułów, stanowisk itp.

Dzień dobry,
mam wątpliwości, od jakiej litery (wielkiej czy małej) powinny zaczynać się podane niżej nazwy własne. Czy są one zapisane właściwie?
•    marszałek województwa mazowieckiego
•    Marszałek Województwa Mazowieckiego Adam Struzik czy marszałek województwa mazowieckiego Adam Struzik
•    marszałek Adam Struzik
•    wicemarszałek
•    minister finansów
•    Ministerstwo Finansów
•    Zarząd Województwa Mazowieckiego
•    członek Zarządu Województwa Mazowieckiego czy członek zarządu województwa mazowieckiego
•    Sejmik Województwa Mazowieckiego
•    przewodniczący Sejmiku Województwa Mazowieckiego czy przewodniczący sejmiku województwa mazowieckiego
•    przewodniczący sejmiku
•    radni województwa
•    Departament Geodezji i Kartografii
•    dyrektor Departamentu Geodezji i Kartografii czy dyrektor departamentu geodezji i kartografii
•    wójt gminy Teresin
•    starosta powiatu lipskiego
•    starosta powiatu ostrołęckiego Stanisław Kubeł czy Starosta Powiatu Ostrołęckiego Stanisław Kubeł
•    ochotnicze straże pożarne
•    Ochotnicza Straż Pożarna
•    jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej
•    jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej

Dziękuję za odpowiedź

W poradni jednorazowo możemy odpowiedzieć na jedno pytanie (tzn. dotyczące jednej formy językowej). Ponieważ nie umiem wybrać spośród podanych przez Panią tej najważniejszej, odsyłam do odpowiedzi, których udzielaliśmy na podobne pytania. Można je znaleźć w dziale ORTOGRAFIA, na przykład pod tytułami: Pisownia nazw instytucji, Pisownia nazw stanowisk i godności, Pisownia nazw stanowisk, funkcji i tytułów, prezydent czy Prezydent itp.

Izabela Różycka

pisownia nazwy ‚wójt’

Od jakiej litery pisać wyraz „wójt” w nazwie szkoły? Szkoła Podstawowa im.wójta Jana Nowaka czy Szkoła Podstawowa im.Wójta Jana Nowaka?

 

Dzień dobry,
zgodnie z obowiązującymi zasadami nazwy stanowisk, funkcji i tytułów piszemy małą literą. Jednak w sytuacji, gdy nazwa stanowiska dotyczy konkretnej osoby i występuje
w pełnym brzmieniu dopuszczalna jest pisownia wielką literą, np. Naczelnik Gminy Jan Kowalski. Tym samym obie podane w pytaniu wersje nazwy są można uznać za poprawne.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

pisownia nazwy miejscowej Golub-Dobrzyń

Czy nazwę Golub Dobrzyn piszemy z myslnikiem czy nie?

Zgodnie z zaleceniami Rady Języka Polskiego z 2003 r. nazwę Golub-Dobrzyń powinniśmy zapisywać z łącznikiem, bowiem identyfikuje ona miejscowość powstałą z dwóch autonomicznych organizmów miejskich: Golubia (położonego w dawnej ziemi chełmińskiej w zakolu po prawej stronie rzeki) i Dobrzynia (niegdyś przedmieścia Golubia, znajdującego się na przeciwległym brzegu w ziemi dobrzyńskiej).

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

 

 

 

pisownia nazwy Placu integracyjnego 600-lecia Miasta Grabowa nad Prosną

Proszę o informację – jak poprawnie zapisać nazwę PLAC INTEGRACYJNY 600-LECIA MIASTA GRABOWA NAD PROSNĄ

Oficjalną nazwę placu zabaw położonego w Grabowie nad Prosną zawiera Dziennik Urzędowy Województwa Wielkopolskiego, poz. 1986, z dnia 8 marca 2016 r. We wskazanym dokumencie widnieje następującą forma zapisu: Plac integracyjny 600–lecia Miasta Grabowa nad Prosną. 

Beata Burska- Ratajczyk

Pisownia nazwy stanowiska na pieczątce służbowej

Jak prawidłowo zapisać nawę stanowiska służbowego na pieczątce:
1. Kierownik Referatu Alina Gasik czy
2. kierownik Referatu Alina Gasik

Domyślam się, że po wyrazie referat jest wymieniony jeszcze jego rodzaj (kierownik Referatu XXX Alina Gasik). W takim wypadku obie przytoczone formy byłyby poprawne. Zasadniczo nazwy godności, stanowisk, tytuły naukowe i zawodowe piszemy małymi literami, ale jeżeli nazwa taka odnosi się do konkretnej osoby i występuje w pełnym brzmieniu, wówczas można ją rozpocząć wielką literą. Warto także zwrócić uwagę na to, że na pieczątkach często wyraz oznaczający stanowisko pisany jest wielkimi literami w osobnym wersie, a nazwa jednostki, w której dana osoba to stanowisko pełni oraz jej imię i nazwisko podawane są w wersach poniżej. Taki zapis wyglądałby wtedy następująco:

KIEROWNIK

Referatu Xxxxx

Alina Gasik

Izabela Różycka

 

pisownia nie z imiesłowami przymiotnikowymi

Szanowni Państwo, chciałam zapytać, jak będzie poprawnie: jeszcze nie odkrytych czy jeszcze nieodkrytych? Nieodkrytych – wiadomo, razem. Ale czy słowo „jeszcze” nie modyfikuje znaczenia tej myśli? Czy nadal powinno to być zapisane razem?

Reguła łącznej pisowni nie z imiesłowami przymiotnikowymi, zarówno czynnymi, np. niepalący, jak i biernymi, np. nieodkryty, została wprowadzona przez Radę Języka Polskiego PAN w 1997 r. Pisownia łączna obowiązuje niezależnie od znaczenia imiesłowu.

Katarzyna Jachimowska

pisownia partykuły ‚by’ z osobowymi formami czasownika

jak napisać obejrzałoby czy obejrzało by

Partykułę by z osobowymi formami czasownika piszemy łącznie, a zatem napisałabym, napisałabyś, napisałaby czy obejrzałoby. Można ją również napisać osobno, kiedy umieścimy ją w zdaniu przed czasownikiem, np. Dziecko by to chętnie obejrzało.

Izabela Różycka

Pisownia partykuły nie z imiesłowami

Dzień dobry,
w jaki sposób należy pisać słowo niezaliczony (przy czym nie chodzi mi o sytuację, w której mamy do czynienia np. z uzyskaniem oceny niedostatecznej, lecz o zaliczanie elementów do poszczególnych zbiorów)? Przykładowe zdanie, z którym mam problem przedstawia się następująco: Spółka postąpiła słusznie niezaliczając/nie zaliczając przedmiotowego wydatku w ciężar kosztów uzyskania przychodów. Która z wersji jest poprawna? A może właściwe są obie?
Łączę wyrazy szacunku
Michał Kurek

w pytaniu podał Pan dwie różne formy czasownika. Zaliczony to tzw. imiesłów przymiotnikowy czynny czasownika zaliczyć, a zaliczając to imiesłów przysłówkowy współczesny czasownika zaliczać). Z każdą z tych form partykułę nie piszemy inaczej. W połączeniu z formą zaliczając wyraz nie piszemy rozdzielnie, czyli zdanie, które Pan przytoczył powinno zostać zapisane: Spółka postąpiła słusznie, nie zaliczając przedmiotowego wydatku ….. (warto też zwrócić uwagę, że imiesłowy przysłówkowe oddzielamy od reszty zdania przecinkami). W połączeniu z formą zaliczony, niezależnie od kontekstu jej użycia, partykułę nie piszemy łącznie, np. zawodnik niezaliczony do kadry, praca niezaliczona itp.

Izabela Różycka

pisownia połączenia Słowianie południowi

Szanowni Państwo,
chciałbym się dowiedzieć, czy w określeniu Słowianie Południowi, pierwszy i drugi człon powinien być zapisywany wielką literą, czy może tylko rzeczownik Słowianie.
Z góry dziękuję za odpowiedź!
Z pozdrowieniami,
P. K.

Dużymi literami zapisujemy przymiotniki będące nazwami stron świata, jeśli wchodzą one w skład wielowyrazowych nazw własnych, np.: Morze Północne, Nowa Południowa Walia, Tatry Zachodnie. We wskazanym połączeniu przymiotnik południowy nie jest składnikiem nazwy własnej, więc nie ma powodu zapisywania go wielką literą. Wyraz określa dodatkowo jedną z trzech grup Słowian, wskazując na to, o którą geograficznie część chodzi.

Beata Burska-Ratajczyk

Pisownia przedrostka czasownikowego z-.

Jak powinna wyglądać prawidłowa forma czasownika dokonanego od ciorać (się): ściorać (się) czy zciorać (się)? 

Jeżeli czasownik niedokonany zaczyna się połączeniem liter ci, wówczas zmieniający jego aspekt przedrostek z– występuje w pisowni jako ś-, np. ściąć, ściągnąć, ścichnąć, ścisnąć, ściszyć itp., a zatem czasownik dokonany od ciorać zapiszemy jako ściorać.

Izabela Różycka

pisownia przedrostków super- i elektro-

Jak zapisujemy cząstki super-, elektro- z przymiotnikami?

Dzień dobry,
wskazane przedrostki pisane są łącznie ze wszystkimi wyrazami pospolitymi.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

Pisownia przymiotnika złożonego wysokoprzezroczysty

Witam
Tworzę etykietę na folię malarską i mam wątpliwości co do słowa „wysokoprzeźroczysta”, czy pisownia łączna jest poprawna, czy powinno się pisać rozłącznie?
Z góry dziękuję za odpowiedź
Angelika Janczyk

Do podanego przez Panią przykładu zastosowanie ma reguła ortograficzna, która brzmi następująco: przymiotniki złożone z członów nierównorzędnych znaczeniowo, tzn. takie, w których główne znaczenie zawarte jest w członie drugim, natomiast człon pierwszy określa bliżej to główne znaczenie, pisze się łącznie.

Znaczenie główne w naszym przymiotniku zawarte jest w członie <przezroczysta>, podczas gdy pierwszy człon <wysoko> informuje o stopniu tej przezroczystości. A zatem poprawnym sposobem zapisu tego wyrazu jest wysokoprzezroczysta // wysokoprzeźroczysta.

Izabela Różycka

pisownia rzeczownika ‚zagranica’ i wyrażenia przyimkowego ‚za granicą’

Witam serdecznie:)
Dziś chciałabym podpytać o takie słowo jak „zagranicą”
Kiedy używac powinniśmy wyrażeń „za granicą” a kiedy „zagranicą”?
Czy w takim zdaniu:
” Zagranicą mieliśmy do czynienia z pierwszą od lat decyzją amerykańskiego banku centralnego o podniesieniu stóp procentowych….” jest to słowo użyte poprawnie?
 

Rzeczownik zagranica oznacza `kraje leżące poza granicami danego państwa` i wywodzi się od wyrażenia przyimkowego za granicą. W tym znaczeniu, tzn. `obce kraje`, stosujemy pisownię łączną, np.: Przed tygodniem wrócili z zagranicy `z obcego kraju`; Pozdrowienia z zagranicy.

W wyrażeniach za granicą w zn. `za linią graniczną`, zza granicy w zn. `zza linii granicznej` obowiązuje pisownia rozdzielna, np.: Siostra mieszka od roku za granicą; W wakacje wyjeżdżam za granicę.

Zapis taki stosujemy także w zn. `za linię graniczną` i `do obcego kraju`, np.: Pisarz przez kilka lat przebywał za granicą `za linią graniczną` i `w obcym kraju`; Mieszkał w kraju i za granicą `w kraju (własnym) i w obcym kraju`.

W przytoczonym fragmencie rzeczownik został użyty zgodnie z obowiązującymi regułami.

Beata Burska-Ratajczyk

Pisownia rzeczownika niewezwanie

Zwracam się z uprzejmą prośbą o odpowiedź w zakresie poprawnej pisowni języka polskiego.  Czy słowo niewezwania w kontekście niżej zapisanego zdania należy pisać łącznie czy rozłącznie. Ja uważam, że jest to rzeczownik i należy pisać to słowo łącznie.
Mam dylemat w zapisaniu wyrazu niewezwania w nw. zdaniu, tj.
Nawiązując natomiast do zarzutu niewezwania przez organ Strony do uzupełnienia wniosku w zakresie (…).
Wielkie dzięki

Reguła ortograficzna dotycząca pisowni partykuły nie z różnymi częściami mowy rozstrzyga jednoznacznie – z rzeczownikami piszemy ją łącznie, a wyraz wezwanie jest rzeczownikiem. Jedynym wyjątkiem od tej zasady jest sytuacja, kiedy przeciwstawiają się sobie dwie treści, np. w kontekście: Było to nie wezwanie, ale zaproszenie. A zatem ma Pani rację, że w przytoczonym przykładzie rzeczownik niewezwanie został zapisany poprawnie.

Izabela Różycka

 

pisownia skrótu ‚centralne ogrzewanie’

Witam serdecznie,
pracuję w branży kotlarskiej (kotły centralnego ogrzewania) a oprócz tego hobbystycznie zajmuję się pisaniem artykułów o tematyce technicznej a także tworzę ogólnodostępny portal techniczno spawalniczy aby zainteresowanym przybliżać różne sprawy techniczne.

Dosyć regularnie piszę o kwestiach związanych ze swoją branżą a także czytam magazyny o tej tematyce.

Szczerze mówiąc, od dłuższego czasu zastanawiam się w jaki sposób skrócić słowa: centralne ogrzewanie, centralnego ogrzewania itp.

Obserwując jak piszę a także jak piszą inni autorzy widzę, że jedni skracają ten zwrot jako c.o. inni zaś C.O. (jedni z małej inni z dużej litery).

Przykład:
Kocioł jest elementem c.o.
Instalacja C.O. powinna być wykonywana przez wykwalifikowaną osobę.

Może i obie wersje są poprawne ale chciałbym się upewnić ponieważ staram się rzetelnie podchodzić do tego co robię.

Proszę o odpowiedź, która forma jest właściwa (czy może jeszcze w inny sposób można dokonać skrótu?). Gdyby np. obie formy były prawidłowe, czy dopuszcza się stosowanie w jednym materiale obu? Czy lepiej (już pomijam kwestie estetyczne stosować jedną?)

Z góry dziękuje za odpowiedź.
Łączę pozdrowienia
Paweł Wilk
 

Dzień dobry,
wskazana przez Pana nazwa centralne ogrzewanie może być zapisana jako skrót dwojako: c.o. lub co. Zgodnie z wskazaniem Wielkiego Słownika Ortograficznego PWN zapis skrótu wielkimi literami (tj. C.O. lub CO) jest niepoprawny.

Pozdrawiam serdecznie
Agnieszka Wierzbicka

pisownia tytułów

Uprzejmie proszę o wyjaśnienie, czy nazwa „Polskiego słownika biograficznego” powinna być pisana małymi literami, jak inne wielotomowe wydawnictwa zwarte. Redaktorzy wikipedii z uporem trwają przy pisowni słownika wielkimi literami, kierując się m.in. wolą autorów (redaktorów PSB), którzy na stronie tytułowej stosują wielkie litery wszystkich elementów tytułu.

W jednowyrazowych i wielowyrazowych tytułach książek, rozpraw naukowych, filmów, ustaw czy deklaracji wielką literą piszemy tylko pierwszy wyraz, np. Zarys gramatyki polskiej, Mała księżniczka, Ortograficzny słownik języka polskiego itp. (wyjątki to: Stary Testament, Nowy Testament, Pismo Święte oraz Magna Charta Libertatum). Dozwolone jest również pisanie wielkimi literami całych wyrazów tytułu na okładkach i kartach tytułowych książek, w tytułach filmów, sztuk teatralnych, reklam czy wydarzeń sportowych (np.: MAŁA KSIĘŻNICZKA). Tym, co proponuje wikipedia, proszę się nie sugerować.

 

Pozdrawiam

Anna Sokół-Klein

pisownia tytułów analiz, prognoz, raportów itp. dokumentów

Szanowni Państwo,
W książkach i w prasie coraz częściej pojawiają się nazwy analiz, prognoz, dokumentów, raportów, programów unijnych i są to tłumaczenia z języka angielskiego. Niestety, zapis w każdej publikacji jest inny – kursywą lub pismem prostym (w cudzysłowie lub bez), powszechne są wielkie litery w środku polskich tłumaczeń tych nazw.
Bardzo proszę o informację na temat ogólnej zasady zapisu nazw dokumentów i rozstrzygnięcie zapisów:
– program „Wizje i Strategie wokół Bałtyku” – VASAB 2010 (Vision and Strategies around the Baltic Sea 2010),
– prognoza „Europejska Perspektywa Rozwoju Przestrzennego”(European Sparial Development Perspective – ESDP),
– program Europejska Sieć Obserwacyjna Planowania Przestrzennego (European Spatial Planning Observation Network),
– raport Territorial Futures. Spatial Scenarios for Europe,
– Drugi Raport Kohezyjny,
– „Przejściowy Raport na temat Spójności Terytorialnej”,
– ESPON 1.4.3, Final Raport, 2007, The ESPON Programme.

Problem ten dotyczy również polskich dokumentów:
– projekt Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju (KPZK) dla Ministerstwa Rozwoju Regionalnego i jej cele: np. cel nr 6. Przywrócenie i utrwalenie ładu przestrzennego,
–dokument strategiczny Koncepcja Polityki Przestrzennego Zagospodarowania Kraju,

Będę wdzięczna za odpowiedź.
Pozdrawiam,
Bożena Kućmierowska
 

Ogólna zasada ortograficzna, która dotyczy zapisu nazw własnych rodzimych spolszczonych dokumentów (w tym: programów unijnych, raportów, ekspertyz itp.), wskazuje, że wielką literą zapisujemy wyrazy samodzielne znaczeniowo: Koncepcja Polityki Przestrzennego Zagospodarowania KrajuEuropejska Perspektywa Rozwoju Przestrzennego, natomiast małą literą wchodzące w skład tych nazw spójniki i przyimki, np.: Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju dla Ministerstwa Rozwoju RegionalnegoWizje i Strategie wokół Bałtyku. Małą literą zapisujemy ponadto połączenia wyrazowe, które zastępują wskazane części mowy, np.: Przejściowy Raport na temat Spójności Terytorialnej, ponieważ wyrażenie na temat możemy przekształcić: Przejściowy Raport o Spójności Terytorialnej.

Cytowane dokumenty wyróżniamy w tekście za pomocą cudzysłowu lub innej czcionki (kursywy, druku pogrubionego).

Cudzysłowu nie używamy, gdy nazwa została w druku wyróżniona inną czcionką.

Beata Burska-Ratajczyk

Pisownia tytułów książek

Jak poprawnie się pisze:
Słownik Języka Polskiego PWN czy Słownik  języka polskiego  PWN       
Dziękuje z góry za odpowiedz
Barbara 

W odniesieniu do wielowyrazowych tytułów książek, wierszy, pieśni, piosenek, filmów, sztuk teatralnych itp. panuje zasada, że wielką literą piszemy tylko pierwszy wyraz tego typu nazwy własnej. A zatem poprawną formą jest Słownik języka polskiego PWN.

Izabela Różycka

 

Pisownia tytułów projektów edukacyjnych

Chciałabym zapytać, czy poprawnie jest zapisany temat projektu edukacyjnego realizowanego w II klasie gimnazjum „Akademia Dobrego Zachowania” ? Czy wszystkie wyrazy w tej nazwie piszemy wielką literą?

Nazwa własna, o którą Pani pyta to tytuł projektu, a w tytułach wszelkiego rodzaju (z wyjątkiem tytułów czasopism, cykli wydawniczych oraz cyklicznych programów telewizyjnych i radiowych) wielką literą piszemy tylko pierwszy wyraz, np. Ziemia obiecana, W żłobie leży …, Karta nauczyciela, Kodeks cywilny, Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich, itp. A zatem i w przypadku projektu tytuł powinien być zapisany jak Akademia dobrego zachowania.

Izabela Różycka

Pisownia tytułu regulaminu

Zasady postępowania rekrutacyjnego oraz tryb działania komisji
rekrutacyjnej, a także zakres oraz zakres uprawnień i obowiązków
członków komisji w postępowaniu rekrutacyjnym określa Regulamin pracy komisji rekrutacyjnej.

Pytanie brzmi: czy to jest prawidłowy zapis w statucie szkoły ,bo wg mnie sam wyraz regulamin nie może być duża literą? Wg mnie jak już to całe wyrażanie dużą czyli Regulamin Pracy Komisji Rekrutacyjnej tak? Albo regulamin pracy Komisji Rekrutacyjnej? Proszę o pomoc ,bo trwa spór ,bo niektórzy twierdzą ,że ten zapis jest prawidłowy ,bo to nazwa własna ,a ja uważam ,że to jest żle i sam wyraz Regulamin zapisany dużą wygląda wręcz śmiesznie.

Ci z Pana kolegów i koleżanek, którzy twierdzą, że zapis z pierwszym wyrazem pisanym wielką literą, a pozostałymi małą jest poprawny, mają rację, ponieważ jest to tytuł pewnego tekstu. Stosowne rozstrzygnięcie (za Wielkim słownikiem ortograficznym PWN) brzmi: Wielką literą piszemy pierwszy wyraz w jedno- i wielowyrazowych tytułach utworów literackich i naukowych [……], w tytułach dzieł sztuki, zabytków językowych, odezw, deklaracji, ustaw itp. Przykładami tytułów tekstów o charakterze urzędowym będą np. Karta nauczyciela, Kodeks cywilny, Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, a zatem również Regulamin pracy komisji rekrutacyjnej.

Izabela Różycka

Pisownia wyrazów Internet i sieć

Szanowni Państwo, czy w polskiej ortografii przyjęte zostały zasady pisowni słów / nazw: internet vs. Internet oraz Sieć (jako synonim internetu)?
Z poważaniem,
Agnieszka N. Kowalska

Polska norma ortograficzna zawiera rozstrzygnięcie dotyczące pisowni pierwszego z wymienionych przez Panią wyrazów. W Wielkim słowniku ortograficznym pod red. E. Polańskiego (2016) czytamy: Internet (globalna sieć komputerowa); internet (samodzielna sieć lub fragment Internetu). Jak widać, pisownia zależy tu od zakresu odniesienia tego wyrazu, chociaż wyznaczenie tego zakresu jest chyba w wielu kontekstach dość trudne. Brak natomiast ustaleń co do pisowni tego wyrazu w znaczeniu, które pojawia się obecnie bardzo często, tzn. nazwy pewnego typu medium, środka przekazu, np. radio, telewizja i ???. Jeśli chcielibyśmy być konsekwentni, w tym znaczeniu należałoby ten wyraz pisać małą literą.

Drugi z wyrazów, o których pisownię Pani pyta, zawsze jest pisany małą literą, ale żaden ze słowników nie definiuje go jako synonimu Internetu. Najbliższa treściowo definicja to: ‚zespół wielu oddalonych od siebie komputerów, urządzeń peryferyjnych, a także urządzeń o specjalnych funkcjach, połączonych liniami transmisji danych’. Zatem dla zapisania podanego przez Panią znaczenia reguły ortograficznej brak. Można przyjąć, że w takim przypadku powinniśmy stosować tę samą zasadę, która odnosi się do wyrazu Internet.

Problemy, które tutaj się pojawiają, wyraźnie pokazują, że potrzebne byłoby nowe rozstrzygnięcie dotyczące pisowni tego typu wyrazów, odpowiadające ich współczesnym znaczeniom i w miarę możliwości jednoznaczne. Jest to zadanie dla Rady Języka Polskiego.

Izabela Różycka

pisownia wyrazów z cząstką super-

Bardzo proszę o szybką odpowiedź na pytanie, jak należy zapisać wyrazy z członem „super” – chodzi konkretnie o określenia „super belfer”, „super dyrektor”, „super kierowca” (zbliża się szkolne święto i nie chciałabym zrobić błędu na statuetkach upominkowych, na których znajdą się napisy typu: „Oscar 2015 za rolę super dyrektora / super belfra / super kierowcy”…

Przedrostek super z wyrazami pospolitymi pisze się łącznie, a zatem wymienione przez Panią przykłady powinny być zapisane jako superbelfer, superdyrektor, superkierowca. Jeżeli super łączy się z nazwą własną, wówczas między tym przedrostkiem i wyrazem, z którym się łączy piszemy myślnik, np. super-Polak.

Izabela Różycka

pisownia z łącznikiem

Czy poniższe zestawienia należy pisać z łącznikiem:
1.”Okręt-nadzieja Rosjan idzie na rekord” (autentyczny przykład ze strony TVN24).
2. Dzieci-żołnierze (Newsweek)?

Pisownia z łącznikiem dotyczy kilku sytuacji:

  1. W wypadku połączenia przedrostków arcy-, eks-, post-, pseudo-, super-, ultra- z nazwami własnymi: nazwiskami, nazwami członków narodów, nazwami państw itp., czyli wyrazami pisanymi wielką literą, po tych przedrostkach stosuje się łącznik, np. super-Polak, eks-Amerykanin.
  2. W wypadku zapisu nazw miejscowych składających się z dwu lub więcej członów rzeczownikowych, które wspólnie identyfikują jednostkę administracyjną lub/i geograficzną, a więc miejscowość lub jej część, stosuje się łącznik, np. Busko-Zdrój, Bielsko-Biała.
  3. W nazwiskach, w których oba człony są względem siebie równorzędne stosuje się łącznik. Odnosi się to także do wypadków, kiedy jeden z członów nazwiska jest pseudonimem, np. Boy-ŻeleńskiGrot-Rowecki, Nowak-Jeziorański, Rydz-Śmigły.
  4. W zapisie przymiotników złożonych z dwóch (lub więcej) członów równorzędnych znaczeniowo używamy zawsze łącznika, np. flaga biało-czerwona (biała i czerwona), kraj przemysłowo-rolniczy (przemysłowy i rolniczy), słownik polsko-francusko-hiszpańsko-portugalski.
  5. W połączeniach z przedrostkiem niby-, quasi- tych stosuje się łącznik, np. niby-człowiek, quasi-nauka.
  6. W zestawieniach rzeczownikowych o członach równorzędnych znaczeniowo (czyli takich, pomiędzy którymi można postawić domyślnie spójnik i), np. fryzjerka-kosmetyczka, wyraz-klucz. W rzeczownikach złożonych z dwóch różnych członów znaczeniowo nierównorzędnych piszemy wyjątkowo łącznik wtedy, gdy kolejność tych członów została przestawiona, np. herod-baba, cud-dieta.

Wskazane w pytaniu zestawienia okręt-nadzieja i dzieci-żołnierze można zakwalifikować do grupy 6 i uznać za poprawne.

Agnieszka Wierzbicka

Poprawność ortograficzna i interpunkcyjna tekstu dedykacji

Witam.
Chciałabym zapytać czy poniższy tekst jest napisany prawidłowo. Proszę o ewentualną korektę:
„Do Ciebie Jezu wyciągam ręce,
Bo Ty mnie kochasz najgoręcej,
Ty mi się dzisiaj oddałeś cały,
W tej przenajświętszej Hostii białej.

Na pamiątkę I Komunii Świętej
Kacprowi- Ojciec Chrzestny Marek.”

Imię w formie wołacza należałoby wydzielić przecinkami, a zatem w pierwszym wersie zapisałabym: Do Ciebie, Jezu, wyciągam ręce, …… . Zastosowane w ostatnim wersie określenie ojciec chrzestny nie jest nazwą własną, więc właściwa jest pisownia małymi literami. Wyrażenie to można byłoby napisać wielkimi literami wówczas, gdyby użył go w odniesieniu do Pana Pański chrześniak. Wówczas byłby to wyraz szacunku, przywiązania itp., których to uczuć w oczywisty sposób nie wyrażamy sami do siebie. Myślnik z ostatniego wersu powinien być oddzielony pauzami z obu stron, ponadto pomijamy cudzysłów.

Izabela Różycka

Post-przemysłowy czy postprzemysłowy?

post-przemysłowej czy postprzemysłowej?
Dziękuję za odpowiedź.

Cząstkę post-, podobnie jak inne przedrostki, z wyrazami pospolitymi piszemy razem, a zatem przymiotnik ten ma formę postprzemysłowej.

Izabela Różycka

pracownia doradczo-badawcza

Witam. Chciałabym założyć firmę i zastanawiam się nad logo.
Pomyślałam, że w środku będzie nazwa np. EDUBEDU, na górze nad logo małymi literkami napiszę „edukacja badanie”, a na dole np. pracownia doradczo badawcza. Nie chcę popełniać błędu już na początku działalności. Proszę mi podpowiedzieć:
1. Czy między słowami „edukacja badanie” powinien być przecinek, czy myślnik?
 
2. Jak napisać poprawnie „pracownia doradczo badawcza”. Z myślnikiem, czy zostawić tak jak jest?
Nie wiem, czy Państwo udzielają takich porad, ale ja na starcie chciałabym, żeby wszystko w mojej firmie było w porządku. Dziękuję i pozdrawiam.

Zacznijmy od nazwy firmy. Jest ona niezbyt fortunna ze względu na tworzący ją układ  elementów brzmieniowych. Powtarzalność podobnych zespołów brzmieniowych (tzw. echolalia) odsyła do takich wyrazów, jak: ecie-pecie, ence-pence, trele-morele, czary-mary, hokus-pokus (wykorzystywanych w dziecięcych wyliczankach, rymowankach, zaklęciach magicznych). Takie skojarzenia  nie są pożądane w przypadku nazwy firmy.  Może więc EDUBAD? Wyrazy edukacja, badanie powinny być oddzielone przecinkiem. Pracownia doradczo-badawcza niewątpliwie powinna być pisana z łącznikiem (por. zasadę ortograficzną dotyczącą pisowni przymiotników złożonych z równorzędnych znaczeniowo członów).

Katarzyna Jachimowska

 

prawnopodatkowy…

Szanowni Państwo,
mam pytanie, na które nie mogę znaleźć jednoznacznej odpowiedzi. Jaki jest poprawny zapis przymiotnika prawnopodatkowy czy prawno-podatkowy.
Pracuję w kancelarii prawnopodatkowej i chcielibyśmy używać właściwej formy zapisu tego przymiotnika.
Dziękuję za odpowiedź.

Zgodnie z „Wielkim słownikiem ortograficznym PWN” pod red. E. Polańskiego przymiotniki złożone z członów nierównorzędnych znaczeniowo (w którym główne znaczenie zawiera się w członie drugim, natomiast człon pierwszy określa bliżej to znaczenie) pisze się łącznie. Poprawny zapis tego przymiotnika to prawnopodatkowy.

Serdecznie pozdrawiam,

Elwira Olejniczak

prezydent czy Prezydent, Marszałek Sejmu a może marszałek Sejmu?

Dzień dobry,
piszę pracę podyplomową z administracji publicznej. Bardzo często używam nazw: prezydent, premier, marszałek. W większości opracowań te nazwy napisane są wielką literą. Natomiast ja sama mam wątpliwości jak powinnam je pisać w swojej pracy. Ogólnie znam zasady, wiem że np. cytując Konstytucję należy używać wielkiej litery a w pozostałych przypadkach pisać (prezydent- Prezydent, marszałek sejmu, czy Marszałek Sejmu a może marszałek Sejmu. Proszę o pomoc. Dziękuję

Już kilka razy pisaliśmy na ten temat w poradni. Jak podaje Nowy słownik ortograficzny PWN, wielkie litery stosujemy w przypadku nazw urzędów i godności w dwóch sytuacjach. Po pierwsze w aktach prawnych (nie tylko Konstytucji), a po drugie (przy czym to użycie nie jest obligatoryjne), kiedy określenie takie odnosi się do konkretnej osoby i występuje w pełnym brzmieniu, np. Wczoraj Prezydent Rzeczpospolitej Polskiej Andrzej Duda wygłosił przemówienie podczas sesji ONZ; Przewodniczący Bundestagu spotkał się z Marszałkiem Sejmu Rzeczpospolitej Polskiej, itp. Kiedy natomiast piszemy o samym stanowisku czy godności (nie osobie to stanowisko pełniącej), wówczas wyraz taki piszemy małą literą.

Izabela Różycka

Prowincja Wielkiego Rowu czy prowincja Wielkiego Rowu (w Kenii)?

Szanowni Państwo, jak powinniśmy zapisać nazwę geograficzną prowincja Wielkiego Rowu czy Prowincja Wielkiego Rowu (w Kenii)?

Rzeczownik prowincja w znaczeniu ‚jednostka administracyjno-terytorialna w niektórych państwach, np. Belgii, Hiszpanii lub część składowa federacji, np. w Argentynie,  w Kanadzie’, podobnie jak wyraz województwo ‚jednostka podziału administracyjno-terytorialnego’, zasadniczo zapisujemy małą literą, np.: Ludność województwaPrzedstawiciele województwa mazowieckiego. Stolica województwa. 

Sposób zapisu wyrazu prowincja zmienia się, gdy jest on składnikiem nazwy własnej. Wyrazy pospolite, które wchodzą w skład nazw jednostkowych obiektów, zapisujemy wielką literą. Reguła ta nie zawsze pozwala na rozstrzygnięcie wątpliwości językowych. W przypadku braku źródeł (np. oryginalnych map terenu) nie zawsze można ustalić, czy wyraz określający jednostkę administracyjną jest częścią nazwy własnej.  Czynnikiem decydującym jest tu bowiem zwyczaj językowy.

Należy dodać, że nowa konstytucja, obowiązująca w Kenii od 27 sierpnia 2010 roku, zlikwidowała dotychczasowy podział na prowincje, wprowadzając w zamian hrabstwa.

Beata Burska-Ratajczyk

Przecinek w zdaniu jednokrotnie złożonym

Dzień dobry,
Piszę do Państwa w sprawie części tekstu piosenki, który chciałabym przytoczyć, lecz nie wiem jak poprawnie go użyć. Chodzi o piosenkę Pana Piotra Rubika „Niech mówią, że to nie jest miłość”, a dokładnie o cytat: „Byle się nigdy nie skończyło to wszystko co od Ciebie mam.”
Zastanawiam się, czy przed słowem „to” powinien być przecinek i czy mogę użyć ten cytat bez cudzysłowia, jeśli użyję go tylko dla siebie.
Dziękuję za pomoc i przepraszam, że nie użyłam pełnego imienia i nazwiska, ale nie wiedziałam do jakich potrzeb są one niezbędne.
Pozdrawiam

Zdanie, o które Pan(i?) pyta jest jednokrotnie złożone, czyli składa się z dwóch wypowiedzeń składowych, pomiędzy którymi powinien znaleźć się przecinek. Wyraz wszystko pełni w pierwszym z nich funkcję podmiotu, a oddzielanie przecinkiem podmiotu od orzeczenia nie ma uzasadnienia. A zatem zapis tego zdania wygląda następująco: Byle się nigdy nie skończyło to wszystko, co od Ciebie mam.

Cudzysłów służy do zasygnalizowania przytoczenia cudzego tekstu. Jeśli zatem cytuje Pan(i?) w jakimś tekście pisanym fragment piosenki, należałoby go wyróżnić tym znakiem.  Nie bardzo natomiast rozumiem, co ma Pan(i?) na myśli, pisząc, że robi to Pan(i?) tylko dla siebie, więc nie mogę pomóc w tej sprawie.

Przy okazji warto zwrócić uwagę, że rzeczownik cudzysłów jest rodzaju męskiego, więc jego dopełniacz brzmi (bez) cudzysłowu, a czasownik użyć wymaga dopełnienia w dopełniaczu, czyli użyć tego cytatu.

Izabela Różycka

przynajmniej, co najmniej

Dzień dobry.
Dlaczego „co najmniej” piszemy rozdzielnie,
a „przynajmniej” piszemy łącznie.
Znaczenie obu określeń wydaje się być identyczne. Osobne słowa w zwrocie „co najmniej” wygląda dziwnie. Wymawia się to łącznie i słowa są bardzo związane w tym znaczeniu.
Z góry dziękuję za odpowiedź.

Co najmniej to modulant, który oznacza ‚nie mniej niż, nie rzadziej niż’. Przynajmniej to też modulant, którym mówiący sygnalizuje, że wymienione okoliczności nie spełniają jego oczekiwań, ale stanowią zadowalające i jednocześnie konieczne minimum. W tym przypadku doszło do leksykalizacji, czyli procesu w wyniku którego wyraz, zwrot traci swoją pierwotną funkcję i przejrzystość znaczeniową. W ten sposób powstały też np. spójniki jeśli (jest li), jeżeli (jest że li).

Katarzyna Jachimowska

raven

Jak zapisać nazwę broni w zdaniu:
Szukam narzędzia zbrodni: Ravena MP-25?
Czy: ravena MP-25?
Dużą czy małą literą w nazwie Raven?

Myśląc o producencie broni, powinniśmy użyć wielkiej litery, bo właśnie w taki sposób zapisujemy nazwy marek (Raven, tak samo jak Opel czy Marlboro). Kiedy posługujemy się nazwą konkretnego produktu będącego wytworem działalności jakiegoś producenta, zapisujemy ją małą literą (por. dzisiaj trzymałem w ręku ravena MP-25jutro pojadę tam naszym oplem, wypaliłem marlboro). Jak widać, użycie małej lub litery dyktują względy semantyczne.

Pozdrawiam

Bartłomiej Cieśla

Redakcja Publicystyki czy redakcja publicystyki?

Szanowni Państwo,

chciałabym się poradzić w sprawie pisowni nazw poszczególnych komórek funkcjonujących w obrębie jednego medium (konkretnie chodzi mi o TVP Łódź).

Przesyłam przykładowe zdanie:
„Składająca się z sześciu osób Redakcja Informacji, która mieściła się przy ul. Sienkiewicza 3/5, zaczęła przechodzić metamorfozę w drugiej połowie lat sześćdziesiątych – wyodrębniono z niej kolejne redakcje: Redakcję Publicystyki – z Wiesławem Machejko, Redakcję Programów Rolnych – z Jerzym Binderem i Redakcję Programów Dzięcięco-Młodzieżowych – z Ryszardą Bykówną i Wiesławą Wiśniewską”.

Redakcja Publicystyki czy redakcja publicystyki? Spotkałam się z różnymi wariantami i chciałabym to uściślić.

Pozdrawiam serdecznie,
Agnieszka Barczyk

Wielką literą należy pisać nazwy urzędów, różnych instytucji czy organizacji, np.: Urząd Miasta Łodzi, Urząd Marszałkowski, Powszechna Kasa Oszczędności, Sojusz Lewicy Demokratycznej, Uniwersytet Łódzki itp. Co prawda Redakcja Publicystyki nie wchodzi w skład nazw urzędów czy instytucji, ale nazywa konkretny i jednostkowy obiekt. Należy więc ją potraktować jak nazwę własną i zapisać wielkimi literami.  Wspomina o tym Tomasz Karpowicz w „Praktycznym słownik ortograficznym
współczesnego języka polskiego” (Warszawa 1998): „W razie wątpliwości należy pamiętać, że jeśli nazwa odnosi się do obiektu jednostkowego, konkretnego, napisanie jej wielką litera na pewno nie będzie błędem” (s.56). W przytoczonym przez Panią fragmencie na uwagę zasługuje również odmiana nazwiska Machejko. Poprawna forma w narzędniku to Machejką.

Pozdrawiam

Anna Sokół-Klein

robotnik emigrant czy robotnik-emigrant, czyli pisownia zestawień

Która forma jest poprawna: robotnik emigrant czy robotnik-emigrant?

Z łącznikiem pisze się zestawienia rzeczowników i przymiotników, które mają charakter równorzędny składniowo (myślnik może być zastąpiony spójnikiem i) oraz oznaczają pojęcia należące do tej samej kategorii znaczeniowej, a zatem kupno-sprzedaż (kupno i sprzedaż), biało-czerwony (biały i czerwony). Rzeczowniki robotnik i emigrant nie należą do tej samej kategorii i nie tworzą połączenia równorzędnego (to nie jest robotnik i emigrant, ale robotnik, który wyemigrował), a zatem zestawienie takie powinno być pisane bez myślnika.

Izabela Różycka

rozpoczynanie zdań od skrótu dn.

Czy można w piśmie urzędowym rozpocząć zdanie bezpośrednio od daty np. 25.03.2015 r. otrzymałem…Czy może lepiej poprzedzić datę słowem „dnia”? 

Dzień dobry,
w pismach i listach urzędowych dopuszczalne jest zaczynanie zdania od skrótu dn. czytanego jako cały odmieniony wyraz.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

rudy

Czemu piszę się rudy a nie ródy?

Litery u oraz ó oznaczają wspólcześnie tę samą głoskę [u]. W większości wyrazów i form wyrazowych wystepuje litera u. Obecność ó tłumaczy się względami historycznymi (np. córka) lub morfologicznymi (np. wóz – wozu).  Wątpliwości co do pisowni rozstrzyga Wielki słownik ortograficzny języka polskiego pod red. A. Markowskiego, w którym można znaleźć też najważniejsze reguły ortograficzne.

Katarzyna Jachimowska

Rynek Główny, rynek Główny czy rynek główny?

Witam, czy zawsze RYNEK GŁÓWNY wielką literą? Czy jeśli nie mówimy o miejscu posiadającym nazwę własną, a o głównym rynku , jednym z kilku to możemy zapisać go małą literą?

Po pierwsze, nigdy nie piszemy tak, jak Pani podała w pytaniu, czyli z użyciem samych wielkich liter, chyba że na plakacie. A co do pierwszych liter obu wyrazów to możliwości są aż trzy.

  1. Jeżeli oba wyrazy wspólnie pełnią funkcję nazwy własnej, wówczas oba powinny zaczynać się wielką literą (Rynek Główny),
  2. Jeżeli nazwą własną jest tylko drugi wyraz, a pierwszy wskazuje tylko na rodzaj obiektu, do którego ta nazwa się odnosi, wtedy wielką literą piszemy tylko drugi człon (rynek Główny),
  3. Jeżeli nie jest to wielowyrazowa nazwa własna, tylko dwa wyrazy pospolite, za pomocą których identyfikujemy najważniejszy z kilku rynków, wówczas oba wyrazy zaczynają się w piśmie małą literą. W takim przypadku jednak bardziej naturalna byłaby odwrotna kolejność wyrazów, tzn. główny rynek

W dwóch pierwszych przypadkach pisownia zależy od tego, co jest społecznie uznawane za nazwę własną określonego obiektu (całość, czy tylko druga część), w trzecim natomiast od zamiaru komunikacyjnego, jaki przyświeca osobie piszącej dany tekst.

Izabela Różycka

siemiatycka biblioteka miejska

Zwracam się z prośbą o wyjaśnienie czy taka forma jest poprawna: „23 listopada o godzinie 16.30 w siemiatyckiej bibliotece miejskiej przy ul. Górnej spotkanie z Ewą …..”? chodzi mi o pisownię nazwy miejsca spotkania. Sądziłam, że w takim przypadku używa się wielkiej litery a nie małej.
z poważaniem
Ewa Nowik

Wielkimi literami piszemy nazwy własne. W podanym przez Panią kontekście o pisowni decydować będzie zatem to, czy określenie <siemiatycka biblioteka miejska> jest nazwą własną, czy jest to tylko określenie typu instytucji. Na oficjalnej stronie tego miasta znaleźć można zapis: Miejska Biblioteka Publiczna im. Ks. Anny Jabłonowskiej, natomiast na Facebooku filia nr 1 tejże instytucji  przedstawia się jako Miejska Biblioteka Publiczna w Siemiatyczach.  Jak z tego wynika, forma siemiatycka biblioteka miejska nie jest nazwą własną, czyli powinna być pisana małymi literami.

Izabela Różycka

skrót ‚wyżej wymienione’

Szanowni Państwo!
Wobec spotykanych w literaturze różnych sposobów skracania sformułowania „wyżej wymienione”, poprawna jest forma: „w/w”, „ww.”, czy też „w/wymienione”?

Dzień dobry,
zgodnie ze Słownikiem polskich skrótów i skrótowców Jerzego Podrackiego „wyżej wymienione” zapisujemy skrótem ww. (w zapisie powinna pojawić się tylko jedna kropka).

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

 

słabowidzenie czy słabo widzenie?

Dzień dobry,
uprzejmie proszę o wyjaśnienie, jak należy pisać określenie:
słabo widzenie czy słabowidzenie.

Bardzo dziękuję za pomoc.
Hanna Kościelska

 

Poprawna pisownia to słabowidzenie (por. Pisownia ciągów skladających się z wyrazów pełnoznacznych w: Wielki słownik ortograficzny języka polskiego pod red. A. Markowskiego).

Katarzyna Jachimowska

śmp., bbd. – pisownia skrótów

Droga Poradnio,
czy skróty bbd (brak bliższych danych)i śmp lub ŚMP (czyli środki masowego przekazu)mozna uznać za właściwie utworzone i dopuszczalne? Niestety nie odnalazłam ich w żadnym z dostępnych mi słowników.
Dziękuję za odpowiedź

Obu skrótów nie notują redaktorzy dostępnych nam słowników. Oznacza to, że nie zostały dostatecznie upowszechnione i mogą budzić wątpliwości interpretacyjne, słowem – nie są wystarczająco komunikatywne. Z tego powodu odradzałbym ich stosowanie, chyba że wyłącznie w gronie osób, dla których tego typu konwencjonalny zapis jest czytelny i nie budzi żadnych zastrzeżeń. Przytoczone przez Panią jednostki utworzone zostały od połączeń wyrazowych, których drugie słowo zaczyna się od spółgłoski. Zakładając, że są one skrótami (choć pierwszy z nich jako nazwę pojęcia można by interpretować raczej jako skrótowiec), zapiszemy je wyłącznie z kropką po ostatniej literze, a więc: śmp., bbd. (skrótowiec miałby postać ŚMP, nasuwa się jednak pytanie, czy jest potrzebny. Wyrażenie środki masowego przekazu ma przecież kilka powszechnie używanych synonimów).

Łączę pozdrowienia
Bartłomiej Cieśla

spacja po datach

Szanowni Państwo,
w związku z obserwowanymi różnymi wersjami pisowni, właściwa jest forma: „2015 r.” czy „2015r.”?

Dzień dobry,
we wskazanej sytuacji jedyny poprawny zapis to: 2015 r. Ponieważ liczba i skrót powstały od nazwy rok to dwa oddzielne elementy, należy je zawsze rozdzielać spacją międzywyrazową.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

średniowrażliwy czy średnio wrażliwy?

 

Dzień dobry,
w tekstach medycznych pojawia się często określenie ‚średniowrażliwy’, dotyczące reakcji szczepów bakteryjnych na różne antybiotyki. Czy poprawne jest zapisywanie tego określenia łącznie, czy raczej powinno się je pisać osobno?

Z góry dziękuję za odpowiedź.
Z wyrazami szacunku,
Karolina Gwarek

Wielki słownik ortograficzny języka polskiego odnotowuje regułę, która mówi, iż wyrażenia składające się z przysłówka jako członu pierwszego i przymiotnika jako człony drugiego piszemy rozdzielnie, np. średnio zamożny. Jednak wiele wyrazów, które mają człon średnio, powstało od połączeń nierównorzędnych, np. średnioroczny – średni w roku. A więc i średniowrażliwy – o średniej wrażliwości.

Katarzyna Jachimowska

superpamiątki, pamiątki super

Witam!
Proszę mi wyjaśnić czy popełniłam błąd pisząc w tekście – Dzieci kupiły na wycieczce super pamiątki. Pozdrawiam.

Człon super- w wyrazach pospolitych piszemy łacznie, np. superprodukcja, superliga, supermarket, supercena, superzabawa. W związku z tym i superpamiątki. Natomiast w nazwach własnych piszemy z łącznikiem, np. super-Polak, super-Włoch.  Oddzielnie piszemy ten obcy wyraz, kiedy występuje w funkcji przymiotnika, ale wtedy stoi po wyrazie, np. cena super, film super.

Na marginesie dwie uwagi – interpunkcyjna i dotycząca imiesłowowych równoważników zdań – powinno być: proszę mi wyjaśnić, czy popełniłam błąd, napisawszy w tekście….

Katarzyna Jachimowska

szybko działający czy szybkodziałający nawóz?

Dzień dobry. Mam pytanie dotyczące pisowni wyrażeń typu „długodziałający”, „szybkodziałający”, „wolnodziałający”. Opracowania zalecają pisownię rozdzielną:

http://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/dlugo-dzialajace-i-krotko-dzialajace;5515.html

Łączna jest dopuszczalna, gdy „wyrażenia wskazujące na trwałą, a nie doraźną właściwość obiektu”. Moje pytanie dotyczy tego, czy szybko/wolnodziałający w wypadku np. nawozu to jego trwała czy doraźna cecha? W Internecie można się spotkać z różną pisownią (np. http://www.grower-solutions.pl/nawozy-szkolkarskie/16-multigro-18-6-184-25kg-otoczkowany-nawoz-wolnodzialajacy.html, http://www.farma-malecki.pl/index.php?p1283,multicote-4m-15-7-15-2-25kg-haifa-otoczkowany-nawoz-wolnodzialajacy-coated-slow-acting-fertilizer mają pisownię łączną, ale jeszcze więcej przykładów można znaleźć na pisownię rozłączną, więc to o niczym nie świadczy. Ale w czasopismach naukowych, które przeszły przez etap redakcji językowej, z reguły mamy pisownię rozłączną.

Moim zdaniem, jeżeli jak w tym fragmencie:  

„azot (podstawowy składnik decydujący o wzroście) w dwóch formach, a mianowicie wolnodziałającej (wiązanej w glebie) oraz szybkodziałającej (słabiej wiązanej w glebie)” (za: http://www.fungichem.pl/azofoska-granulowana-3-kg.html)

wolnodziałający ma znaczenie ‚nawóz z azotem wiązanym w glebie’, a szybkodziałający ‚nawóz z azotem słabo wiązanym w glebie’, można chyba mówić o scaleniu się składników wyrażenia i nowym terminie, a nie tylko o wyrażeniu przysłówek+imiesłów.

Jakie jest stanowisko Poradni w tej sprawie?

 

Poruszony przez Pana problem dotyczy wielu wyrażeń, w których pierwszy jest przysłówkiem, a drugi imiesłowem odmiennym lub przymiotnikiem określanym przez ten przysłówek. Takie zestawienia zazwyczaj piszemy rozdzielnie (np. cicho pisząca maszyna, daleko idący wniosek, zdalnie kierowany samochód, głośno mówiący lektor). W „Wielkim słowniku ortograficznym PWN” pod red. E. Polańskiego znajduje się uwaga, iż niektóre wyrażenia tego typu scaliły się i traktowane są jako wyrazy pisane łącznie. Dzieje się tak wtedy, kiedy składniki tych połączeń nie wykazują już doraźnej cechy obiektu, lecz stanowią o jego trwałej właściwości (np. zestaw głośnomówiący, płyta długogrająca).

Rozbieżności w zapisie przywołanych przez Pana wyrażeń (wolno działający/ wolnodziałający i szybko działający/szybkodziałający nawóz) świadczą o tym, że określenia te jeszcze się nie zleksykalizowały. Autorzy tekstów więc trochę intuicyjnie do tego podchodzą, niektórzy piszą łącznie, inni rozłącznie.

W moim przekonaniu kluczowe powinno być tutaj stanowisko badaczy, którzy zajmują się nawozami. Jeśli rzeczywiście, tak jak Pan to przedstawił, wolnodziałający i szybkodziałający są określeniami trwałych właściwości nawozów to zapis powinien być łączny. W przeciwnym razie pozostaje pisownia rozdzielna.

Z pozdrowieniami,

Elwira Olejniczak

transkrypcja czy transliteracja słów sanskryckich

Szanowni Eksperci,

proszę o radę w sprawie napisania słów sanskryckich, które pozostawiam bez tłumaczenia w swoich publikacjach. Chodzi przede wszystkim o terminy i własne nazwy, np.: pramāṇa, puruṣa, prakṛti, Īśvarakṛṣṇa (imię filozofa), Māṭharavṛtti (nazwa tekstu). Większość polskich uczonych (z wyjątkiem kilku osób ze szkoły lubelskiej, do której należę) stosuje transkrypcję spolszczoną, przy czym nie są oni jednomyślni co do zasad spolszczania (istnieje kilka równoległych systemów spolszczania sanskryckich słów). Oto transkrypcja spolszczona wymienionych wyżej słów: pramana, purusza, prakryti, Iśwarakryszna, Matharawrytti. Chciałabym zapytać, jaki sposób napisania tych słów uważają Państwo za bardziej zgodny z normami języka polskiego: transkrypcję spolszczoną czy międzynarodową transliterację naukową, do której dodaje się polskie końcówki? W publikacjach anglojęzycznych zwykle stosuje się międzynarodową transliterację naukową z dodaniem końcówek języka angielskiego (tylko że w języku angielskim rzadko mamy do czynienia z dodaniem końcówek, a dodanie angielskiej końcówki do słowa sanskryckiego nigdy nie powoduje zmiany w jego temacie). Do tej pory preferowałam zapis słów sanskryckich w międzynarodowej transliteracji naukowej z dodaniem polskich końcówek i wyróżnieniem tych słów kursywą, np.: pramāṇa – pramāṇy, puruṣa – puruṣy, Īśvarakṛṣṇa – Īśvarakṛṣṇy. Atutem takiego zapisu jest zachowanie oryginalnego brzmienia sanskryckich terminów i własnych nazw. Wydaje się on dopuszczalny, ponieważ niektóre wyrazy obce zachowują w języku polskim swoją oryginalną pisownię, przyjmując polskie końcówki, np.: cheeseburger – cheeseburgera, weekend – weekendu, Max Müller – Maxa Müllera. Zapis słów sanskryckich w międzynarodowej transliteracji naukowej z dodaniem polskich końcówek występuje m.in. w wielotomowej Powszechnej Encyklopedii Filozofii.

Będę wdzięczna za pomoc.

Opisany przez Panią problem najlepiej rozpatrywać z uwzględnieniem sugestii zawartych we wstępie do „Wielkiego słownika ortograficznego PWN” pod red. E. Polańskiego (s.107-117). Jest tam wyraźnie napisane, że transliterację powinno się stosować zawsze w pracach naukowych, zwłaszcza w pracach filologicznych, bibliotekoznawczych. Jeśli zaś naukowa ścisłość nie jest wymagana lub też jeśli chodzi nam o przybliżenie brzmień danego języka, można stosować transkrypcję.

Z poważaniem,

Elwira Olejniczak

Urząd do Spraw Wyznań

Szanowni Państwo,
proszę o rozstrzygnięcie problemu, jak powinny brzmieć skróty nazw urzędów istniejących w latach 60. i 70.:
– Wydziału do spraw Wyznań (był taki, np. w Gdańsku przy urzędzie miasta)
– Urzędu do Spraw Wyznań.

Sprawa zapisu skrótu Urzędu do Spraw Wyznań komplikuje się tym bardziej, że – jak zauważył w Poradni Językowej PWN profesor M. Bańko – „[…] Sprawy Wyznań należą do członów głównych nazwy, a przyimkiem jest tylko do. Jeśli chodzi o instytucję powołaną do życia ustawą z dn. 19.04.1950 r., to jej nazwa w treści ustawy jest pisana tak jak w pytaniu: Urząd do Spraw Wyznań. Taka pisownia występuje też w ustawie z 23.11.1989 r., likwidującej ww. urząd.”

Powyższe spostrzeżenie wskazuje również na to, że w każdej z nazw sformułowanie „do spraw” należy traktować (zatem także skracać) inaczej.

Uprzejmie proszę o odpowiedź

Rzeczywiście, w większości źródeł, do których dotarłem, nazwa urzędu zapisywana jest nietypowo, a więc Urząd do Spraw Wyznań. Jest to zapis niezgodny nie tylko ze współczesną normą językową, ale też regułami pisowni, które obowiązywały w czasach funkcjonowania tej instytucji.

Przyimek do, będący wyrazem pospolitym, użyty w nazwie jednostki administracyjnej, otwiera miejsce formie spraw, będącej integralną częścią skrótu ds. W nazwie, którą Pani przytoczyła, zostają więc zmieszane dwa porządki nazewnicze: formę spraw można czytać jako rozwinięcie skrótu albo część właściwej nazwy. Jest to rozwiązanie niefortunne, bo niejednoznaczne.

Myślę, że w takim wypadku sposób zapisu trzeba oprzeć na kryterium językowej tradycji: jeśli ten nietypowy wariant ortograficzny rzeczywiście miał charakter oficjalny, a więc taką konkretnie nazwę nadano urzędowi, powinniśmy się go trzymać. Przy czym trzeba podkreślić, że jest to wariant niestandardowy i w gruncie rzeczy niemający funkcjonalnego uzasadnienia. Mimo to znajdujemy go nie tylko w zapisach wspomnianych ustaw, ale też w wielu tekstach publicystycznych i naukowych.

Nazwę Wydziału do spraw Wyznań można zapisać za pomocą skrótu ds. W nazwie Urząd do Spraw Wyznań możliwość jego użycia zostaje zablokowana (chyba że posłużymy się nazwą gatunkową, jakościową, niemającą statusu nazwy własnej, tj. urząd ds. wyznań).

Bartłomiej Cieśla

 

użycie grzecznościowe stopni i tytułów naukowych (pismo)

Szanowni Państwo,
O byłym rektorze napisałam bez
wątpliwości:Prof. dr hab.XXXX(XXX jest  profesorem tytularnym).
W tym samym tekście piszę o obecnym rektorze, który  jest profesorem nadzwyczajnym – JM Rektor dr hab. prof. XXX (przyjęło się w tej uczelni pisanie „prof.” przed nazwiskiem). Czy mogę, przez uszanowanie, napisać Dr hab. prof. lub Dr hab. Prof.

Z poważaniem
Janina Stadnicka

W przedstawionej przez Panią sytuacji trzymałabym się jednak jednej zasady zapisu. Skoro użyła Pani tytułu Prof. dr hab., to wskazane byłoby zapisanie stopnia naukowego obecnego rektora w podobny sposób, czyli Dr hab. prof.

Agnieszka Wierzbicka

Użycie wielkiej litery ze względów grzecznościowych

Szanowni Państwo czy w zaproszeniu na jubileusz 10-lecia nadania szkole imienia słowo >>jubileusz<< należy napisać z wielkiej, czy z małej litery? Bardzo dziękuję za pomoc.

Ponieważ wyraz jubileusz nie jest nazwą własną, pozostaje rozważyć, czy można w  odniesieniu do niego posłużyć się regułą dotyczącą pisowni wielką literą ze względów uczuciowych i grzecznościowych. Jak podaje słownik ortograficzny, użycie wielkiej litery jest wyrazem postawy uczuciowej piszącego (np. szacunku, miłości, przyjaźni) w stosunku do osób, o których pisze, lub w stosunku do tego, o czym pisze. Wydaje się, że tego rodzaju uczucia można żywić do samej szkoły, nauczycieli, kolegów, ale raczej nie do święta, jubileuszu, obchodów itp. Jednak stosowanie reguły, o której mówimy, jest indywidualną sprawą piszącego, a zatem rozstrzygnięcie należy do Pana. Za to z cała pewnością poprawna formą jest: pisać coś wielką/małą literą albo od wielkiej/małej litery, nie: z wielkiej/małej litery.

Izabela Różycka

Video marketing czy wideomarketing

Szanowni Państwo,
Jak prawidłowo wygląda pisownia słowa „wideomarketing”? Moim zdaniem, forma zastosowana przeze mnie jest poprawna. Tzw. „branża” z uporem maniaka stosuje pisownię „video marketing”. Prosiłbym o poradę.
Dziękuję i pozdrawiam,
Bartłomiej Luzak

We współczesnej polszczyźnie pojawiło się wiele rzeczowników złożonych z angielskim elementem video `telewizyjny`, np.: wideomagnetofon, wideopirat, wideopłyta, wideoteka, wideotelefon. Nietrudno zauważyć, że cząstka wideo– występuje przy rzeczownikach i jest pisana z nimi łącznie. Przy okazji warto dodać, że w zapisie wyrazów obcych spolonizowanych należy stosować literę w.

 Beata Burska-Ratajczyk

 

 

 

w ogóle

Jak powinniśmy pisać słowo w ogóle? Łącznie czy osobno?

Pod względem formalnym w ogóle to wyrażenie przyimkowe, a więc połączenie przyimka z rzeczownikiem. Jednostki tego typu, niezależnie od tego, czy rozumiemy je dosłownie czy przenośnie, zasadniczo zapisujemy rozdzielnie, por. też: przed czasem, przez Polskę, od Marka.

Wątpliwości ortograficznie najłatwiej jest rozstrzygnąć przy pomocy internetowych słowników poprawnościowych. Przesyłam link do jednego z nich: https://sjp.pwn.pl/

Bartłomiej Cieśla

Warianty zapisu rzeczownika trzydziestolecie

Czy poprawna jest forma 30-lecie pracy…czy słownie:trzydziestolecie

Obie te formy, czyli zapis słowny oraz cyframi arabskimi z cząstką -lecie, są poprawne. Możliwy jest także zapis cyframi rzymskimi, czyli XXX-lecie.

Izabela Różycka

Wolno gotowane czy wolnogotowane?

Szanowni Państwo,
zwracam się z pytaniem: jak poproawnie zapisać wyraz wolnogotowane (wolno gotowane)? Pojawia się on na produktach gotowanych długo w niskiej temperaturze. Wewnętrznie czuję, że powinno się ten wyraz pisać łącznie, czy mam rację?
Pozdrawiam,
Alicja  

Wyrażenia, w których pierwszy człon jest przysłówkiem, a drugi jest imiesłowem przymiotnikowym, pisze się rozdzielnie, np. maszyna cicho pisząca, ławka świeżo malowana, nowo mianowany dyrektor, model zdalnie sterowany itp. Niektóre z takich połączeń, które oznaczają stałą cechę obiektu, a nie doraźną, chwilowo w nim obecną, scaliły się i pisane są łącznie, np. szybko schnąca tkanina ale klej szybkoschnący; długo grająca orkiestra ale płyta długogrająca; kierowca słabo widzący drogę we mgle, ale człowiek słabowidzący. W przypadku produktów, o których Pani pisze, ich sposób przygotowywania jest cechą stałą, a zatem zgodnie z powyższą zasadą moglibyśmy napisać wyrażenie, które ten sposób nazywa, łącznie, np. produkty wolnogotowane w odróżnieniu od: zupa wolno gotowana nie wykipi.

Izabela Różycka

wołacz a zasady interpunkcyjne

Dobry wieczór,
na wiosnę chcę postawić nagrobek i napisać na nim (m.inn.):”JEZU UFAM TOBIE”
PYTANIE: Czy po JEZU powinien być przecinek? Czy imię w wołaczu oddzielamy przecinkiem od sąsiedztwa?
Na cmentarzach spotykam różną interpunkcję w tym wypowiedzeniu.
Za poradę językową pięknie dziękuję.
Jan Tambor 

Dzień dobry,
przywołana konstrukcja dotyczy – jak słusznie Pan zauważył – użycia wołacza, którym zwracamy się bezpośrednio do kogoś. Zgodnie z zasadami opisanymi w Słowniku interpunkcyjnym PWN, w takiej sytuacji powinniśmy wyraz w wołaczu wydzielić przecinkiem, tj. Jezu, ufam Tobie. Podobną zasadę stosujemy, gdy w zdaniu pojawi się czasownik w trybie rozkazującym, np. Wyjdź, ty potworze!

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

Zapis dopełniacza niespolszczonego imienia Patricia

Szanowni Państwo Redaktorzy,
jestem nauczycielką w szkole polonijnej. Mam problem z dopełniaczem imienia Patricia. Dyplom dla Patrici czy Patricii? Czy należy odmienić je analogicznie jak jego polski odpowiednik: Patrycja – Patrycji (wówczas z dwoma ii), czy może jak kicia – kici (z jednym i)?
Proszę o rozwianie moich wątpliwości.
Z góry dziękuję i pozdrawiam.

Zapis z jedną bądź dwiema literami i odzwierciedla wymowę wyrazu. Gdyby w dopełniaczu przytoczonego imienia napisać i tylko raz, jego wymowa musiałaby być analogiczna do wymowy odpowiednich form wyrazu kicia – kici, czyli patrićapatrici (ze spółgłoską ć). Ponieważ jednak imię to wymawiane jest jako patricja (z dodatkową głoską j), w dopełniaczu trzeba napisać dwie litery i. Pierwsza z nich oznacza j z tematu imienia, a druga końcówkę fleksyjną dopełniacza –i.

Izabela Różycka

zapis skrótu wyrazu miejsce

Jak należy prawidłowo zapisać skrót od słowa miejsce.Uczeń zajął  1 miejsce w konkursie. I msc., czy I m-ce
Dziękuję

Opracowania słownikowe podają dwie formy zapisu skrótu wyrazu miejsce. Skrót może mieć postać: m-sc, msc. Natomiast liczebniki porządkowe zapisujemy za pomocą cyfr rzymskich lub arabskich, po cyfrze arabskiej – stawiamy kropkę. Zastosowanie kropki jest konieczne, jeżeli jej brak budzi wątpliwości co do tego, czy chodzi o liczebnik porządkowy, czy główny.

Warto dodać, że w formach umieszczanych na dyplomach czy listach gratulacyjnych lepiej zrezygnować ze skrótów i zastąpić je pełną formułą, ponieważ taki sposób zapisu odbierany jest jako bardziej elegancki i uprzejmy.

Beata Burska-Ratajczyk

 

Zastosowanie wielkiej litery po dwukropku.

W zdaniu:
Uniwersalne epitafium: Przechodniu, i ja nim byłem.
Po dwukropku pisze się zazwyczaj z małej litery. Skoro jednak na kamieniu wygrawerowane jest zdanie zaczynające się od dużej litery czy powyższa myśl zapisana jest poprawnie?
Dziękuję bardzo i pozdrawiam,
Andrzej Coryell

Wielkiej litery używa się przede wszystkim ze względów składniowych, czyli dla oznaczenia początku zdania, także zdania cytowanego, tak jak w przytoczonym przykładzie. Inną funkcją wielkiej litery jest wyrażanie grzeczności, przede wszystkim w tzw. zwrotach adresatywnych, czyli kierowanych bezpośrednio do innej osoby. Z tego powodu piszemy: Kochana Ciociu, Szanowny Panie Profesorze, itp. Forma rzeczownika przechodzień, czyli wołacz, świadczy o tym, że pełni on właśnie taką funkcję. Oba te względy pozwalają uznać użycie wielkiej litery w tym przykładzie za uzasadnione.

Izabela Różycka

Zespół Nauczycieli / zespół nauczycieli

Dzień dobry,
W mojej szkole działają różne zespoły zadaniowe, pytanie dotyczy pisowni ich nazw. Jak powinno się zapisać nazwę:
Zespół Nauczycieli Uczących w Klasie II czy
Zespół nauczycieli uczących w klasie II.
Podobnie – czy
Zespól Nauczycieli Humanistów,
czy Zespół nauczycieli humanistów.
Z góry dziękuję za odpowiedź.

Jeśli mamy na myśli nazwy jednostkowych komórek wyodrębnionych w strukturze organizacyjnej szkoły mające charakter ustabilizowany – czego sygnałem może być powtarzanie ich w niezmienionej postaci w rozmaitych dokumentach szkolnych –  musimy je potraktować jako nazwy własne i zapisać wielkimi literami, tj. Zespół Nauczycieli Uczących w Klasie II (nie: Zespół nauczycieli uczących w klasie II). Użycie małych liter (a więc pisownia: zespół nauczycieli uczących w klasie II) wskazywałoby, że  połączenia te utworzone zostały doraźnie i oznaczają po prostu pewną grupę nauczycieli, a nie formalnie powołany zespół.

Bartłomiej Cieśla

 

Składnia

„Błogosławieni słuchający Pana”

Jaką konstrukcję składniową zawiera następujące wypowiedzenie: „Błogosławieni słuchający Pana”? Jak „rozmiękczyć” to wypowiedzenie, aby było „zjadliwe”? Za wyjaśnienie zawiłości językowych bardzo dziękuję.

Przywołane wypowiedzenie jest imiesłowowym równoważnikiem zdania. Można je zmodyfikować, wprowadzając orzeczenie lub orzeczenia w formie osobowej. Wtedy wypowiedzenie będzie brzmiało: „Błogosławieni ci, którzy słuchają Pana” lub „Błogosławieni są ci, którzy słuchają Pana”.

Serdecznie pozdrawiam,

Elwira Olejniczak

„mnie się wydaje” czy „mi się wydaje”?

Szanowni Państwo,
mam wątpliwości związane z użyciem „mnie” i „mi” (np. „mnie się wydaje” czy „mi się wydaje”)?
Ze szczerymi wyrazami wdzięczności,
Ewelina

Proszę przeczytać odpowiedź zatytułowaną „Witam Cię, czy Witam Ciebie? zamieszczoną w dziale SKŁADNIA

Izabela Różycka

„za darmo” czy „darmo”?

Czy mówi się, że coś jest „za darmo” czy „darmo”?

Bezpłatnie czyli darmo lub za darmo (obie formy poprawne), ale nie darmowo. W znaczeniu „na próżno, niepotrzebnie” używamy następujących form: darmo, na darmo, daremnie, nadaremnie.

Katarzyna Jachimowska

6,5 złotych czy 6,5 złotego?

Szanowna Poradnio,
6,5 złotych czy 6,5 złotego? Jaki zapis jest poprawny?

W liczebnikach złożonych z liczebnika głównego  (np. sześć) i ułamkowego (na przykład pół albo pięć dziesiątych) o formie ich określenia decyduje liczebnik ułamkowy, a ten wymaga użycia rzeczownika w dopełniaczu liczby pojedynczej: pół złotego, pół metra, pół dnia, pół godziny, ćwierć kilograma, ćwierć szklanki. A zatem forma, o którą Pani pyta, brzmi sześć i pół (6,5) złotego.

Izabela Różycka

Absolutnie nie czy absolutnie tak?

Witam. Proszę o wytłumaczenie jak poprawnie używać słowa ,,absolutnie” czy jako wzmocnienie zaprzeczenia czy potwierdzenie?

Wyraz  absolutnie jest to przysłówek o podstawowym znaczeniu ‚całkowicie, zupełnie; w sposób niebudzący zastrzeżeń’, np.: Absolutnie mu nie ufam; Te dwa rysunki absolutnie niczym się nie różnią. Może się też pojawić w odpowiedzi na pytanie: Ufasz mu? – Absolutnie nie!; Czy te rysunki czymś się różnią? – Absolutnie nie. Jak widać, we wszystkich kontekstach wyraz absolutnie pojawia się w formule zaprzeczenia. Znaczenie potwierdzające pojawiło się w języku polskim pod wpływem angielskiego absolutely,  które w tym języku może być używane zarówno w celu zaprzeczenia, jak i potwierdzenia: Do you like these cakes? – Absolutely! ; Do you wish, he hadn’t told you that? – Absolutely! ‚tak!/nie!’. Ze względu na niejednoznaczność przytoczonych odpowiedzi użycie wyrazu absolutnie w funkcji potwierdzenia nie jest zalecane, zwłaszcza w sytuacjach, kiedy żadne inne czynniki (mimika, ton głosu, gesty) nie pozwalają na właściwe zinterpretowanie wypowiedzi.

Izabela Różycka

 

analiza składniowa

Dokonać analizy składniowej — To było jeszcze przed wojną, ale zdarzyło się naprawdę, choć brzmi jak powiastka, wiejskie bajanie.

Zgodnie z regułami funkcjonowania poradni nie zajmujemy się: pisaniem prac zaliczeniowych, maturalnych, semestralnych; odrabianiem prac domowych z języka polskiego, także dokonywaniem analiz składniowych zdań na zajęcia z gramatyki opisowej.

Izabela Różycka

Analiza składniowa wypowiedzeń

Witam,
mam problem z rozbiorem logiczno-gramatycznym zdania: Pracowity sprzedawca umieścił na półce wiele nowych artykułów, a właściwie z grupą orzeczenia.
Jak zrobić wykres?
1. umieścił ( co?) artykułów ( ile?) wiele
czy 2. umieścił ( ile? ) wiele ( czego? ) artykułów i osobno: umieścił ( na czym ?/ gdzie? ) na półce. A może ani jedno, ani drugie rozwiązanie nie jest dobre? Proszę o pomoc. Będę wdzięczna, jeśli odpowiedzą Państwo szybko na mojego maila. Z góry dziękuję,
Aleksandra Markowska

Zadaniem poradni językowej jest udzielanie odpowiedzi na pytania dotyczące zagadnień poprawnościowych związanych z kulturą języka. Wyraźnie informuje o tym zdanie umieszczone na stronie głównej poradni:

Nie zajmujemy się: pisaniem prac zaliczeniowych, maturalnych, semestralnych; odrabianiem prac domowych z języka polskiego (…)

Zadane przez Panią pytanie dotyczy analizy składniowej zdania. W opracowaniach z zakresu składni można zapoznać się z budową orzeczenia i znaleźć przykłady wyjaśniające graficzne sposoby zaznaczania relacji między składnikami wypowiedzenia.

 Beata Burska-Ratajczyk
 

 

Błędne użycia zaimka względnego gdzie

Moje pytanie dotyczy użycia zaimka „gdzie”. Sądziłem, że ogólnie dotyczy on miejsca (a nie np. czasu czy okoliczności). Ale coraz częściej używany on jest nawet oficjalnie w innym znaczeniu, zamiast gdy, kiedy, jeżeli itd. Np. „Jak można przyznawać niepełnosprawnemu 500 zł, gdzie najtańszy wózek inwalidzki kosztuje 1ooo zł”. Proszę o wyjaśnienie

Ma Pan rację zarówno wtedy, kiedy interpretuje Pan ten zaimek jako odnoszący się do miejsca (np. Poszedł tam, gdzie się go nie spodziewali.; Spotkajmy się tam, gdzie wczoraj.) jak i wówczas, gdy zauważa Pan zwiększającą się liczbę niepoprawnych użyć tego wskaźnika zespolenia. Rzeczywiście tego typu błędów językowych słyszymy bardzo dużo. Oprócz zaimków i spójników wprowadzających zdania podrzędne czasu (gdy, kiedy) i warunku (jeżeli) wypiera on także zaimek wprowadzający zdania podrzędne przydawkowe (który), np. Uważany jest za takiego komentatora, gdzie takie formy emocjonalne się często pojawiają (zam.: u którego); Weźmy pod uwagę Wojciecha Jaruzelskiego, gdzie jego ojciec zginął w którymś obozie niedaleko Katynia (zam. : którego); W moim mieście nie mam wielu takich przyjaciół, gdzie moglibyśmy pogadać o interesujących nas sprawach (zam.: z którymi), itp. Zdania tego typu  są nie tylko niepoprawne pod względem gramatycznym, ale jednocześnie niespójne pod względem logicznym, tzn. nie ukazują rzeczywistych relacji między opisywanymi elementami rzeczywistości. Można więc powiedzieć, że użycie w takich kontekstach zaimka gdzie jest błędem podwójnym.

Izabela Różycka

brudny z kurzu czy od kurzy?

Witam, mam pytanie odnośnie poprawnej formy wyrażenia : coś jest brudne w czymś czy z czegoś, przykład: koszulka brudna w kurzu czy z kurzu? spodnie w trawie czy z trawy? Ile osób tyle opinii, jest to kwestia sporna więc liczę na pomoc.
 Nowy słownik poprawnej polszczyzny przestrzega przed niepoprawną formą brudny z czegoś. Coś może być tylko brudne od czegoś, np. od smaru (nie: ze smaru).

Katarzyna Jachimowska

chciałem się ciebie zapytać

Szanowni Państwo,
chciałbym uzyskać odpowiedź na nurtujące mnie od dawna pytanie. Czy konstrukcja „chciałem się ciebie zapytać” jest poprawna? Zdaję sobie sprawę z tego, że „chciałem się zapytać” jest uważane za regionalizm (przynajmniej wg opinii prof. Bralczyka zamieszczonej w Poradni Językowej PWN), więc nie jest błędem. Jednak czy konstrukcja „chciałem się ciebie zapytać” nie jest już zupełnie pozbawiona sensu? Przecież skoro pytam „ciebie” to nie „się”.
Z niecierpliwością czekam na odpowiedź.

Z poważaniem,
Karol Stępińśki

Podane przez Pana zdanie rzeczywiście wykazuje pewną nadmiarowość. Słowniki notują: pytać się/zapytać się (które jest, jak Pan zaznaczył, regionalizmem i znaczy to samo, co pytać/zapytać, zadawać/zadać pytanie) oraz pytać/zapytać kogoś. Poprawnie powinno być: chciałem zapytać …., chciałem się zapytać …., chciałem cię zapytać …… Co raz częściej jednak słyszę konstrukcję, co do której miał Pan wątpliwości.

Katarzyna Jachimowska

 

ci czy tobie?

Szanowni Państwo,
chciałbym się dowiedzieć jak poprawnie używać zaimków „ci” oraz „tobie”. W jakiej sytuacji poprawne będzie użycie słowa „ci”, a kiedy „tobie”?
Z góry dziękuję za odpowiedź i pozdrawiam,
Paweł Matysiak

Proszę przeczytać odpowiedź na pytanie „Witam Cię” czy „Witam Ciebie”? zamieszczoną w dziale SKŁADNIA.

Izabela Różycka

Co by nie mówił czy cokolwiek by mówił?

Cytat z dzisiejszego artykułu Róży Augustyniak (Dziennik Łódzki – KULTURA na str.14 -„Właściwie z czego tu się cieszyć?)
Czy to jest poprawnie: „Bez względu na to, co by nie mówił[…]”
Będę wdzięczna za odpowiedź
B. Sz.

Poprawna forma takiego zwrotu brzmi cokolwiek by mówił. Wydawnictwa poprawnościowe piszą o tym zagadnieniu od dawna, ale, jak można sądzić na podstawie stopnia rozpowszechnienia form niezgodnych z normą w tekstach o różnym charakterze i różnej wartości stylistycznej, społeczny zwyczaj językowy pozostaje niestety niezmieniony.

Izabela Różycka

Czemu jest równy obwód kwadratu?

Dzień dobry,
podczas tworzenia różnego rodzaju zadań z matematyki natrafiłem na problem z odmianą liczb podczas ich wymawiania. Oto przykłady.
Trzeci wyraz ciągu jest równy 10 (dziesięć/dziesięciu).
Obwód kwadratu jest równy 8 cm (osiem centymetrów/ośmiu centymetrom).
Moje pytanie jest następujące: w jaki sposób odmienić liczby (oraz liczby wraz z jednostkami), jeżeli stoją one po wyrażeniu „jest równe”.
Pozdrawiam.

Zwrot językowy, o który Pan pyta, ma formę co jest równe czemu? A zatem Obwód kwadratu jest równy dziesięciu centymetrom a Trzeci wyraz ciągu jest równy dziesięciu. Przy okazji warto zwrócić uwagę, że nie odmieniamy liczb, tylko liczebniki. Liczba jest pojęciem matematycznym wyrażanym za pomocą znaków graficznych zwanych cyframi, natomiast wyrazy nazywające określone liczby (ilość elementów w zbiorze) to liczebniki.

Izabela Różycka

Czy możemy stosować ‚więc’ na początku zdania?

Szanowni Państwo,
gdy uczęszczałem do szkoły podstawowej, a później średniej, wielokrotnie słyszałem, że nie należy zaczynać zdania od „a więc”.
Uprzejmie proszę o wyjaśnienie, czemu miałby to być błąd.

Z wyrazami szacunku,
Michał M. Jankowski

Panie Michale,
leksem więc w polszczyźnie może być spójnikiem, który przyłącza zdanie lub inne wyrażenie, przedstawiające skutek tego, o czym była mowa wcześniej, lub wniosek wynikający z treści poprzedniego zdania, np. Kobieta zamarła, więc przystanęli; Dojadę do was w czwartek, a więc pojutrze. W takim użyciu wskazane jest, by spójnik ten nie rozpoczynał zdania. Nieco inaczej jest z więc, które jest partykułą wprowadzającą nawiązanie do poprzedniego kontekstu lub do sytuacji, np. Nie jestem pewna swojej decyzji. A więc cię przekonam/Więc zastanów się jeszcze; lub partykułą poprzedzającą odpowiedź na czyjeś pytanie, np. Opowiedz nam o swoich wakacjach. A więc byłem najpierw… W takich sytuacjach użycie więc/a więc/tak więc na początku zdania staje się uzasadnione.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

Czy można coś wynajmować ‚do nadal’?

Dzień dobry,
czy zdanie „Budynek jest dzierżawiony od 1 grudnia 2001 roku do nadal” jest napisane poprawnie? Moje pytanie wynika stąd, że nieco dziwne wydaje mi zakończenie tego zdania słowem „nadal”.
Pozdrawiam
Michał Kurek

Wyraz nadal znaczy ‚w dalszym ciągu; tak samo jak poprzednio; wciąż’. Jak widać, połączenie form o takim znaczeniu z przyimkiem do jest niepoprawne. W zależności od tego, o co chodziło nadawcy, można było to zdanie sformułować: Budynek jest dzierżawiony od 1 grudnia 2001 roku do dzisiaj lub Budynek jest dzierżawiony od 1 grudnia 2001 roku na czas nieokreślony, albo ……. bez wskazanego terminu wypowiedzenia umowy, albo Budynek jest dzierżawiony od 1 grudnia 2001 roku i stan ten trwa nadal,  itp.

Izabela Różycka

Czy można posiadać patronat?

Czy zdanie „Szkoła posiada patronat (Uniwersytetu)” jest poprawne?

Wyraz patronat i jego połączenia składniowe, kiedyś raczej rzadkie, obecnie coraz częściej pojawiają się w oficjalnych tekstach. Powoduje to rozmaite problemy, ponieważ łączliwość tego rzeczownika jest dość ograniczona (słowniki podają jedynie zwroty: być, znajdować się pod czyimś patronatem, objąć patronat nad czymś, sprawować patronat nad czymś oraz wyrażenie coś pod czyimś patronatem). Narodowy Korpus języka Polskiego zawierający cytowania z różnych rodzajów tekstów podaje nieliczne przykłady połączenia mieć patronat, jednak nie mają one aprobaty normatywnej. Przytoczona przez Panią forma posiadać patronat jest próbą nadania bardziej urzędowego charakteru temu ostatniemu, nieuznawanemu przez normę zwrotowi. Być może w przyszłości łączliwość tego rzeczownika ulegnie rozszerzeniu, jednak obecnie polecałabym tradycyjne formy Szkoła objęta patronatem Uniwersytetu lub Szkoła pod patronatem Uniwersytetu.

Izabela Różycka

Czy można przyznać patronat?

Dzień dobry,
mam pytanie dotyczące łączliwości wyrazu „patronat”. Patronat można objąć nad czymś, patronat można też sprawować, ale czy można przyznać patronat nad czymś? Czy poprawne jest wyrażenie „kryteria przyznawania patronatu przez fundację”?
Z pozdrowieniami
Patrycja Laskowska

Rzeczownik patronat, tak jak Pani napisała, ma łączliwość: objąć nad czymś, nad kimś patronat albo sprawować nad czymś, nad kimś patronat. Inne schematy składniowe nie są wymieniane w słownikach języka polskiego. Jednak w Korpusie Języka Polskiego odnotowano wiele innych połączeń, np. pełnić patronat, roztaczać patronat, mieć patronat, ustanowić patronat, stworzyć patronat, rozciągnąć patronat. W tekstach pojawiają się także połączenia oznaczające odniesienie do tego pojęcia od strony osoby lub instytucji objętej tego typu opieką, np.: przejść pod patronat, przyjąć patronat, otrzymać patronat, zachować patronat. Duża liczba tego typu form wskazuje wyraźnie, że dotychczasowa łączliwość tego wyrazu wydaje się użytkownikom niewystarczająca, ulega rozchwianiu i kształtują się jej nowe wzorce. Jednak mimo że niektóre z wymienionych przykładów można uznać za innowacje uzasadnione, nie mają one jeszcze aprobaty normatywnej, co oznacza, że, zwłaszcza w tekstach o charakterze oficjalnym, publicznym, nie powinniśmy ich używać. W związku z powyższym wyrażenie, o które Pani pytała, powinno brzmieć: kryteria obejmowania patronatu przez fundację.

Izabela Różycka

Czy można uczyć się do sprawdzianu i jechać bez zapiętych pasów?

Czy poprawne są wyrażenia:
1. Uczy się do sprawdzianu.
oraz
2. jedzie autem bez zapiętych pasów. ?

Pierwsze z przytoczonych zdań jest całkowicie poprawne. W tego typu konstrukcjach wskazuje się cel nauki – Uczył się do egzaminu, do sprawdzianu itp. Drugie zdanie także jest dopuszczalne. Jedyne, co należałoby zmienić, to liczba rzeczownika pas, ponieważ jeden człowiek używa w samochodzie jednego pasa bezpieczeństwa, a zatem zdanie to powinno brzmieć Jedzie autem bez zapiętego pasa.

Izabela Różycka

Czy poprawne jest sformułowanie „ustalić mężczyznę” w kontekście: „Policjanci ustalili mężczyznę, który w ubiegłą środę włamał się do sklepu.”?

Dzień dobry,

chciałam zapytać o poprawność językową sformułowania pojawiającego się często w artykułach o tematyce kryminalnej. Czy właściwe jest zatem sformułowanie „ustalić mężczyznę”? Np.: „Policjanci ustalili mężczyznę, który w ubiegłą środę włamał się do sklepu.”
Z góry dziękuję za odpowiedź.

Z poważaniem
Barbara Puchała

Czasownik ustalić ma następujące znaczenia: 1.’szczegółowo coś określić, decydować o formie, postaci, przebiegu czegoś, wyznaczać’, 2. ‚stwierdzić coś po uprzednim zbadaniu’, 3. ‚uczynić stałym, niezmiennym, umocnić, ugruntować’. Jak widać, we wskazanym przez Panią kontekście w grę wchodzi znaczenie drugie. We wszystkich znaczeniach czasownik ten ma składnię: ktoś ustala coś, a zatem wymaga w funkcji dopełnienia rzeczownika nieżywotnego. Sformułowanie ktoś ustala kogoś, w którym funkcję dopełnienia pełni rzeczownik żywotny, jest więc niepoprawne. Powstało zapewne jako skrót myślowy od właściwego zwrotu: ustalić tożsamość mężczyzny.

Izabela Różycka

Czy poprawne jest sformułowanie teren prac remediacyjnych?

Szanowni Państwo,
Proszę o pomoc w określeniu czy obie formy z poniższych zdań są poprawne, a jeśli nie, to która forma jest poprawna i dlaczego?
Teren prac remediacji.
Teren prac remediacyjnych.
Z wyrazami szacunku.
Małgorzata

Zakładam, że w pytaniu chodzi o remediację rozumianą jako  usuwanie ze środowiska zanieczyszczeń, które powstały w wyniku działania przemysłu lub takich zdarzeń, jak awaria cysterny czy wyciek benzyny, ropy itp. W takim wypadku za poprawne można uznać sformułowanie drugie, tzn. teren prac remediacyjnych, a pierwsze zastąpiłabym wyrażeniem teren remediacji, tzn. z pominięciem wyrazu prace, stanowiącego w takim połączeniu oczywisty nadmiar znaczeniowy, skoro remediacja to są właśnie działania, które trzeba wykonać, aby toksyczne substancje usunąć ze środowiska (analogiczne do teren wykopalisk albo teren prac wykopaliskowych, obszar melioracji a. obszar prac melioracyjnych, itp.).

Izabela Różycka

Czy poprawny jest zwrot „wszcząć proces sądowy”?

Szanowni Państwo!
Czy poprawny jest zwrot „wszcząć proces sądowy”?
Będę wdzięczny za odpowiedź.
Wyrazy szacunku
JW

Zwrot wszcząć proces sądowy jest poprawny. Czasownik wszcząć/wszczynać ma charakter książkowy, występuje przede wszystkim w oficjalnych odmianach języka, między innymi w słownictwie prawniczym, w którym spotykamy też zwroty: wszcząć dochodzenie, śledztwo, spór itp.

Izabela Różycka

Czy rysunek może coś przedstawiać

Dzień dobry, Pisząc pracę naukową zastosowałam kilkukrotnie zwrot „rysunek przedstawia” (mając na uwadze oczywiście treści jakie on ze sobą niesie). W recenzji swojej pracy napotkałam uwagę, iż jest on zwrotem niepoprawnym, gdyż wolno jedynie użyć stwierdzenia, iż „na rysunku coś zostało przedstawione”. Czy rzeczywiście pierwsza wersja („rysunek przedstawia”) jest niedopuszczalna? Z góry bardzo dziękuję za odpowiedź i pozdrawiam, Agata K.

Czasownik przedstawiać wśród kilku znaczeń ma także następujące: ‚o jakimś utworze, jakiejś formie wypowiedzi, zwykle o dziele sztuki: mieć za temat, pokazywać, ukazywać, wyobrażać, prezentować’. Składnię tego czasownika w podanym znaczeniu prezentuje schemat: COŚ przedstawia KOGOŚ, COŚ, np. Portret przedstawia starego człowieka; Obraz przedstawia zachód słońca; Ta publikacja przedstawia najnowsze wyniki badań; Teksty przedstawiające sylwetki królów Polski (za: Słownik poprawnej polszczyzny, red. A. Markowski, 2014; Uniwersalny słownik języka polskiego, red. S. Dubisz, t. 3, 2003). Jak widać, budząca Pani wątpliwość konstrukcja składniowa jest poprawna. Można się jedynie zastanawiać, czy obiekt, do którego się odnosiła (rysunek) mieści się w zakresie kategorii ‚jakaś forma wypowiedzi’. Jeśli uznamy, że tak jest (a można chyba przyjąć taki punkt widzenia, skoro formą wypowiedzi może być obraz), należałoby zaakceptować również  frazę rysunek przedstawia coś. Autor recenzji zastosował zapewne przez pozorną analogię regułę odnoszącą się do frazy typu: *Coś gdzieś pisze w znaczeniu Coś jest gdzieś napisane, która to forma rzeczywiście jest niepoprawna.

Izabela Różycka

Dopasownie składniowe wyrazów

Witam. Spieram sie z dziewczyną czy zdanie „Mój syn posiada orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydanego z powodu autyzmu, w tym Zespołu Aspergera (…)” jest poprawne. Moim zdaniem jest w nim ewidentny błąd i zamiast „wydanego” powinno byc „wydane”. Czy mam rację? Z góry dziękuję za odpowiedź i pozdrawiam.

Ma Pan rację, w przytoczonym zdaniu jest błąd składniowy polegający na dopasowaniu składniowym imiesłowu wydanego nie do tego składnika zdania, z którym wyraz ten rzeczywiście się łączy. We wskazanym tekście imiesłów ten przyjmuje taką formę, jak rzeczownik kształcenie, podczas gdy naprawdę odnosi się do rzeczownika orzeczenie. Ten rzeczownik ma rodzaj nijaki i został tu użyty w bierniku, a zatem imiesłów wydany, jako człon podrzędny,  także musi posiadać taką samą formę gramatyczną – orzeczenie wydane z powodu autyzmu.

Izabela Różycka

Dopełniacz rodzaju męskiego w liczbie pojedynczej: -a czy -u?

Szanowni Państwo,
mam pytanie odnośnie odmiany rzeczownika „ligand”. Powinno się mówić: immobilizacja liganda czy immobilizacja ligandu?

Z wyrazami szacunku,
Kinga Kądzioła

 

Pani Kingo,
rzeczownik ligand jest rodzaju męskorzeczowego, a w podanym przez Panią połączeniu powinien wystąpić w dopełniaczu (związek rządu, rekcja dopełniaczowa). I tu pojawia się zasygnalizowana przez Panią wątpliwość: czy powinien przybrać końcówkę -u (ligandu) czy -a (liganda)? Problem w tym, że zasady wyboru końcówki w dopełniaczu rzeczowników męskich nie są w polszczyźnie precyzyjnie określone.

Jest wprawdzie kilka klas semantycznych, które zakończone być powinny końcówką -a (np. nazwy narzędzi, naczyń, miar, wag, liczb i miesięcy, nazwy osób i zwierząt, nazwy owoców, grzybów, marek fabrycznych, tańców i gier) lub -u (np. rzeczowniki abstrakcyjne, zbiorowe i materialne). Wyrazy zapożyczone – a do takich niewątpliwie należy pochodzący z jęz. angielskiego ligand – przybierają zarówno końcówkę -a, jak i -u.

Korpusy (Korpus Języka Polskiego Wydawnictwa Naukowego PWN oraz Narodowy Korpus Języka Polskiego) niestety nie spieszą nam z pomocą przy rozstrzyganiu wątpliwości, bowiem słowo ligand w nich nie występuje. Natomiast w Uniwersalnym słowniku języka polskiego PWN podana jest, jako obowiązująca, końcówka –a, czyli liganda.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

 

Dostać okresu czy okres?

Dostać okresu czy okres? Powinno się używać dopełniacza czy biernika?

Czasownik dostać w zależności od znaczenia lub odcienia znaczeniowego ma różną składnię. W połączeniu z rzeczownikami typu: prezent, książka, paczka, życzenia, gratulacje itp.  wymaga użycia biernika (dostać co?), natomiast w przypadku nazw chorób, dolegliwości, objawów fizjologicznych itp. łączy się z dopełniaczem (dostać czego?), czyli dostać grypy, wysypki, okresu.

Izabela Różycka

fala debaty o czymś

Szanowni Państwo,
Czy można napisać „…podniosła się nowa fala debaty o…”?. Będę wdzięczny za poradę
Z wyrazami szacunku J. S.

W przytoczonym fragmencie tekstu wykorzystano metaforę, która wprowadza znaczenie intensywności występowania danego zjawiska i ma służyć uatrakcyjnieniu przekazu. Ostatnio w różnych mediach pojawia się sporo tego typu zabiegów stylizacyjnych, np.: Europę zalewa fala uchodźców.

Przy okazji trzeba zwrócić uwagę na rozstrzygnięcia poprawnościowe, dotyczące użycia rzeczownika debata. Możliwe jest jego użycie w połączeniu: debata nad czymś, np.: Toczono długie debaty nad ustawą o prywatyzacjiDebata nad nową ustawąZamknięto debatę nad nowym projektem lub w formie debata na temat czegoś, np.: Debata na temat polityki zagranicznej krajuDebata na temat polityki krajowej. Warto dodać, że wyrazem debata lub debaty określamy dyskusję na posiedzeniach kolegialnych (zespołowych) organów państwa, np. debaty sejmoweorganizacji społecznych i politycznych, a także dyskusje publiczne, takie, w których nad danym problemem dyskutuje całe społeczeństwo, np. debata konstytucyjna, czyli ogólnonarodowa dyskusja nad projektem konstytucji. Rzeczownik debata należy do wyrazów charakterystycznych dla stylu oficjalnego i nie powinien być nadużywany w języku codziennej komunikacji. Lepiej rzeczownik debata zastąpić wyrazami: dyskusja, narada, rozmowa. 

Beata Burska-Ratajczyk

Forma liczby orzeczenia przy podmiocie szeregowym

Dzień dobry.
Bardzo byłbym wdzięczny za wyjaśnienie, czy poprawna jest forma pierwsza:
Ani Janka ani Ola nie jest w stanie odpowiedzieć …
czy forma druga:
Ani Janka ani Ola nie są w stanie odpowiedzieć …
Ponadto prosiłbym o ewentualne wstawienie przecinka (przecinków).
Z poważaniem
Andrzej Raczyński, Politechnika Łódzka.

Obie wymienione formy są poprawne, chociaż bardziej staranna jest druga z nich. Generalnie przy podmiocie wyrażonym szeregiem rzeczowników powinno być stosowane orzeczenie w liczbie mnogiej (czyli: Ani Janka, ani Ola nie są w stanie odpowiedzieć…). Forma liczby pojedynczej dopuszczalna jest wówczas, kiedy wszystkie rzeczowniki tworzące podmiot mają ten sam rodzaj gramatyczny oraz kiedy orzeczenie znajduje się w zdaniu przed podmiotem (Ani Janka, ani Ola nie jest w stanie odpowiedzieć….; Nie jest w stanie odpowiedzieć ani Janka, ani Ola.). Jeżeli zaś chodzi o przecinek, to przed jednokrotnie użytym w zdaniu spójnikiem ani nie stawiamy tego znaku, jednak kiedy spójnik zostanie powtórzony, wówczas przed kolejnym już przecinek trzeba napisać.

Izabela Różycka

forma orzeczenia przy podmiocie szeregowym

Szanowni Państwo, pragnę zapytać, czy w poniższym zdaniu należy użyć liczby pojedynczej czy mnogiej orzeczenia: „kończy się” („kończą się”)?:

1)Zarówno „wszystko” doczesne, jak i „mamona” kończy się dla jednostek
ludzkich w momencie ich śmierci.

Łk 16, 9: Pozyskujcie sobie przyjaciół niegodziwą mamoną, aby gdy [wszystko] się skończy, przyjęto was do wiecznych przybytków.

Ogólna zasada dotycząca formy orzeczenia przy podmiocie szeregowym mówi, że powinno ono zostać użyte w liczbie mnogiej. Od tej reguły istnieją rozmaite odstępstwa dopuszczające zastosowanie formy liczby pojedynczej, nie mają one jednak zastosowania w podanym kontekście. Ponadto użycie formy liczby mnogiej jest konieczne wówczas, gdy rzeczowniki użyte w funkcji podmiotu mają różny rodzaj gramatyczny. A zatem …wszystko doczesne, jak i mamona kończą się ….

Izabela Różycka

Forma orzeczenia przy podmiocie szeregowym

Dzień dobry,
chciałabym zapytać, czy określenie:
dzięki produktowi X zyskujesz Ty i Twoje plony
jest poprawne? Czy może raczej powinno być dzięki produktowi X zyskujecie Ty i Twoje plony lub dzięki produktowi X zyskujesz Ty i zyskują Twoje plony?

Przy podmiocie szeregowym zalecane jest stosowanie orzeczenia w  liczbie mnogiej, a zatem forma: ….zyskujecie Ty i Twoje plony jest poprawna. Jednak kiedy orzeczenie stoi przed podmiotem, jak w przypadku przytoczonego zdania, dopuszczalna  jest także forma liczby pojedynczej: ….. zyskujesz Ty i Twoje plony. Ja sama zdecydowałabym się na tę drugą formę, tzn.  ….zyskujesz Ty i Twoje plony ze względu na chęć zróżnicowania ważności obu podmiotów, z których tylko pierwszy wskazuje na osobę, drugi natomiast na przedmiot nieożywiony.

Izabela Różycka

Forma orzeczenia przy podmiocie szeregowym raz jeszcze

Dzień dobry. Mam pytanie odnośnie poprawności stylistycznej zdania : „Pojęcie samorządu terytorialnego i jego problematyka była rozważana już w latach przedwojennych”.
Miałam to zdanie w pracy licencjackiej i teraz zauważyłam, że nie bardzo pasuje mi tutaj wyraz „była”, ponieważ zasugerowałam się „problematyką” a w zdaniu zawarłam jeszcze „pojęcie”. Teraz już za późno na poprawki, bo pracę mam zatwierdzoną, ale chciałabym rozwiązać tą wątpliwość i czy to jest bardzo rażący błąd stylistyczny.
Bardzo proszę o odpowiedź.

Problem, o który Pani pyta, to błąd składniowy. Jeżeli w zdaniu występuje podmiot szeregowy (tu: pojęcie i problematyka), wyrażony rzeczownikami o różnym rodzaju, zalecaną formą orzeczenia jest liczba mnoga. Niezręczności stylistycznej można się tu także doszukać, a mianowicie niejasne jest odniesienie wyrazu problematyka (problematyka samorządu czy problematyka pojęcia ?). Znaczenie wskazuje oczywiście na pierwszą z możliwości, ale budowa wypowiedzenia nie jest jednoznaczna.

Szkoda, że w pracy licencjackiej jest błąd, ale liczy się to, że Pani go zauważyła i, miejmy nadzieję, uniknie podobnych w przyszłości.

Izabela Różycka

Forma orzeczenia przy podmiocie wyrażonym rzeczownikiem z liczebnikami tysiące, miliony, miliardy

Drodzy Państwo,
bardzo proszę o wyjaśnienie zasady, która obowiązuje przy tworzeniu zdań z liczebnikami:tysiące, milony,miliardy.
Powinno być: Są nas tysiące czy Jest nas tysiące. Tysiące ludzi wyjechały czy Tysiące ludzi wyjechało.
I przy okazji, czy powyższe dwa zdania zostały poprawnie przeze mnie zapisane (chodzi mi.konkretnie o duże litery w środku tych zdań).
Bardzo dziękuję.

W przytoczonych zdaniach mamy do czynienia z dwiema różnymi typami konstrukcji składniowych. W drugim zdaniu funkcję podmiotu pełni połączenie wyrazu tysiące i rzeczownika w dopełniaczu (ludzi). Przy podmiotach o takiej konstrukcji możliwe są obie zaproponowane przez Panią formy orzeczenia, tzn. zarówno w liczbie pojedynczej jak i mnogiej (Tysiące ludzi wyjechały albo wyjechało). W pierwszym zdaniu natomiast liczebnik występuje samodzielnie, bez rzeczownika i ma formę liczby mnogiej. Taka konstrukcja wymaga dopasowania formy orzeczenia, czyli także musi ono wystąpić w liczbie mnogiej – Są nas tysiące.

Jeżeli podajemy przykłady zdań, wówczas każde z nich zaczynamy wielką literą, jeżeli natomiast podajemy przykłady wyrazów lub wyrażeń, używamy małych liter.

Izabela Różycka
 

Funkcja składniowa zwrotu „zadawać wiele pytań”.

Szanowni Państwo, chciałbym upewnić się, czy w wypowiedzeniu: „Mąż Anny zadawał wiele niewygodnych pytań” liczebnik „wiele” pełni funkcję dopełnienia, natomiast rzeczownik „pytań” to przydawka określająca ww. liczebnik?
Bardzo dziękuję za odpowiedź.
Z poważaniem
Kacper Miśkowiec

Przydawka jest określeniem rzeczownika, nie liczebnika, a zatem Pana interpretacja nie jest właściwa. Ponieważ zwrot zadawać pytania stanowi utarte połączenie wyrazowe, należy go potraktować jako jeden składnik. Natomiast połączenie wyrazowe wiele pytań to tzw. rzeczownik liczony, czyli wyrażenie, w którym człon znaczeniowo nadrzędny wobec liczebnika (rzeczownik) formalnie jest mu podporządkowany (to liczebnik wymaga użycia tego rzeczownika w dopełniaczu). Tego typu połączenia najwygodniej jest traktować jako jeden składnik złożony, ponieważ jego rozdzielanie powoduje powstanie połączeń niepoprawnych gramatycznie lub bezsensownych (zadawał ile? wiele; wiele  czego? pytań). W sumie cały ten zwrot zadawał wiele pytań pełni w tym zdaniu funkcję orzeczenia.

Izabela Różycka

Imiesłów przymiotnikowy bierny czasownika obejść

Pani profesor,
zaczęłam się ostatnio zastanawiać jak prawidłowo odmieniać poszczególne słowa. Jednym z nich jest słowo „obejść” mianowicie chodzi mi o zdanie :
Mateusz obszedł jezioro, jezioro zostało przez Mateusza…? Obesznięte? Obszyniete ? Jak prawidłowo odmienić to słowo ?
Pozdrawiam serdecznie, Judyta Mróz

Pyta Pani nie tyle o odmianę tego czasownika, ale o możliwość utworzenia takiej jego formy, jaką jest imiesłów przymiotnikowy bierny, który będzie następnie użyty w zdaniu w tzw. stronie biernej, np. Janek napisał list – List został napisany przez Janka. Mama umyła dziecko – Dziecko zostało umyte przez mamę. Pani wątpliwości są uzasadnione, ponieważ od tego czasownika imiesłowu przymiotnikowego nie można utworzyć. Istnieje tylko imiesłów bierny od niedokonanego odpowiednika czasownika obejść, czyli obchodzić, a brzmi on obchodzony. Można zatem powiedzieć: Jezioro obchodzone przez Mateusza co tydzień było wyjątkowo ładne, ale nie można wyrazić w taki sam sposób takiej treści dla czynności jednorazowej i zakończonej. Jedynym wyjściem będzie forma opisowa: Jezioro, które Mateusz obszedł ….

Izabela Różycka

imiesłowowy równoważnik zdania

Droga Poradnio, czy w poniższych zdaniach poprawnie użyto konstrukcji z imiesłowem:
1.Iran był inicjatorem wszystkich konfliktów na tym terenie, a obalając tamtejsze władze, przyczynił się do zainicjowania wewnętrznych konfliktów.
2. Wojewoda popełnił duży błąd, dymisjonując naczelników poszczególnych wydziałów.

W obu zdaniach wprowadzono imiesłowowy równoważnik zdania oparty na imiesłowie przysłówkowym współczesnym. W konstrukcji składniowej tego typu czynność (stan) opisywana w imiesłowowym równoważniku musi być równoczesna względem czynności opisywanej w zdaniu głównym (nadrzędnym).

W drugim zdaniu zasada ta jest spełniona (tzn. czas, w którym podjęto decyzję o dymisji, stanowił jednocześnie moment, w którym – zdaniem nadawcy komunikatu – popełniony został błąd).

Pierwsze zdanie jest wadliwe: najpierw bowiem doszło do obalenia władzy, później dopiero, na skutek tego posunięcia – do zainicjowania wskazywanych konfliktów.

Łączę pozdrowienia
Bartłomiej Cieśla

 

implikacja miłosierdzia czy implikacja miłosierdziem?

Proszę o pomoc: czy poprawne jest drugie zdanie czy trzecie?
1. Miłosierdzie implikuje sprawiedliwość. 2. Sprawiedliwość pozbawiona implikacji miłosierdzia może być okrutna. 3. Sprawiedliwość pozbawiona implikacji miłosierdziem może być okrutna. Z góry dziękuję za pomoc.

Poprawne jest zdanie drugie.

Ponadto należy zmodyfikować pierwsze zdanie, gdyż z jego konstrukcji nie wynika czy miłosierdzie jest implikowane przez sprawiedliwość, czy też jest odwrotnie.

Serdecznie pozdrawiam,

Elwira Olejniczak
 

iść na bazar/na bazary

Dzień dobry. Proszę o rozwianie moich wątpliwości. Idę na bazar czy na bazary, produkt jest na bazarze czy na bazarach?
Dziękuję i pozdrawiam.

Wszystko zależy od tego czy chcemy iść na jedno targowisko (na bazar), czy może na kilka (na bazary). W zależności od liczby odwiedzanych miejsc stosujemy liczbę pojedynczą (bazar) lub mnogą (bazary). Podobnie będzie z produktem – może być dostępny na jednym bazarze lub na wielu bazarach.

Agnieszka Wierzbicka

Jak przełożyć na stronę bierną wypowiedzenie „Obeszliśmy jezioro”?

Jak przełożyć na stronę bierną wypowiedzenie „Obeszliśmy jezioro.”?

Od czasownika obchodzić istnieje imiesłów bierny obchodzony, ale od obejść – nie.  Możemy więc tylko powiedzieć: Jezioro zostało okrążone. Inaczej się nie da, gdyż obejść należy do tzw. czasowników nieprzechodnich.

Katarzyna Jachimowska

Jaki rodzaj ma czasownik łączący się z rzeczownikiem dzieci?

Dzień dobry.
Bardzo proszę o poradę, która forma jest właściwa:
Kochane dzieci to, czego nauczyliście się…
Kochane dzieci to, czego nauczyłyście się…
                              Sylwia Zalisz

Wyraz dzieci to rzeczownik niemęskoosobowy, a zatem łączący się z nim w zdaniu czasownik także powinien przybrać ten sam rodzaj – dzieci nauczyły się czegoś, dzieci, nauczyłyście się czegoś. Forma nauczyliście się byłaby poprawna przy rzeczowniku męskoosobowym, czyli np. chłopcy, uczniowie itp.

japoński krem-pianka

 

Dzień dobry,
czy poprawna jest nazwa kosmetyku:

JAPOŃSKI KREM-PIANKA OCZYSZCZAJĄCA?

Chodzi mi rodzaj przymiotników użytych przed i po rzeczownikach.

Złożenia współrzędne (konstrukcje z dywizem), w których występują rzeczowniki o różnym rodzaju gramatycznym, można potraktować składniowo tak, jak zestawienia, które są zwykle niewspółrzędne (pierwszy człon jest w nich nadrzędnikiem i zarazem ich reprezentantem). W związku z tym: analogicznie do przykładu „Podany na obiad makaron rurki smakował wyśmienicie” powiemy np. „Przydałaby mi się rękawiczka-śpiwór”, a także „Rękawiczka-śpiwór przydałaby mi się”. W podanym przez Panią przykładzie użyłabym konstrukcji: „Japoński oczyszczający krem-pianka”.

Na marginesie – proszę zwrócić uwagę na poprawność składniową wyrażeń przyimkowych; powinno być: użytych przed rzeczownikami i po nich (przyimek przed wymaga użycia rzeczownika w narzędniku, a po – w miejscowniku).

Katarzyna Jachimowska

Językowa forma dedykacji

Dzień dobry! Co roku nurtuje nas następujące pytanie: czy wpis – „dla Jana Kowalskiego za wybitne osiągnięcia w…” jest poprawny? /zarzucany jest rusycyzm/ Czy tylko: „Janowi Kowalskiemu za wybitne…”. Wg mnie obydwie formy są poprawne. Dziękuję za odpowiedź, serdecznie pozdrawiam!
Urszula Drahna, Szkoła Polska w Pradze

W pewnych połączeniach  wyrażenie z przyimkiem dla może być używane wymiennie z rzeczownikiem w celowniku. Dedykacja jest jedną z takich konstrukcji, w których obie te formy są uznawane za poprawne.

Izabela Różycka

Klucze do samochodu czy od samochodu?

Czy poprawnie mówi się, daj mi klucze od samochodu, czy daj mi klucze do samochodu?

Zasada użycia wyrazu klucz z przyimkiem do lub od jest następująca:

– przyimek do stosujemy w konstrukcjach: klucze do kłódek, klucz do konserw, klucz do roweru, także: kluczyk do szufladki, kluczyk do walizki, które oznaczają rodzaj klucza służącego do otwierania i zamykania jakiegoś typu przedmiotu, czyli wskazują na jego przeznaczenie.

– formy z przyimkiem od, np.klucz od biurka, klucz od szafy, klucze od piwnicy, klucz od bramy, klucz od drzwi wskazują określony, konkretny klucz.

A zatem obie formy są poprawne, ale w innym znaczeniu. Jeśli chcemy wybrać określony typ spośród kilku różnych rodzajów kluczy, należy powiedzieć klucze do samochodu, jeśli natomiast mamy na myśli konkretne kluczyki, którymi otworzymy i uruchomimy nasz samochód, powiemy klucze od samochodu.

 Beata Burska-Ratajczyk

Kolejność rzeczownika i przydawki przymiotnej

Dzień dobry,
mam dwa pytania. Pierwsze dotyczy dyni Hokkaido – powinno się zapisywać, tak jak to zrobiłam, czy małą literą? Drugą wątpliwość mam odnośnie produktów bezglutenowych – czy powinno się pisać np. makaron bezglutenowy czy raczej bezglutenowy makaron?
Będę wdzięczna za odpowiedź.
Pozdrawiam
Ewelina Blicharz

Ponieważ zadane zostały dwa pytania należące do dwóch różnych dziedzin, odpowiedzieć mogę tylko na jedno z nich. Drugie proszę przysłać powtórnie, osobno.

Kiedy chcemy wskazać na jakąś jednostkową, doraźną cechę osoby, przedmiotu lub zjawiska, wówczas przymiotnik stawiamy przed rzeczownikiem, a zatem powiemy: To jest wesoła dziewczyna, Nowa sukienka została zapakowana, Czerwone słońce wznosiło się ponad horyzontem. Jeżeli natomiast chcemy wymienić cechę gatunkową, trwałą, wyróżniającą dany typ obiektu spośród innych, wówczas przymiotnik powinien znaleźć się po rzeczowniku, np. samochód ciężarowy, woda mineralna, szkoła podstawowa, wiatr halny, cukier trzcinowy, makaron bezglutenowy.

Izabela Różycka

 

konstrukcje z podwójnym przeczeniem

Dzień dobry!
Czy na pytanie: „Czy to nieuniknione?” można odpowiedzieć: „Obawiam się, że nie”? Czy pojawia się tu błąd językowy (podwójne przeczenie), czy może negacja w odpowiedzi jest poprawna ze względu na miejsce akcentu (akcent na „obawiam się”).

Poprawne będą dwie odpowiedzi: Obawiam się, że nie (uniknione) – w takim wypadku postawiona na końcu partykuła nawiązuje treściowo do imiesłowu nieunikniony, i Obawiam się, że tak. (Jest to nieuniknione) – partykuła nawiązuje niejako do treści całego wypowiedzenia pytajnego. Myślę, że lepsza, bo pod względem logicznym jednoznaczna, jest druga. Podwójne przeczenia mogą sugerować znaczenie przeciwstawne względem treści istotnie zamierzonej przez nadawcę, w większości wypadków uznawane są jednak za poprawne (por. też: W czasie koncertu nikt nie śpiewał; Nie mogę nie powiedzieć mu tego). Zdarza się zatem, że tzw. logiczne kryterium oceny poprawności językowej ustępuje kryterium uzualnemu (językowej powszechności).

Łączę pozdorwienia
Bartłomiej Cieśla

ktoś znaczy coś, ileś

dzień dobry

czy na okładce pisma można napisać:

Co bym znaczyła, ja Małgośka…

czy nie powinno być:
Ile bym znaczyła, ja……..

 

Są konteksty, w których słowa ile i co można stosować wymiennie, a więc mają znaczenia synonimiczne. Kilka takich przykładów znajdujemy w słowniku języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego, np. Zbierz, co (= ile) jest ludzi w zamku, niech się uzbroją natychmiast! albo Musiałem wrzeszczeć, co (= ile) tylko głosu miałem.

W Wielkim słowniku poprawnej polszczyzny składnia czasownika znaczyć ‘mieć znaczenie, odgrywać ważną rolę’ obrazowana jest połączeniem wyrazowym, w którym użyto dwóch zaimków: coś oraz ileś (ktoś, coś znaczy coś, ileś). To druga sugestia, która potwierdzałaby poprawność obu przytoczonych przez Panią konstrukcji.

Bartłomiej Cieśla

liczebniki główne wielowyrazowe

Która z podanych form jest prawidłowa:
Podartych zostało 25.164 kart do głosowania,
czy:
podarte zostały 25.164 karty do głosowania.

Poprawne zdanie brzmi: Podarte zostały 25164 karty do głosowania. Składnia liczebników wielowyrazowych zależy prawie bezwyjątkowo od wymagań gramatycznych ostatniego elementu (w powyższym przykładzie – cztery).

Katarzyna Jachimowska

lokalizacja skrótu p.o. w zdaniu

Szanowni Państwo,
zwracam się z prośbą o wyjaśnienie sposobu w jaki powinna podpisywać się osoba, której powierzono obowiązki. Zainteresował mnie przykład prezesa Polskiej Agencji Kosmicznej (POLSA). Obecnie kierujący nią pan płk Piotr Suszyński opisany został jako „p.o. Prezesa”. Tymczasem, zgodnie z art. 5 ustawy o Polskiej Agencji Kosmicznej, organem agencji jest prezes (a nie „p.o. prezesa” lub „p.o. prezes”). Czy w związku z tym nie byłoby bardziej prawidłowo używać określenia „prezes Polskiej Agencji Kosmicznej p.o. płk Piotr Suszyński”?

Zgodnie z normą współczesnego języka polskiego p.o. to skrót stawiany przed wyrazem oznaczającym zwykle funkcję, urząd, stanowisko itp. A zatem lokalizacja tego skrótu w podanym przykładzie jest właściwa. Gdyby przyjąć zapis zaproponowany przez Pana, okazałoby się, że wskazana osoba pełni obowiązki pułkownika, ponieważ przed tym wyrazem umieścił Pan skrót p.o.

Warto tu dodać, że norma wzorcowa wymaga, żeby wyraz występujący po skrócie p.o., nazywający funkcję, urząd czy stanowisko, łączył się z określeniem pełniący obowiązki w związku zgody (p.o.prezes = pełniący obowiązki prezes; p.o. prezesa = pełniącego obowiązki prezesa; p.o. prezesowi = pełniącemu obowiązki prezesowi, p.o. prezesem = pełniącym obowiązki prezesem itp.). Forma z określeniem funkcji czy stanowiska użytym w dopełniaczu (p.o. prezesa = pełniący obowiązki prezesa) ma charakter potoczny, czyli nie powinna być używana w dokumentach o charakterze oficjalnym.

Izabela Różycka

łączliwość składniowa czasownika podawać

Dzień dobry!
Chciałam zapytać, która forma jest poprawna:
1) Nie należy podawać więcej niż jednej dawki leku czy 2) Nie należy podawać więcej niż jedną dawkę leku

Wielu użytkowników języka ma wątpliwości poprawnościowe związane z doborem odpowiedniej formy wyrazów. Często dotyczą one rozstrzygnięcia: czasownik i rzeczownik w dopełniaczu czy czasownik i rzeczownik w  bierniku. Rząd biernikowy jest cechą wielu czasowników, np.: czytać, lubić, pisać, także czasownika podawać, który wymaga uzupełnienia: komuś – kogoś, coś: Choremu należy podać jedną dawkę leku.

Jeżeli czasownik rządzący biernikiem występuje po przeczeniu, zmienia rząd na dopełniaczowy: Choremu nie należy podawać więcej niż jednej dawki leku.

W omawianych przypadkach rozterki poprawnościowe mają związek z niepoprawną, nasilającą się obecnie tendencją, która zmierza do objęcia dużej liczby połączeń z czasownikami tzw. rekcją biernikową.

Beata Burska-Ratajczyk

łączliwość składniowa rzeczownika ‚rozwiązanie’

Szanowni Państwo
chciałam się upewnić, czy połączenie „rozwiązanie na (coś)” jest poprawne? W słownikach spotkałam się głównie z przykładami „rozwiązanie na podstawie czegoś”, „rozwiązanie pozwalające na coś”, jednak nie są to przykłady odpowiadające na moje wątpliwości.

Z góry dziękuję za odpowiedź

Rzeczownik rozwiązanie łączy się z innymi wyrazami przede wszystkim w składni, którą wyrażają schematy: rozwiązanie CZEGO? (np. problemu, zadania, zagadki) lub rozwiązanie JAKIE? (pomyślne, szybkie, nowe, także plastyczne, czy architektoniczne). Podany bez kontekstu przykład nie pozwala niestety na żadne inne rozstrzygnięcia. Proszę zatem o przysłanie całego budzącego wątpliwość zdania.

Izabela Różycka

Łączliwość składniowa zwrotu mieć coś na celu

Witam. Czy w zdaniu „Z chęcią podejmę się badań mających na celu znalezienia sposobu na odczynienie klątwy” czasownik „znaleźć” został odmieniony poprawnie, czy może jednak to zdanie powinno brzmieć następująco: „Z chęcią podejmę się badań mających na celu znalezienie sposobu na odczynienie klątwy”? A może obie formy są poprawne (z wyjątkiem, że ta pierwsza jest rzadsza)?

Poprawną formę ma drugie przytoczone przez Pana zdanie, czyli: Z chęcią podejmę się badań mających na celu znalezienie sposobu na odczynienie klątwy. Zwrot mieć na celu wymaga użycia rzeczownika w bierniku (mieć na celu coś – znalezienie). Rzeczownik w dopełniaczu (znalezienia) pojawia się natomiast w synonimicznym wyrażeniu w celu czegoś, np. badania w celu znalezienia sposobu …. . Być może osoba pisząca to zdanie niefortunnie połączyła obie formy i w ten sposób powstał omawiany błąd.

Izabela Różycka

mi/mnie

Szanowni Państwo,

Chciałbym się dowiedzieć, która z form jest poprawna: „mnie” czy „mi”? Przykładowo:
„Podoba mi się ten samochód”.
„Podoba mnie się ten samochód”.
Czy obie formy są możliwe w użyciu?

Pozdrawiam,

Dłuższą formę celownika zaimka osobowego ja stosujemy tylko wtedy, gdy chcemy postawić na nim akcent, w tym wypadku – podkreślić, że formułujemy opinię, być może sprzeczną ze zdaniem innej osoby. Zaimek mnie powinien się jednak znaleźć na początku zdania (każdy bowiem wyraz otwierający wypowiedzenie jest silniej uwydatniony). Poprawnie powiemy więc: Podoba mi się ten samochód i Mnie się podoba ten samochód (gdy chcemy mocniej zaakcentować swoje zdanie). Drugi przytoczony przez Pana wariant (*Podoba mnie się ten samochód) zawiera błąd składniowy.

Łączę pozdrowienia
Bartłomiej Cieśla

Na (w, pod) Westerplatte

Dzień dobry,

mam pytanie związane z miejscem Westerplatte. Otóż zamierzam podarować przyjacielowi książkę i napisać dedykację, w której pojawi się sformułowanie: z nadzieją na spotkanie na Westerplatte. No i właśnie, czy jest to poprawny zapis? Czy może powinno być: z nadzieją na spotkanie w Westerplatte / pod Westerplatte? Dodam, że chodzi o miejsce, gdzie znajduje się pomnik na wzniesieniu.

Będę wdzięczny za rozstrzygnięcie dylematu.

Pozdrawiam serdecznie,
Mateusz

Westerplatte to nazwa pierwotnie wyspy, a obecnie półwyspu. Mówiąc o takim obiekcie geograficznym lub o czymś usytuowanym w takim miejscu, w języku polskim używa się przyimka na. A zatem mamy Pomnik Obrońców Wybrzeża na Westerplatte i spotykamy się na Westerplatte.

Izabela Różycka

Na OFF Piotrkowska czy w OFF Piotrkowska?

Witam,
chciałabym spytać o poprawność językową dla następujących wyrażeń:
biuro w off piotrkowska
Wynajem na Off Piotrkowska
Chciałabym wiedzieć jak poprawnie powinno się mówić: na off Piotrkowska czy w off Piotrkowska.

Na to pytanie trudno odpowiedzieć jednoznacznie z kilku przyczyn. Po pierwsze jest to nazwa nowa i nie wytworzył się jeszcze społeczny zwyczaj językowy, czyli ogólne przekonanie, że to wyrażenie ma taką a nie inną postać. W tekstach pojawiają się obie przytoczone przez Panią formy, czyli na OFF Piotrkowska i w OFF Piotrkowska, a nawet przy OFF Piotrkowska (!). Przepytani przeze mnie koledzy językoznawcy także różnili się w opinii co do wyboru przyimka w i na w tym połączeniu. Jeżeli zaś nie ma określonego zwyczaju językowego, nie można tym bardziej mówić o normie językowej w tym względzie. Po drugie nazwa ta jest tzw. hybrydą, czyli połączeniem elementów z dwóch różnych języków, dość trudnych do „zgrania” pod względem gramatycznym.

Ponieważ jednak zakres znaczeniowy przyimków na i w częściowo na siebie zachodzi, sądzę, że można używać obu z nich, licząc na to, że ostatecznie któryś z nich w tej rywalizacji zwycięży. Warto jednak zwracać przy tym uwagę, czy mówimy o miejscu, czy o projekcie. W tym drugim przypadku byłoby to raczej w OFF Piotrkowska.

Izabela Różycka

na Słowacji/w Niemczech

Szanowni Państwo,

Nurtuje mnie kwestia zwrotów „na Słowacji” i „w Niemczech”. Dlaczego odnośnie niektórych państw piszemy „na”, a innych „w”? Z czego wynika to zróżnicowanie?

Z nazwami państw pełniącymi w zdaniu funkcję okolicznika miejsca zasadniczo łączy się przyimek w (w Anglii, we Francji, w Gruzji, w Iraku, w Stanach Zjednoczonych…). Wyrazem na poprzedzamy tylko niektóre rzeczowniki, jak Słowacja, Ukraina czy Litwa. Przegląd proponowanych wyjaśnień opisywanej rozbieżności skłania do wniosku, że można ją uzasadnić wyłącznie językową konwencją. W miarę precyzyjna reguła rządzi doborem przyimka poprzedzającego nazwy państw położonych na wyspie, przed którymi użyjemy słowa na (np. na Cyprze, na Kubie).

Łączę pozdrowienia
Bartłomiej Cieśla

Nasz i nie nasz

Dzień dobry, czy konstrukcja zdania (bardziej tytuł) „Nasz  czy nie nasz. lub Nasz i nie nasz.” jest poprawna?
Z poważaniem
Krzysztof Golke

Trudno nazwać te konstrukcje zdaniami, nie ma w nich bowiem czasowników. Są to zatem raczej wyrażenia. Są one poprawne. Tego typu formy występują dość często, zwłaszcza w wypowiedziach mówionych, w tekście pisanym mogą być przejawem stylizacji na wypowiedź potoczną.

Izabela Różycka.

NAUKA PRZEZ ZABAWĘ czy NAUKA POPRZEZ ZABAWĘ?

Witam,
NAUKA PRZEZ ZABAWĘ czy NAUKA POPRZEZ ZABAWĘ?
Przypuszczam, że obie formy są dobre, być może bardziej zalecana PRZEZ, ale pewności nie mam. Czy mogłabym prosić o pomoc w rozwiązaniu dylematu.

W swoim pytaniu podała Pani trafną interpretację tego zagadnienia. Przyimek poprzez może być używany w znaczeniu ‚za pośrednictwem, za pomocą kogoś lub czegoś’, ale, jak jest stwierdzone w Wielkim słowniku poprawnej polszczyzny (2016), takie konstrukcje są nadużywane i lepiej jest wówczas zastosować przyimek przez lub inną konstrukcję składniową.

Izabela Różycka

Nie chcę być źle zrozumiany, czy zrozumianym?

Jaka jest różnica pomiędzy: „nie chcę być źle zrozumiany”, a: „nie chcę być źle zrozumianym”? Obie formy są poprawne i można stosować je wymiennie?
Pozdrawiam.

We współczesnej polszczyźnie poprawna jest tylko ta pierwsza forma, tzn. z imiesłowem zrozumiany w mianowniku (Nie chcę być źle zrozumiany). Forma z imiesłowem w narzędniku jest przestarzała. Znajdziemy ją jeszcze w tekstach dziewiętnastowiecznych, a później powoli wychodzi z użycia.

Izabela Różycka

Nieważne, jak … czy Nie jest ważne, jak …

Mam pytanie które zdanie jest poprawnie napisane :
Nie ważne jak dobry jesteś ważne jak dobry chcesz być
Nieważne jak dobry jesteś ważne jak dobry chcesz być
Czy “ nie jest ważne jak“ znaczy to samo co “nieważne jak” ?

Żadne z tych zdań nie jest napisane poprawnie, ponieważ brakuje w nich jakichkolwiek znaków przestankowych, czyli przecinków i kropek. Po wstawieniu tych brakujących znaków uzyskamy konstrukcję językową: Nieważne, jak dobry jesteś, ważne, jak dobry chcesz być albo: Nie jest ważne, jak dobry jesteś. Ważne, jak dobry chcesz być. Różnica między przytoczonymi przez Pana formami polega na pominięciu czasownika posiłkowego być (tu: jesteś), co jest częstym zjawiskiem w polszczyźnie potocznej.

Izabela Różycka

o wpół do piątej – o pół do piątej

„Spotkamy się w pół do piątej”, czy: „Spotkamy się pół do piątej”?…………Przy okazji: czy przed „czy” należy użyć przecinka? Szarpią mną wątpliwości. Z poważaniem,

Maciej Dąbrowski

Wielki słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. Andrzeja Markowskiego notuje dwa poprawne warianty: spotkamy się o wpół do piątej albo spotkamy się o pół do piątej. Pytanie o przestankowanie wypowiedzeń ze spójnikiem czy proszę zadać w osobnym formularzu. Dodam tylko, że w zdaniu, które Pan sformułował, przecinek powinien być pominięty.
Bartłomiej Cieśla

Objęcie patronatu nad czymś

Dzień dobry
mam uprzejme pytanie związane z pismami z prośbą o patronat. Mamy problem z ustaleniem poprawnej formy.
 – patronat nad wydarzeniem – wydaje się oczywiste,
ale objęcie patronatem (w jakim przypadku – kogo co? w bierniku?) konferencji, konferencję? Mamy taki rozłam:
„zwracamy się z prośbą o objęcie patronatem drugą konferencję
czy
zwracamy się z prośbą o objęcie patronatem drugiej konferencji,
czy
zwracamy się z prośbą o objęcie patronatem nad drugą konferencją…”

oraz
…aby Instytucja objęła patronat nad naszym wydarzeniem
…aby Instytucja objęła patronatem nasze wydarzenie…”

pomysłów jest wiele, więc postanowiłam poszukać pomocy…:)

pozdrawiam
Anna Kopańska

Utarte połączenie wyrazowe, o które Pani pyta, odnotowywane jest w słownikach tylko w jednej postaci objąć patronat nad czymś. Natomiast w rozmaitych tekstach pisanych i mówionych częściej pojawia się obecnie zwrot o składni objąć patronatem coś. Mamy więc inną formę akceptowaną przez normę językową i inną rozpowszechnioną w społecznym zwyczaju językowym. Jest to przykład częstego zjawiska polegającego na tym, że forma rzadka jest zastępowana przez formę częstą, typową. Ta ostatnia powstała niewątpliwie pod wpływem łączliwości składniowej czasownika objąć w luźnych połączeniach składniowych (objąć coś ręką, ramieniem, wzrokiem, wyobraźnią itp.). Ponieważ pismo, które Pani redaguje, jest tekstem o charakterze oficjalnym, należałoby w nim jednak przestrzegać wymogów normy językowej, a zatem prośba o patronat powinna mieć następującą formę:

Zwracamy się z prośbą o objęcie patronatu nad drugą konferencją…

…aby Instytucja objęła patronat nad naszym wydarzeniem.

Izabela Różycka

Okolicznik przyczyny „z powodu zawału serca”

Witam.Bardzo prosze o odpowiedz w sprawie okolicznika przyczyny.Czy w zdaniu:’Z powodu zawalu serca nie poszedlem do pracy’okolicznikiem przyczyny bedzie cale sformulowanie:z powodu zawalu serca czy tylko z powodu zawalu,zas serca to przydawka.Wydaje mi sie,ze nie powinnismy rozbijac tego okolicznika.Sa polonisci,ktorzy tak robia.Inny przyklad:z powodu bolu zeba.Jedni uwazaja,ze cale sformulowanie jest okolicznikiem,zas inni,ze tylko:z powodu bolu,zas zeba traktuja jak przydawke.Bardzo prosze o odpowiedz.pozdrwiam.

Funkcję okolicznika pełni tutaj wyrażenie z powodu zawału serca. Połączenie wyrazowe zawał serca ma charakter utarty, tworzy jako całość nazwę pewnej choroby, a zatem nie należy go rozdzielać. Natomiast forma z powodu to przyimek złożony. Całość stanowi więc wyrażenie przyimkowe, które traktujemy jako pojedynczy składnik wypowiedzenia.

Izabela Różycka

określenia przy szeregu rozłączonym

Dzień dobry,
Mam pytanie dotyczące poprawności stosowania liczy pojedynczej lub mnogiej (wymieniony/wymienione i może/mogą) przed wyrażeniem „jeden lub wiele związków”. Byłam wdzięczna za wskazanie, która z wersji jest poprawna.
1. wymieniony jeden lub wiele związków może ewentualnie zawierać jeden lub większą liczbę atomów azotu
2. wymienione jeden lub wiele związków mogą ewentualnie zawierać jeden lub większą liczbę atomów azotu
3. wymienione jeden lub wiele związków może ewentualnie zawierać jeden lub większą liczbę atomów azotu

Z góry dziękuję i pozdrawiam,
Barbara Piela

Szanowna Pani,

Zdanie, o którym mowa, jest wadliwe. Jego autor nie respektuje bowiem wymagań składniowych liczebnika jeden i dopasowuje formę D. lm rzeczownika związek wyłącznie do liczebnika wiele. Poprawna konstrukcja to jeden związek lub wiele związków. Zarówno przydawka, jak i orzeczenie powinny być postawione w liczbie mnogiej, określają bowiem mnogi desygnat. Co prawda w języku polskim zdarzają się wypadki, gdy liczba pojedyncza czasownika przy szeregu rozłączonym (w uproszczeniu – dwóch wyrazach połączonych spójnikiem albo, lub) jest dopuszczalna, w cytowanym kontekście byłoby to jednak niewskazane. Zgodnie z normą powiemy więc: Wymienione jeden związek lub wiele związków mogą zawierać

Pozdrawiam
Bartłomiej Cieśla

Określenie formy gramatycznej rzeczownika w zdaniu.

Szanowni Państwo,
mam problem z określeniem przypadku rzeczownika „domy” w zdaniu:
 „Egipskie domy budowano z cegły”
Dziękuję bardzo.
Łączę wyrazy szacunku
M.Jacak

Formę domy mają dwa przypadki gramatyczne – mianownik (kto, co?) i biernik (kogo, co?). Możemy wskazać dwa sposoby analizy, które pozwolą Pani rozwiązać sformułowany w e-mailu problem. Po pierwsze należałoby przypomnieć, że mianownik jest formą zarezerwowaną zasadniczo dla podmiotu, a przytoczone zdanie jest bezpodmiotowe (nieosobowa forma czasownika budowano nie wskazuje na wykonawcę czynności). Po drugie trzeba się zastanowić, jakiej formy rzeczownika użytego w funkcji dopełnienia wymaga czasownik budować (ktoś buduje kto, co? czy ktoś buduje kogo, co?). Mam nadzieję, że wyniki tych przemyśleń jednoznacznie wskażą właściwy przypadek.

Warto też dodać, że rzeczownik przypadek użyty jako termin gramatyczny ma w dopełniaczu liczby pojedynczej formę przypadka, nie przypadku.

Izabela Różycka

oliwa z oliwek czy oliwa oliwkowa?

Mówimy o oliwie z oliwek i nikomu nie przyjdzie do głowy pomyśleć – oliwa oliwkowa. Tymczasem mamy olej rzepakowy i słonecznikowy, nie zaś z rzepaku czy słonecznika. Pytanie – skąd bierze się ta różnica i czy obie formy są poprawne językowo.
Serdecznie pozdrawiam.

„Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny” pod redakcją Haliny Zgółkowej podaje następujące możliwości połączenia leksemu olej: olej roślinny, kokosowy, słonecznikowy, rzepakowy, oliwkowy, ale także (mniej popularne, ale poprawne) olej z awokado, olej z pestek brzoskwini, olej z kokosa. Podobnie oliwa może funkcjonować jako oliwa z oliwek, ale też np. oliwa nicejska. Obie możliwości są dopuszczalne (choć jedna z nich rzadko spotykana).

Pozdrawiam,

Elwira Olejniczak

 

 

opinia

Pani prokurator zleciła biegłemu sądowemu wydanie opinii na piśmie „z przeprowadzonych czynności”. Moim zdaniem było to zadanie niewykonalne z oczywistych względów albowiem tak sformułowane polecenie nie ma sensu. Mam rację czy się mylę ?
Uprzejmie proszę o odpowiedź.

Z poważaniem
Witold Taraszkiewicz

Sformułowanie opinia z przeprowadzonych czynności jest niefortunne ze względów składniowych. Pierwszy z rzeczowników łączymy bowiem z przyimkiem o (np. opinia o przeprowadzonych czynnościach) lub wyrażeniem na temat (opinia na temat przeprowadzonych czynności). Możliwie, że w cytowanym przykładzie mamy do czynienia z tzw. kontaminacją składniową, a więc niepoprawnym połączeniem wyrazowym nawiązującym do konstrukcji poprawnych. Scaleniu mogły tu ulec wyrażenia: sprawozdanie (relacja, raport, wniosek) z i opinia na temat/o. Normatywną ocenę przywoływanego przez Pana sformułowania niewątpliwie ułatwiłoby zacytowanie kontekstu, w którym zostało ono użyte.

Bartłomiej Cieśla

orzeczenie przy podmiocie szeregowym

 

Szanowni Państwo,
interesuje mnie kwestia odmiany czasownika po wyliczeniu np. w takim zdaniu:
„Żona i świat wzywa Cię”. Czy poprawna forma nie powinna brzmieć „Żona i świat wzywają Cię”? Czy są sytuacje, gdy w takich zdaniach czasownik powinien yć odmieniony w liczbie pojedynczej? Czy jest to dopuszczalna forma?
Z wyrazami szacunku,
Magdalena.

Przy podmiocie szeregowym, który traktowany jest jako mnogi, powinno stać orzeczenie w liczbie mnogiej, a więc: Żona i świat wzywają Cię. Zgodnie ze stanowiskiem prezentowanym w klasycznych wydawnictwach poprawnościowych, wyjatkiem od tej zasady jest tylko podmiot złożony ze wspólnorodzajowych rzeczowników abstrakcyjnych, np. Miłość i nienawiść przychodzi niespodziewanie. Należy to jednak traktować jako dopuszczalne odstępstwo niż obowiązujące zalecenie.

Katarzyna Jachimowska

 

Piec przez godzinę czy piec godzinę?

Która forma jest poprawna: piec przez godzinę czy piec godzinę
Z góry dziękuję za odpowiedź. Sprawa jest dość pilna.

Obie wymienione przez Panią formy są poprawne. Tego typu okolicznik czasu, wskazujący na to, jak długo trwała jakaś czynność lub proces, może być wyrażony przez rzeczownik z przyimkiem lub bez niego.

Izabela Różycka

pierwszaki musiały czy musieli?

Witam serdecznie. Mam problem z formą czasownika przy opcji „pierwszaki”, czy powinna to być forma męskoosobowa ślubowali, wykonali, poradzili sobie… czy niemęskoosobowa – ślubowały… (hasło pierwszaki dotyczy całej klasy – zarówno dziewcząt, jak i chłopców).
Chodzi o pisownię w zdaniach:
„Aby tego dokonać pierwszaki musieli wyruszyć w podróż do szkolnych krain..”
„I trzeba przyznać, że pierwszaki mieli czego się obawiać…”
 

Rzeczownik  pierwszak rzeczywiście ma nietypowe wymagania składniowe. W liczbie pojedynczej łączy się z czasownikami i przymiotnikami w rodzaju męskim (ten grzeczny pierwszak przyszedł), natomiast w liczbie mnogiej, a dokładniej w mianowniku liczby mnogiej, wymaga przymiotnika i czasownika w formie niemęskoosobowej (te grzeczne pierwszaki przyszły). Jak można się domyślać, jest to spowodowane rozbieżnością kilku czynników odnoszących się do znaczenia tego wyrazu. Należy tu mianowicie brać pod uwagę to, że ten rzeczownik męskoosobowy  nazywa osoby niedorosłe (por. te czterolatki poszły, te dzieciaki, przyszły, te nastolatki narozrabiały) oraz że jego forma, a także wartość stylistyczna jest podobna do grupy potocznych rzeczowników tzw. deprecjatywnych typu: te chłopy, te łotry, te patałachy, te darmozjady itp. Wpływ takich form powoduje rozmaite nieregularności łączliwości składniowej, które czasem rozwiązywane są przez tworzenie form obocznych, bardziej jednoznacznych pod tym względem, np. ci czterolatkowie, ci łotrzy a. ci pierwszoklasiści. Warto też zwrócić uwagę, że niektóre z takich rzeczowników mają odpowiedniki żeńskie (nastolatka, czterolatka, łotrzyca), a inne nie. Te ostatnie pełnią wówczas funkcję podobną do rzeczowników dwurodzajowych typu sierota, łamaga.

A zatem podane przez Panią przykłady powinny brzmieć:

„Aby tego dokonać pierwszaki musiały wyruszyć (ew. pierwszoklasiści musieli wyruszyć) w podróż do szkolnych krain..”
„I trzeba przyznać, że pierwszaki miały czego się obawiać… (ew. pierwszoklasiści mieli czego się obawiać…)”

Izabela Różycka

pływać z zegarkiem czy pływać w zegarku?

Szanowni Państwo!
Bardzo proszę ocenić, czy poprawne jest zdanie „W moim zegarku można pływać, ponieważ jest wodoodporny”. Szkolny polonista poprawił zwrot „pływać w zegarku” na „pływać z zegarkiem”, nie umiał niestety wyjaśnić mojemu dziecku, na czym polega błąd.
Będę bardzo wdzięczna za odpowiedź.

Moim zdaniem do wody wchodzi się z zegarkiem na ręce.
Kiedy ktoś mówi, że pływa w zegarku to brzmi to tak, jakby uważał, że jest w zegarek ubrany. Nie postrzegam zegarka jako niezbędnego elementu stroju pływaka. To jedynie dodatek.

Serdecznie pozdrawiam,

Elwira Olejniczak

Po (tym) dniu.

Witam
Czy można mówić za tym dniem czy raczej powinno być po tym dniu(dzień trwający).
Pozdrawiam

Poprawną formą jest po (tym) dniu, ewentualnie jutro, pojutrze itp. 

Izabela Różycka

Podmiot czy przydawka

Uprzejmie proszę o informację, które ze zdań jest poprawne. A może w ogóle żadne? Moi przodkowie, gęsie pióra brały udział w tworzeniu tej książki. Moi przodkowie, gęsie pióra brali udział w tworzeniu tej książki. Dziękuję B.Kudła

Rodzaj gramatyczny orzeczenia uzgadniamy z podmiotem, a tę funkcję w przytoczonym zdaniu pełni rzeczownik przodkowie. A zatem przodkowie brali udział. Wyrażenie gęsie pióra pełni tu funkcję przydawki dopowiadającej. Taką przydawkę oddzielamy przecinkami z obu stron. Całe zdanie powinno być więc napisane w następujący sposób: Moi przodkowie, gęsie pióra, brali udział w tworzeniu tej książki.

Izabela Różycka

Podwójne zaprzeczenie a poprawność językowa

Witam

Jak jest poprawnie, logicznie powiedzieć nigdy nie za dużo zdrowia czy nigdy za dużo zdrowia?

Jak powinno się mówić i logicznie myśleć w tym aspekcie?

Pozdrawiam

Pyta Pan, jak powinno się mówić i logicznie myśleć. Te dwie kwestie nie zawsze idą w parze, bo język nie kieruje się prawami logiki, tylko zasadami sprawnej, skutecznej komunikacji. Z logicznego punktu widzenia tzw. podwójne zaprzeczenie , bo z tego typu konstrukcją mamy tu do czynienia (nigdy nie), jest w podanym przykładzie bezsensowne, ponieważ znaczyłby on coś dokładnie odwrotnego od tego, co rozumiemy instynktownie, czyli Zawsze za dużo zdrowia. Podwójne zaprzeczenie w logice oznacza bowiem potwierdzenie. Jednak mówiąc i pisząc, często posługujemy się takimi formami i z językowego punktu widzenia uznaje się je za poprawne. Podwójne zaprzeczenie jest zapewne odbierane jako bardziej wyraziste, a przez to lepiej niż pojedyncze wypełnia cel komunikacyjny.

Izabela Różycka

Pojęcie określania w składni

Zastanawiam się czy rzeczownik może określać przymiotnik?
Niebieski kwitek mogło by oznaczać, że kwiatek określił kolor niebieski w sensie niebieski kolor jest kwiatkiem.
Jeśli nie to dlaczego?  Wiem, że przymiotnik określa rzeczownik, ale w drugą stronę też ma to jakiś sens.

Ustalenie, która część mowy określa którą opiera się na kilku kryteriach, z których najważniejsze są kwestie znaczeniowe, tzn. jakie elementy rzeczywistości nazywa dana część mowy. Podstawową funkcją rzeczowników jest nazywanie przedmiotów i zjawisk, natomiast przymiotniki nazywają cechy tych przedmiotów oraz zjawisk. Cechy nie występują w rzeczywistości jako byty samodzielne, są natomiast nierozerwalnie związane z przedmiotami i zjawiskami, które charakteryzują. Z tego punktu widzenia jest jasne, że wyrazem określanym jest rzeczownik, a określającym przymiotnik. Można się także zastanowić, jak w składni rozumiemy pojęcie określanie. Otóż wyrazy nieużyte jeszcze w wypowiedzi, tzn. bez określeń, oznaczają całe klasy zjawisk, do których się odnoszą, np. rzeczownik kwiatek oznacza wszystkie obiekty na świecie (także namalowane, sfotografowane itp.), które można nazwać za pomocą tego wyrazu. Kiedy do takiego wyrazu dodamy np. przymiotnik, zawęża się zakres odniesienia rzeczownika, tzn. spośród wszystkich kwiatków wybierane są tylko te, które mają kolor niebieski. Możemy dodać do niego inny rzeczownik, np. w doniczce i spośród wszystkich kwiatków wybieramy te, które rosną w doniczkach. Określanie polega właśnie na zawężaniu zakresu wyrazu określanego przez wyraz określający i w odniesieniu do rzeczowników taką zdolność wykazują przede wszystkim przymiotniki oraz inne rzeczowniki, dlatego te dwie części mowy traktujemy jako określenia rzeczownika.

Izabela Różycka

Połączenie rzeczownika i imiesłowu przymiotnikowego

Szanowni Państwo,
które zdanie zostało poprawnie zbudowane? Chodzi o słowa działający/działającego, przy szkole/w szkole.
1. Członkowie Zespołu Teatralnego „Czerwona Kokarda” działającego w Szkole Podstawowej nr 1 w Zzz obejrzeli spektakl pt. „Podróż nad Rzekę Świętego Wawrzyńca”.
2. Członkowie Zespołu Teatralnego „Czerwona Kokarda” działający przy Szkole Podstawowej nr 1 w Zzz obejrzeli spektakl pt. „Podróż nad Rzekę Świętego Wawrzyńca”.
Może brakuje tu przecinków? Proszę o odpowiedź i z góry dziękuję.

Poprawne jest pierwsze zdanie. Imiesłów przymiotnikowy działający łączy się znaczeniowo i formalnie z rzeczownikiem zespół w tzw. składni zgody. Skoro rzeczownik został użyty w formie dopełniacza l. poj., również imiesłów musi przybrać taką samą formę gramatyczną (zespół działający w szkole, zespołu działającego w szkole, zespołowi działającemu w szkole ….). Przecinek nie jest w tym zdaniu konieczny.

Izabela Różycka

Poprawność tytułu „Będzie rozwód u Steczkowskiej?”

Czy można napisać w tytule publikacji:
Będzie rozwód u Steczkowskiej?

Odpowiadając wprost na zadane pytanie, można by powiedzieć, że w tytułach prasowych i internetowych (zakładam, że o tego typu publikację chodzi), jak pokazują niezliczone przykłady, możliwe jest wszystko, co daje nadzieję na przyciągnięcie uwagi odbiorcy. Poprawność, stosowność i sens nie mają większego znaczenia.

Jeżeli zaś chodzi o przytoczoną konstrukcję, to nawiązuje ona do nieco już przestarzałej funkcji przyimka u, który tworzy w połączeniu z rzeczownikiem wyrażenia określające osoby, których dotyczą zdania, w których takie połączenie zostało użyte, np. Co u Ciebie słychać?; U nas wszystko w porządku, itp. W polszczyźnie potocznej możliwe są w związku z tym konstrukcje typu: U Kowalskich będzie wesele (= ktoś z rodziny Kowalskich weźmie ślub); Zobacz, co się dzieje u Mamy (= z Mamą i jej najbliższym otoczeniem). A zatem składnia w zacytowanym tytule ma charakter potoczny, co dodatkowo potwierdza pominięcie partykuły pytającej czy. Używanie form potocznych jest często stosowane w tabloidach, nawiązuje bowiem do języka używanego na co dzień przez czytelników tego typu mediów. Ponadto zacytowany tytuł jest nieprecyzyjny znaczeniowo, ponieważ można go zrozumieć w taki sposób, że to nie sama wspomniana piosenkarka, ale ktoś w jej najbliższym otoczeniu bierze rozwód. Ale osoby doskonale zorientowane w życiu celebrytów mają wiedzę pozwalającą zrozumieć ten tekst właściwie. Można zatem stwierdzić, że tego rodzaju tytuł użyty w tabloidzie lub plotkarskim portalu jest w pewnym sensie na miejscu, nie byłby natomiast dopuszczalny w żadnym innym środku masowego przekazu.

Izabela Różycka

Poprawność w związkach rządu – smok ma zęba czy ma ząb?

Witam
W szkole mojej wnuczce (pierwsza klasa) dano do przepisania poniższy tekst:
Smok Sylwester ma jednego wyjątkowego zęba. Smok boi się o swojego zęba. Smok ukrył zęba w zamku.
Czy powyższy tekst jest poprawny pod względem gramatycznym? Wydaje mi się, że powinien brzmieć:
Smok Sylwester ma jeden wyjątkowy ząb. Smok boi się o swój ząb. Smok ukrył ząb w zamku.
Uprzejmie proszę o odpowiedź
Z poważaniem
Ryszard Meinhardt

 

Panie Ryszardzie,
ma Pan rację poddając w wątpliwość poprawność gramatyczną tekstu podyktowanego Pana wnuczce, bowiem aż trzykrotnie pojawia się w nim błąd składniowy (naruszenie związku rządu): ma zęba, boi się o zęba, ukrył zęba.

We wszystkich wymienionych połączeniach powinien pojawić się biernik (kogo? co?):
ma (co?) ząb, boi się o (co?) ząb, ukrył (co?) ząb.

Podana przez Pana wersja tekstu jest poprawna, natomiast pierwotna niestety nie!

Pozdrawiam serdecznie
Agnieszka Wierzbicka

Porady udzielane w czy przez Centrum Poradnictwa Prawnego?

Porady prawne udzielane są przez Centrum Poradnictwa Prawnego czy porady prawne udzielane są w Centrum Poradnictwa Prawnego.

Obie formy są możliwe i poprawne. W pierwszym przypadku podkreślamy to, kto udziela porad (tu: osoby pracujące w Centrum Poradnictwa Prawnego), a w drugim, gdzie się tych porad udziela (w lokalu, w którym mieści się Centrum Poradnictwa Prawnego).

Izabela Różycka

pozycja zaimka osobowego on w zdaniu

Mam problem z następującym zdaniem: „Wobec księżyca (…) zastosowana jest animizacja, leje on srebro do wodospadu”. Czy w takim przypadku użycie zaimka osobowego jest błędne? Wydaje mi się niepotrzebny, lecz z drugiej strony pominięcie nieco „zepsuje” to zdanie. Tego typu sytuacje widuję coraz częściej („zrobił on”, „kupił on”). 

W polszczyźnie szyk wyrazów w zadaniu odznacza się dużą swobodą, ale jej zakres ograniczają pewne normy. Na kolejność wyrazów wpływają: związek z treścią zdania poprzedniego oraz czynniki logiczne, uczuciowe i rytmiczne. Typowe dla polszczyzny ogólnej jest usytuowanie zaimka przed czasownikiem. Natomiast w odmianie artystycznej języka, z której prawdopodobnie pochodzi wskazany fragment, o układzie wyrazów w zdaniu często decyduje czynnik stylistyczny. Autor ma prawo stosować w tekstach literackich inwersję. Twórcy języka artystycznego wykorzystują ten zabieg chętnie, ponieważ jest on bardzo atrakcyjnym środkiem kształtującym styl wypowiedzi. Inwersja służy zwróceniu uwagi na słowa, które przez zmianę szyku zajmują miejsce uprzywilejowane i zyskują walor ekspresywności. W przytoczonym fragmencie przestawnia służy wyeksponowaniu czynności. Ponieważ zgodnie z regułą na początku i na końcu zdania należy umieszczać te wyrazy, których treści chce się uwydatnić.

Beata Burska-Ratajczyk

praca z komputerem, na komputerze, przy komputerze

Dzień dobry, moje pytanie dotyczy poprawności użycia takich zwrotów jak: praca z komputerem, praca na komputerze, praca przy komputerze, który jest nobilitowany, czy może wszystkie są akceptowane?
Pozdrawiam

Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. Andrzeja Markowskiego podaje: pisać na albo przy komputerze. Ale: Sprawdzać dane w komputerze.  Robić coś na komputerze  oznacza wykonywanie jakiejś pracy za pomocą komputera. W Korpusie Języka Polskiego PWN znajdziemy również pracę z komputerem, na komputerze i przy komputerze. Czas pokaże, czy któryś z wariantów okaże się recesywny. Na razie posługujemy się tymi trzema kostrukcjami wymiennie.

Katarzyna Jachimowska

Problem dotyka TYSIĄCE czy TYSIĘCY polskich rodzin?

Dzień dobry, pracuję nad kampania charytatywną dot. dzieci z autyzmem. Bardzo proszę o podpowiedź: „problem dotyka TYSIĄCE polskich rodzin”, czy „problem dotyka TYSIĘCY polskich rodzin”. Serdecznie dziękuję!
Dzień dobry,

w „Nowym słowniku poprawnej polszczyzny” pod red. A. Markowskiego znajduje się informacja, że dotykać można kogoś lub czegoś. Czasownik dotykać wymaga użycia form dopełniaczowych. Poprawne jest więc zdanie „Problem dotyka tysięcy polskich rodzin”.

Elwira Olejniczak
 

Przedszkole Publiczne czy Publiczne Przedszkole?

Jak poprawnie napisać: Przedszkole Publiczne czy Publiczne Przedszkole i z czego to wynika.
Pozdrawiam J.Szafarz

O sposobie zapisu i szyku wyrazów tworzących nazwę własną decydują proste zasady logiki językowej. W wieloczłonowych nazwach własnych, szczególnie składających się z dwóch wyrazów, pierwszy element wskazuje konkretny urząd, organ czy instytucję; drugi – precyzuje ich charakter, przeznaczenie, zakres, np.: Liceum Ogólnokształcące, Liceum Profilowane, Technikum Uzupełniające Zawodowe dla Dorosłych; Przedszkole Miejskie Integracyjne, Przedszkole Gminne, Przedszkole Samorządowe; Sąd Rejonowy dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi, Prokuratura Rejonowa w Lesznie.

Przymiotnik publiczne, który występuje we wskazanym połączeniu, podkreśla w nazwie rodzaj placówki oświatowej, która w tym przypadku nie jest instytucją prywatną.

Beata Burska-Ratajczyk

 

przerazić się czyimś wyglądem czy czyjegoś wyglądu?

Szanowni Państwo,
ostatnio ze znajomymi dyskutowaliśmy na różne tematy związane z poprawnością językową i z jednym przykładem nie mogliśmy dojść do porozumienia. Mianowicie czy można „przerazić się czyimś wyglądem” czy „czyjegoś wyglądu”? Moją pierwszą myślą była druga odpowiedź, ale im więcej o tym myślę, tym większe mam wątpliwości. Sprawdzałam różne użycia z wyrazem „przerazić się” w korpusie i próbowałam porównywać je z „wyglądem”, ale jedyne do czego doszłam, to myśl, że obie formy są poprawne.
Bardzo proszę o pomoc. Dziękuję!

W „Praktycznym słowniku współczesnej polszczyzny” pod redakcją Haliny Zgółkowej podano informację, że przerazić można się kogo, czego, czym. W związku z tym poprawne jest  zarówno sformułowanie „przerazić się czyimś wyglądem”, jak i „przerazić się czyjegoś wyglądu”.

Z pozdrowieniami,

Elwira Olejniczak

Remont kapitalny czy kapitalny remont?

Witam
Czy ma znaczenie powiedzenie: remont kapitalny a kapitalny remont?
Czy jest jakaś zasada?
Pozdrawiam

Na ten temat pisaliśmy już w poradni kilka razy, odsyłam więc do odpowiedzi zatytułowanych „Kolejność rzeczownika i przydawki przymiotnej” oraz „Szyk przydawki gatunkującej”.

Izabela Różycka

rodzeństwo z rodzinami życzą czy życzy?

Proszę o opinię, która z wypowiedzi jest właściwa:
1. „życzą Ci: Twoje rodzeństwo z rodzinami”
2. „życzy Ci: Twoje rodzeństwo z rodzinami”

 

Gdy mamy do czynienia z tzw. podmiotem towarzyszącym (a tak jest w Pana przykładzie) wyjątkowo dopuszczalne jest użycie orzeczenie zarówno w liczbie pojedynczej, jak i mnogiej. Wybór powinien być uwarunkowany względami znaczeniowymi. Jeśli rodzeństwo z rodzinami życzy, to można sądzić, iż to rodzeństwo wyszło z taką inicjatywą, a rodziny tylko dołączają się do życzeń. Jeśli jednak rodzeństwo z rodzinami życzą to wynika z tego, że udział w życzeniach zarówno rodzeństwa, jak i rodzin jest taki sam. Ponadto powinno się zrezygnować z użycia dwukropka.

Elwira Olejniczak

Rywalizacja o złoty kolt czy o złotego colta?

Czy nazwa imprezy jest poprawnie napisana?
Country Meeting „O Złoty Kolt” Marszałka Województwa Świętokrzyskiego.
Znalazłem u Państwa poniższą regułę:
„Forma biernika rzeczowników męskich nieżywotnych jest najczęściej równa mianownikowi (np. M. stół = B. stół, M. parkiet = B. parkiet). Wspomniana zasada nie obejmuje pewnych klas znaczeniowych wyrazów, do których należą m.in. nazwy niektórych jednostek monetarnych, tańców czy marek samochodów. Mają one biernik równy dopełniaczowi (np. M. mercedes, fokstrot, dolar, D. mercedesa, fokstrota, dolara = B. mercedesa, fokstrota, dolara).”
Podobnie jest z rzeczownikami utworzonymi od jakiegoś nazwiska. Powiemy „Pożycz mi samochód” ale „pożycz mi opla”, „daj mi ten karabin” ale „daj mi tego remingtona/kałasznikowa” a nie „daj mi ten remington/kałasznikow”. Podobnie „daj mi ten rewolwer/pistolet” ale „daj mi tego waltera/gloka”.
Wg tej reguły, moim zdaniem powinniśmy napisać „gramy o złotego kolta” a nie „gramy o złoty kolt”.
Proszę o ocenę mojej interpretacji. Pozdrawiam!

Jestem pod wrażeniem dokonanej przez Pana analizy. I co najważniejsze, jest ona trafna w przypadku rzeczownika kolt/colt. Rzeczywiście, jego biernik jest równy dopełniaczowi, a zatem rywalizacja w konkursie może być tylko o złotego kolta/colta. Ciekawa jest też niekonsekwencja widoczna w przytoczonej przez Pana nazwie imprezy – skoro nazywa się ją po angielsku (Country meeting), to bardziej by pasowała oryginalna pisownia nazwy tego rewolweru, tj. colt, która jest aprobowana przez polską normę obocznie do spolszczonej, tj. kolt.

Izabela Różycka

rzeczowniki łączące się z liczebnikami zbiorowymi

Witam.
Chciałbym zapytać, czy rzeczownik „psiak” łączy się z liczebnikiem głównym czy zbiorowym, tak ja w przypadku słowa „szczenię”, „kocię”…
Z góry dziękuję
W. Figiel

Liczebniki zbiorowe, podobnie jak liczebniki główne, wskazują na liczbę osób, zwierząt czy przedmiotów. Powinniśmy ich używać zamiast liczebników głównych, gdy łączą się z:

  1. Rzeczownikami rodzaju nijakiego oznaczającymi istoty młode, których nazwa kończy się na –ę, np. pięcioro kociąt, troje cieląt, czworo prosiąt.
  2. Niektórymi rzeczownikami posiadającymi wyłącznie liczbę mnogą (pluralia tantum), np. troje skrzypiec, siedmioro drzwi.
  3. Rzeczownikami nazywającymi obiekty występujące w parach, np. dwoje uszu, rąk.
  4. Rzeczownikami lub zaimkami odnoszącymi się do grup osób różnopłciowych, np. dziesięcioro skrzypków, ich troje.

Wskazany w pytaniu przykład ‚psiak’ nie zalicza się do powyższych kategorii, tak więc powinien być łączony z liczebnikami głównymi.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

samochód potrącił pieszego, a kierowca odjechał z miejsca zdarzenia…

Szanowni Państwo,
w jednej z gazet znalazłam następujące zdanie: ” Samochód osobowy ciemnego koloru potrącił 20-letniego pieszego, po czym kierowca auta odjechał z miejsca zdarzenia- wynika z ustaleń policji . ”  Według mnie występuje tutaj błąd fleksyjny, ale prosiłabym bardzo o nakreślenie znaczenia problemu znajdującego się w danym zdaniu i przedstawienie uzasadnienia.

Dzień dobry,

ze względów technicznych zawsze odpowiadamy na jedno pytanie.

Przywołane przez Panią zdanie zawiera błąd logiczny. To kierujący pojazdem potrącił pieszego. Lepiej będzie więc powiedzieć: Kierowca samochodu osobowego o ciemnym kolorze potrącił dwudziestoletniego pieszego, po czym odjechał z miejsca zdarzenia – wynika z ustaleń policji.

Elwira Olejniczak

Składnia czasowników z rządem biernikowym

Szanowni Państwo, ostatnio posprzeczałem się z koleżanką o prawidłową formę pewnego zdania. Ona twierdzi, że można powiedzieć „Szarą masę to nie interesuje.”, ja, że tylko forma „Szarej masy to nie interesuje.” jest poprawna. Nie jestem w stanie dostatecznie uargumentować mojej tezy, dlatego bardzo proszę Państwa o rozstrzygnięcie.

W tej dyskusji to Pan miał rację. Poprawna forma brzmi: Szarej masy to nie interesuje. Zjawisko takie dotyczy czasowników, które mają tzw. rząd biernikowy, czyli wymagają jako swojego dopełnienia rzeczownika w bierniku, np. kochać, jeść, czytać, chować, zapominać, zakopywać, położyć, interesować (kogo? co?). Jeżeli zaprzeczymy treści takiego czasownika, tzn. postawimy przed nim partykułę nie, wówczas rząd czasownika zmieni się na dopełniaczowy (czytać co? – książkę, nie czytać czego? – książki; kochać, rozumieć kogo? co? – matematykę, ale nie kochać, nie rozumieć kogo? czego? matematyki). A zatem: coś interesuje kogo? co? – szarą masę, ale coś nie interesuje kogo? czego? – szarej masy.

Izabela Różycka

składnia liczebników dwuwyrazowych

Panie Profesorze,
Czy użycie orzeczenia w czasie przeszłym w zdaniu jest poprawne? Osiemdziesiąt pięć
kobiet wymagało leczenia.
Proszę  wyjaśnienie.
        Pozdrawiam
           Teresa

Szanowna Pani,

orzeczenie podstawione do liczebników jednowyrazowych od pięciu wzwyż powinno mieć formę liczby pojedynczej, w czasie przeszłym – rodzaju nijakiego, np. Pięć kobiet wymagało…; Osiem drzew stało…; Dzięwiętnastu mężczyzn pracowało… Składnię liczebników dwu- lub wielowyrazowych dyktują  wymagania gramatyczne ich ostatniego członu (wyjątkiem są liczebniki, których finalnym elementem jest wyraz jeden); reguła ta znajduje odzwierciedlenie w cytowanym przez Panią zdaniu: forma czasownika dopasowana jest do liczebnika głównego pięć – postać orzeczenia nie budzi więc zastrzeżeń.

Łączę pozdrowienia
Bartłomiej Cieśla

składnia liczebników nieokreślonych

Której formy powinniśmy użyć w zdaniu: „Gdy zginął, wielu ludzi przyznawało, że ceniło/cenili jego szczerość”? Bardzo proszę o uzasadnienie.

Bardzo ciekawe pytanie. W przytoczonym przez Panią wypowiedzeniu czasownik cenić powinien być użyty konsekwentnie w liczbie pojedynczej, pozwala to bowiem utrzymać znaczeniowo-gramatyczną ciągłość opisu. Formę czasownika warunkują wymagania składniowe liczebnika nieokreślonego wielu (który otwiera miejsce dla rzeczownika w dopełniaczu i orzeczenia w lp rodzaju nijakiego). Liczbę mnogą czasownika w podobnych kontekstach można uzasadniać wieloosobowym desygnatem oznaczanym przez liczebnik i rzeczownik.

Wskazany problem omawiali m.in. G. Dąbkowski i H. Jadacka, przytaczając analogiczne przykłady poprawnych konstrukcji, por. Kilka tysięcy Polaków wie, że się zaraziło (Poprawnie po polsku, Warszawa 2007, s. 251), Większość z nich [pancerników] prowadzi nocny tryb życia, zaś dzień spędza w wykopanych przez siebie norach (Kultura języka polskiego. Fleksja, słowotwórstwo, składnia, Warszawa 2008, s. 144).

Łączę pozdrowienia –
Bartłomiej Cieśla

składnia przyimka około

witam,
Czy powinno się mówić : Spacer będzie trwał około 3 godziny czy około 3 godzin?
Odpowiednio 2,5 godziny czy 2,5 godzin?
Pozdrawiam
Monika Gajek

Wyraz użyty po przyimku około powinien mieć formę dopełniacza. Powiemy więc poprawnie: około pięciu centymetrów, około dziesięciu metrów i – nawiązując konkretnie do Pani pytania – około trzech godzin. Reguła ta wymaga jednak uściślenia.
W konstrukcjach z liczebnikiem złożonym (do takich należy dwa i pół) o formie określenia rzeczownikowego nie decyduje liczebnik wskazujący na liczbę całkowitą, ale liczebnik pół. Drugie przytoczone przez Panią połączenie powinno mieć zatem postać: około dwóch i pół godziny. Wielki słownik poprawnej polszczyzny pod red. A. Markowskiego podaje inne przykłady podobnych konstrukcji, por. Zamierza tam zostać dwa i pół roku (nie: dwa i pół lata), Musimy kupić osiem i pół metra (nie: osiem i pół metrów) frędzli. Decyzja przyszła po pięciu i pół miesiąca (nie: po pięciu i pół miesiącach).

Pozdrawiam
Bartłomiej Cieśla

Składnia rzeczownika termin

Szanowni Państwo,
czy prawidłowo pisze się: „termin do zajęcia stanowiska” czy „termin na zajęcie stanowiska”?
Z góry dziękuję za odpowiedź i pozdrawiam!
Anna Szymańska

Jedyny typ łączliwości składniowej rzeczownika termin, jaki podają słowniki języka polskiego, to termin czegoś, np termin egzaminu, termin wyborów, termin rozpoczęcia urlopu. Z przykładu, który Pani podała, wynika jednak, że nie o takie znaczenie chodzi. Taką łączliwość składniową, jak przytoczona w pytaniu, ma natomiast rzeczownik czas: czas do czegoś i czas na coś. Pierwsze połączenie oznacza ‚czas, który pozostaje do określonego wydarzenia’, np. czas do odjazdu pociągu, a zatem to też nie jest dobry przykład. Pozostaje więc sformułowanie: czas na zajęcie stanowiska.

Izabela Różycka

Składnia zdań z rzeczownikami poseł i senator używanymi w odniesieniu do kobiet.

Pytanie dot. pisania zaproszeń do kobiet Posłów, Senatorów: czy należy napisać np.  „mamy zaszczyt zaprosić Panią Annę Wasilewską Posła na Sejm RP, Senatora RP ” (Posła, Senatora jako funkcję) czy: Annę Wasilewską Poseł na Sejm RP lub Senator RP”
Nie ma wątpliwości w przypadku zwrotu: zapraszam Panią Poseł Annę Wasilewską, czy Panią Senator …
 ale pierwsza wymieniona forma spowodowała w moim biurze ostrą wymianę poglądów. Proszę o poradę. Serdecznie pozdrawiam.
Halina Niestrój

Tytuły, nazwy stanowisk i godności itp. używane w stosunku do kobiet są nieodmienne, a zatem formalnie poprawne będzie …… Annę Wasilewską, Poseł na Sejm (Senator RP). Nie ma jednak wątpliwość, że takie konstrukcje brzmią nienaturalnie, co uzasadnia coraz częstsze stosowanie w takich kontekstach nazw żeńskich. W pierwszym z wymienionych przykładów będzie to rzeczownik posłanka, w drugim jak na razie brak zaakceptowanego przez normę żeńskiego odpowiednika  wyrazu senator. Dlatego opowiedziałabym się za formami: „Mamy zaszczyt zaprosić Panią Annę Wasilewską, Posłankę na Sejm RP ….” albo „Mamy zaszczyt zaprosić Panią Poseł Annę Wasilewską ….” oraz „Mamy zaszczyt zaprosić Panią Senator Annę Wasilewską ….. .

Izabela Różycka

składnia zgody

Szanowna redakcjo!
Zastanawia mnie odmiana słowa „wyciśnięty” w zdaniu „500 ml soku (…) ze świeżych owoców”. W tej sytuacji powinno znaleźć się słowo „wyciśnięty” czy „wyciśniętego”? Odmieniamy w odniesieniu do soku czy do całego wyrażenia łącznie z miarą? 

Związek zgody pomiędzy rzeczownikiem sok i okreslającą go przydawką wyrażoną imiesłowem przymiotnikowym wyciśnięty każe dopasowywać formy. W związku z tym 500 ml (kogo?czego?) soku wyciśniętego.

Katarzyna Jachimowska

Spójniki aż i dopóki nie.

Dlaczego określenie aż nie jest niepoprawne? Mówi się leżał aż nie wyzdrowiał.
Albo. Leżał aż wyzdrowiał. Co jest poprawne?
Oraz: leżał dopóki nie wyzdrowiał jest nielogiczne(czyli na logikę tak długo kiedy nie wyzdrowiał)?
Dziękuję. pozdrawiam

Spójnik komunikuje, że czynność przedstawiona w pierwszym zdaniu (tu: leżał) została zakończona w momencie osiągnięcia celu, o którym jest mowa w drugim zdaniu (wyzdrowiał). Taką samą treść komunikuje połączenie spójnika dopóki z partykułą nie. Poprawne są więc zdania Leżał, aż wyzdrowiał oraz Leżał, dopóki nie wyzdrowiał. Niepoprawna forma aż nie (*Leżał, aż nie wyzdrowiał) powstała na skutek tzw. kontaminacji, czyli połączenia obu form poprawnych.

Izabela Różycka

Suplementacja magnezem czy suplementacja magnezu?

Dzień dobry,
Chciałabym otrzymać poradę w kwestii prawidłowej odmiany:
Suplementacja magnezem czy suplementacja magnezu?
Z poważaniem,
Katarzyna Graczyk

Jedynymi słownikami, które odnotowują już wyraz suplementacja są słowniki wyrazów obcych. Nie podaje się w nich jednak informacji, jaki przypadek powinien mieć łączący się z nim rzeczownik. W Korpusie Języka Polskiego zawierającym przykłady użycia wyrazów w różnych tekstach współczesnej polszczyzny występują obie wymienione przez Panią formy. Można z tego wywnioskować, że albo nie ukształtował się jeszcze społeczny zwyczaj językowy dotyczący tego zagadnienia, albo że obie te formy są poprawne, tylko w nieco odmiennych kontekstach. Jeżeli jako wzór składniowy dla rzeczownika suplementacja przyjmiemy jego polski odpowiednik, tzn. uzupełnianie, to mamy dwa schematy składniowe: uzupełnianie czego czym (np. uzupełnianie = suplementacja diety magnezem) albo uzupełnianie czego w czym (uzupełnianie = suplementacja magnezu w organizmie).

Izabela Różycka

supraporta

Witam
Jak powinno się mówić : płaskorzeźba jest w supraportach, czy na supraportach?
Pozdrawiam
Monika Gajek

 

Pani Moniko,
pierwsza forma jest poprawna – płaskorzeźba w supraportach.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

szyk przydawki gatunkującej

Szanowni Państwo!

Moje pytanie dotyczy szyku przydawek przymiotnikowych (jakościowych i gatunkujących). Coraz częściej przydawki gatunkujące (krótkie i pojedyncze) umieszcza się przed rzeczownikami, np. „polski rząd” (zamiast „rząd polski”), „polscy posłowie” czy „gruziński parlament”. Czy można już mówić o uzusie czy jednak sformułowania te należy uznać za niepoprawne? A może przymiotnik „polski” to przydawka jakościowa („polski, a nie obcy”). Będę wdzięczna za potwierdzenie, jak łączyć tego typu przydawki z rzeczownikami.

Przytoczone przez Panią przydawki mają charakter gatunkujący. Prostym sposobem na określenie typu przydawki jest test stopniowalności wyrazu: przydawki jakościowe stopniujemy (dobry aktor – lepszy aktor – najlepszy aktor), przydawek gatunkujących – nie (polski rząd – *bardziej polski – *najbardziej polski).

Jak słusznie Pani zauważyła, w ostatnim czasie wyraźna jest tendencja do przesuwania przydawek klasyfikujących przed rzeczownik. Tworzenie takich konstrukcji, mających rzecz jasna status uzualnych, może być rezultatem wpływu języków obcych, np. angielskiego. Być może wynika też z chęci uniknięcia akcentu znaczeniowego, który zostaje położony na przydawkę, jeśli występuje ona w postpozycji.

Nawiasem mówiąc, na uzus językowy składają się zarówno środki językowe zgodne z normą, jak też łamiące ją. Pojawienie się jakiejś konstrukcji w uzusie nie jest równoznaczne z przyznaniem jej statusu poprawnej. Opisana tu tendencja – poza kilkoma oczywistymi wyjątkami – nie zyskała jeszcze powszechnej aprobaty językoznawców.

Bartłomiej Cieśla

Szyk tytułu/funkcji i nazwiska – raz jeszcze

Jaki jest szyk w adresowaniu czy pierwsze imię i nazwisko później funkcja czy odwrotnie. Podobno w języku urzędowym utrwalił się szyk pierwsza funkcja potem imię i nazwisko, ale może są jakieś zmiany, o których nie wiem? Za odpowiedź już dziękuję. 

Dzień dobry,
wskazany w pytaniu temat omawialiśmy już wcześniej, w odpowiedzi https://poradnia-jezykowa.uni.lodz.pl/faq/kolejnosc-nazwy-pelnionej-funkcji-i-nazwiska/. Nic w tej kwestii się nie zmieniło :).

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

Szyk wyrazów w zapowiedzi wykonania utworu muzycznego

Zapowiedź z Konkursu im. H. Wieniawskiego: Anna Iksińska zagra Henryka Wieniawskiego Kaprys nr 5 op. 10 Alla saltarella.
Czy szyk w tym zdaniu jest poprawny? Bardzo często spotykam się z takimi zapowiedziami nawet na imprezach najwyższej rangi i przyznam, że mi to „zgrzyta”.
Z poważaniem Andrzej S.

Zapowiedzi wykonania utworów muzycznych na imprezach tej rangi rzeczywiście powinny mieć stosowną formę językową. Możliwe są tu dwa warianty, bardziej oficjalny: AX zagra utwór Henryka Wieniawskiego Kaprys nr 5 … oraz nieco bardziej potoczny:  AX zagra Kaprys nr 5 ….. Henryka Wieniawskiego.  Forma, którą Pan przytoczył powstała zapewne na skutek pominięcia wyrazu utwór przed nazwiskiem kompozytora lub pod wpływem metonimicznego przekształcenia typowego dla polszczyzny potocznej grać Wieniawskiego, czytać Sienkiewicza, podziwiać Beksińskiego (zam. utwór, obraz itp).  Obie te formy są przejawem dążności do skrótu, nadmiernego pośpiechu w mówieniu, które w przypadku sytuacji komunikacyjnych o takim charakterze, jak międzynarodowy konkurs muzyczny, wydają się nie na miejscu.

Izabela Różycka

Szyk wyrazu odpowiednio w tekście prawnym

Dzień dobry!
W trakcie pisania projektów aktów prawnych natrafiliśmy na następujące problemy, w sprawie których uprzejmie proszę o radę:
1) w którym miejscu w tym zdaniu powinien znaleźć się przysłówek „odpowiednio:
• „Pożyczka albo kredyt mogą zostać udzielone osobie ubiegającej się o przyjęcie na studia wyższe albo studia doktoranckie po uzyskaniu odpowiednio statusu studenta albo doktoranta” czy
• „Pożyczka albo kredyt mogą zostać udzielone osobie ubiegającej się o przyjęcie na studia wyższe albo studia doktoranckie po uzyskaniu statusu odpowiednio studenta albo doktoranta”;
2) czy poprawnie jest: „w perspektywie krótko i średniookresowej” czy może „perspektywie krótko- i średniookresowej”?
Uprzejmie prosimy i opinię.
Z wyrazami szacunku

W poradni ze względów technicznych jednorazowo odpowiedzieć możemy tylko na jedno pytanie. W przypadku większej liczby problemów prosimy przysyłać pytania w osobnych mailach.

Wyraz odpowiednio używany w tekstach o charakterze urzędowym, np. prawnych, często pełni funkcję wprowadzenia wyliczenia elementów odpowiadających dokładnie wyliczeniu dokonanemu wcześniej. W obu przytoczonych przez Panią konstrukcjach zdaniowych użyty został w sposób akceptowalny, jednak drugi przykład jest o tyle lepszy, że wyraz ten odnosi się w nim bezpośrednio do rodzajów wymienionego statusu.

Izabela Różycka

 

 

Torba na notebook czy na notebooka?

Szanowni Państwo,
jak powiemy poprawnie: torba na notebook czy na notebooka? suszarka na pranie (mowa o suszarce stojącej, skonstruowanej z prętów) czy do prania? Dziękuję za odp. 

Słowniki nie rozstrzygają jeszcze formy biernika rzeczownika notebook, można zatem jedynie wnioskować na podstawie form tego przypadka innych zapożyczonych rzeczowników, a to oznacza, że w polszczyźnie starannej wymagana jest postać równa mianownikowi (torba na notebook), podczas gdy w odmianie potocznej dopuszcza się formę równą dopełniaczowi (torba na notebooka).

W odniesieniu do rzeczownika suszarka Uniwersalny słownik języka polskiego pod red. S. Dubisza podaje jako jedynie formy z przyimkiem do: suszarka do rąk, do włosów, do naczyń. W Narodowym Korpusie Języka Polskiego tylko dwa razy pojawił się zapis z przyimkiem na: suszarka na swetry i na ręczniki, zdecydowana większość przykładów także zawiera przyimek do.

Izabela Różycka

trzy rodzaje ciasta czy ciasto w trzech rodzajach?

Szanowni Państwo
Jak powinno się mówić: „podano trzy rodzaje ciasta” czy „podano ciasto w trzech rodzajach”? „Nakarmiłam rodzinę ciastem w trzech rodzajach” czy „… trzema rodzajami ciasta”?

Jak podają opracowania słownikowe rzeczownik rodzaj `gatunek czegoś, odmiana, typ, jakość` łączy się z określeniem w dopełniaczu, czyli rodzaj czegoś, np.: rodzaj materiału, obuwia, rodzaje: gleby, muzyki, literatury.

Podane przez Panią współwystępujące postaci oboczne są poprawne, ale ich użycie powinno być dostosowane do sytuacji komunikacyjnej i stylu wypowiedzi. W codziennych rozmowach użytkownicy języka kierują się pewnymi uniwersalnymi zasadami. Jedną z nich jest tendencja do oszczędzania wysiłku (ekonomii). Działanie tej tendencji ujawnia się w m.in. w wyborze najkrótszej formy z kilku możliwych obocznych, np.: drożdżówka zam. bułka drożdżowa; zasada ta dotyczy także połączeń z przyimkami, np.: ciasto proszkowe, ciasto z proszkiem albo ciasto na proszku; jednoaktówka, sztuka jednoaktowa, sztuka w jednym akcie. Formami dłuższymi posługujemy się w tekstach pisanych, w wypowiedziach bardziej oficjalnych.

Beata Burska-Ratajczyk

 

 

Usprawiedliwinie nieobecności kogo czy komu?

Witam! Pisząc usprawiedliwienie z zajęć szkolnych mojemu dziecku zawsze zastanawiam się jak powinnam poprawnie napisać? Proszę o usprawiedliwienie nieobecności Kacprowi, czy proszę o usprawiedliwienie nieobecności Kacpra w dniu…? Pozdrawiam.

Pochodny od czasownika usprawiedliwić rzeczownik usprawiedliwienie ma znaczenie `to, co kogoś usprawiedliwia, co się przytacza, aby siebie lub kogoś wytłumaczyć przed kimś`. W węższym znaczeniu jest to także `pisemne wyjaśnienie czyjejś nieobecności gdzieś`. W opracowaniach słownikowych rzeczownik usprawiedliwienie jest ilustrowany przykładami: Mieć, powiedzieć, znaleźć robić  coś na swoje usprawiedliwienie a. na usprawiedliwienie kogoś, czegoś. Usprawiedliwienie od kogoś, np.: usprawiedliwienie od lekarza. Poprawna jest forma: usprawiedliwienie nieobecności: ucznia, studenta, pracownika, Kacpra. W polszczyźnie potocznej występuje także usprawiedliwienie dla czegoś, np.: Trudno znaleźć usprawiedliwienie dla ludzkiej podłości. Źródło: red. A. Markowski, Słownik poprawnej polszczyzny PWN, Warszawa 2002.

Beata Burska-Ratajczyk

Użycie nazw firmowych równych imionom w zdaniach

Szanowni Państwo,

Aga i Patrycja to firma zajmująca się produkcją odzieży damskiej. Czy mogę zatem powiedzieć „Aga i Patrycja szyje wełniane spódnice”, mam tu na myśli firmę, tj. „Firma Aga i Patrycja szyje ….” Czy poprawnie jest „Aga i Patrycja szyją wełniane spódnice”.

Pozdrawiam

Emilia

Nazwy firmowe tego typu, jak przytoczona przez Panią, tzn. identyczne z imionami czy nazwiskami ich właścicieli, są pod względem użycia w zdaniach kłopotliwe, ponieważ odruchowo utożsamiamy je z ich podstawami. Użycie liczby pojedynczej wydaje się wówczas niegramatyczne, a użycie liczby mnogiej wskazuje raczej na osoby, niż ich przedsiębiorstwo. W tekście pisanym możemy ułatwić sobie sprawę używając cudzysłowu („Aga i Patrycja” szyje wełniane spódnice.), w tekście mówionym natomiast najlepiej byłoby użyć wyrazu firma (Firma „Aga i Patrycja” szyje wełniane spódnice.), bowiem tylko w ten sposób wypowiedź będzie jednoznaczna.

Izabela Różycka

użycie spójnika ‚kiedy’

dzień dobry,
czy to zdanie jest poprawnie sformułowane:
„Choć w szkole już wesoło i kolorowo, my z wytęsknieniem czekamy na dni, kiedy słońce zagości już na stałe „?
Zdanie pisane w kontekscie nadchodzącej wiosny. Nie wiem, czy poprzecinku pasuje to „kiedy”

Z wyrazami szacunku i poważania,
Joanna Białas

Spójnik ‚kiedy’ w tym zdaniu pełni funkcję wprowadzającą zdanie podrzędne czasowe i został poprawnie zastosowany w przytoczonym przez Panią zdaniu.
Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

W celu oceny.., czy celem oceny..?

W celu oceny.., czy celem oceny..?

Obie wymienione formy, znaczące  ‚po to, żeby…’, są poprawne.

Izabela Różycka

w trawie czy na trawie?

Dzień dobry,
1) które wersje są poprawne:
– leżeć na kocu w trawie czy na kocu na trawie? pies tarzał się w trawie czy na trawie?
2) czy w takich przypadkach stawiamy przecinek:
– Podeszli najciszej jak mogli.
– Żyła jak chciała.
Dziękuję.

1) Przyimek na w połączeniu z rzeczownikiem w miejscowniku tworzy wyrażenia oznaczające, że coś się odbywa na powierzchni tego, co nazywa rzeczownik. Ponieważ koc leży na powierzchni trawy, zatem poprawna jest forma: leżeć na kocu na trawie.

2) Czasownik tarzać się definiowany jest w Uniwersalnym słowniku języka polskiego pod redakcją Stanisława Dubisza w sposób następujący: ‚leżąc na ziemi, przewracać się w czymś lub po czymś’. W zgodzie z tą definicją pies może się tarzać w trawie lub po trawie.

Ponieważ następne pytanie należy do zupełnie innego działu zagadnień, nie mogę odpowiedzieć na nie w tym samym tekście. Proszę zadać to pytanie jako osobne.

Izabela Różycka

W województwie czy w województwach łódzkim i świętokrzyskim?

Dzień dobry. Proszę o informację jak prawidłowo powinno się zapisać zdanie:
Rola samorządu terytorialnego w województwie łódzkim i świętokrzyskim czy może….w województwach łódzkim i świętokrzyskim. Jest to temat mojej pracy dyplomowej więc raczej chyba nie wypada użyć znaku : czyli Rola samorządu terytorialnego w województwach: łódzkim i świętokrzyskim.
Z góry dziękuję za odpowiedź.
Mateusz Ćwikła

Dwukropek rzeczywiście nie byłby tu wskazany, ponieważ jest on używany wówczas, gdy wprowadzamy wyliczenie kilku elementów (raczej więcej niż dwóch). Obie pozostałe formy są poprawne, chociaż ze względu na większą precyzję opowiedziałabym się za …. w województwach łódzkim i świętokrzyskim.

Izabela Różycka

Witam Cię czy Witam Ciebie?

Szanowni Państwo,
mam pytanie dotyczące użycia formy zaimka osobowego „Ciebie”/”Tobie”/”Cię”/”Ci”.
Poprawną formą jest „Witam Ciebie serdecznie” czy „Witam Cię serdecznie” oraz „Chciałabym Tobie pokazać mój nowy samochód” czy „Chciałabym Ci pokazać mój nowy samochód”?
Zwracając się do odbiorcy w sposób „hiperuprzejmy”, wyrażając swój szacunek do niego dłuższą formą zaimka zwrotnego, jest werbalnym nadużyciem?
Z poważaniem, Katarzyna Himstedt

Użycie pełnych lub skróconych form zaimków osobowych nie ma związku z postawą mówiącego, ani z grzecznością. Formy pełne zaimków osobowych (mnie, tobie, ciebie, jemu, jego) mają samodzielny akcent, a zatem mogą być używane w takich pozycjach, w których takie ich akcentowanie jest możliwe (na ten wyraz pada akcent zdaniowy, tzw. logiczny). Najczęściej jest to  początek lub koniec zdania: Mnie możesz o tym powiedzieć; Tylko ciebie jeszcze nie znam; Daj to jemu, albo pozycja po przyimkach: Zakochałem się w tobie na zabój; Uśmiechnij się do mnie; Popatrz na niego.  Krótkie formy zaimków osobowych (mi, ci, go, mu) występują najczęściej po czasownikach: Opowiem ci o wszystkim jutro; Daj mi rękę; Zrób mu herbaty z sokiem.

Ponieważ w podanych przez Panią zdaniach zaimki występują po czasownikach, poprawnymi formami są: Witam Cię serdecznie!; Chciałabym Ci pokazać mój nowy samochód.

Izabela Różycka

wybory na kogoś czy wybory kogoś?

Jaka forma /a może obie/ jest poprawna :
wybory na radnych/prezydenta czy wybory radnych/prezydenta?
Dziękuję 🙂

Leksem wybory w znaczeniu „akcja polityczna mająca na celu wyłonienie przez głosowanie odpowiednich kandydatów do pełnienia określonych funkcji” nie posiada liczby pojedynczej. Mogą być wybory do czegoś (np.: do Parlamentu Europejskiego) lub wybory kogoś (np.: prezydenta). Inaczej jest z leksemem wybór, który rozumiany jest jako „wybranie kogoś/czegoś”. Wtedy możemy powiedzieć wybór kogoś na kogoś, np.: wybór Aleksandra Kwaśniewskiego na prezydenta Polski, wybór Kowalskiego na prezesa związku.

Anna Sokół-Klein

wypowiedzenie złożone

W książce Haruki Murakami ” Po zmierzchu” przeczytałam: „Koszula i krawat wiszą na oparciu krzesła, okulary i zegarek leżą równo obok siebie na biurku” (rozdział 12). Czy to zdanie jest poprawnie zbudowane?

Pod względem składniowym to złożone z dwóch zdań wypowiedzenie jest
poprawne. Również dobór słownictwa i ukształtowanie stylowe nie budzą
zastrzeżeń.

Katarzyna Jachimowska

Wyrażenie przyimkowe

Czy za wyrażenie przyimkowe należy uznawać wyłącznie przyimek i rzeczownik (liczebnik, przymiotnik, zaimek) stojące w bezpośrednim sąsiedztwie, czy również wówczas, gdy są one oddzielone np. przymiotnikiem? Spotkałam się z różną interpretacją tego zjawiska. Dziękuję.

Wyrażenie przyimkowe to połączenie przyimka z rzeczownikiem lub zaimkiem rzeczownym. Z przymiotnikami i liczebnikami przyimki mogą się połączyć składniowo tylko wtedy, kiedy te części mowy ulegną tzw. nominalizacji, czyli w zdaniu pełnią funkcję rzeczownika, np. Bardzo liczymy na biało-czerwonych (w znaczeniu ‚Polaków’), Wszystkie spojrzenia skierowały się na piątego z nich.

Ponieważ przyimki są wyrazami niesamodzielnymi pod względem znaczenia, składnikami zdania (elementami znaczącymi) stają się dopiero w połączeniu z rzeczownikiem. A zatem nie ma znaczenia, czy przyimek i rzeczownik występują w bezpośrednim sąsiedztwie, czy są oddzielone innymi składnikami (bez względu na ich liczbę). Ważny jest tylko ich związek znaczeniowy, np. w hipotetycznym zdaniu: Na nowym, kupionym przedwczoraj w sklepie na ulicy Mickiewicza, drewnianym i pomalowanym na biało dużym stole postawimy wazon. wyrażenie przyimkowe będą stanowić przyimek na (pierwszy wyraz graficzny) oraz stole (trzeci od końca).

Izabela Różycka

Wyrazy dwuklasowe

Dzień dobry,
mam problem z określeniem wyrazów dwuklasowych. Szukałam długo definicji, ale niestety nie znalazłam jej. Domyślam, się, że dwuklasowość może mieć związek dwiema klasami języka: słownikową i gramatyczną, jednak czy mam rację?
Wydaję mi się, że wyrazem dwuklasowym może być np. zaimek, ponieważ z jednej strony jest on rzeczownikiem, a z drugiej określa typową funkcję (?) rzeczownika.
Bardzo proszę o pomoc.

Terminu wyrazy dwuklasowe użył Stanisław Jodłowski w podręczniku Podstawy polskiej składni (1976). Miał na myśli sytuację polegającą na tym, że wyrazy należące do danej części mowy zmieniają czasem swoje właściwości gramatyczne do tego stopnia, że przenoszą się do innej części mowy i co za tym idzie, mogą pełnić inne funkcje składniowe. Bardzo częstym przykładem tego typu zjawiska jest przeniesienie imiesłowów przymiotnikowych (czyli form gramatycznych czasownika) do klasy przymiotników, czyli ich adiektywizacja, np. wyraz śpiący w kontekście: pies śpiący na kanapie to imiesłów, natomiast w wyrażeniu pies jest śpiący to już przymiotnik. Podobne zjawisko dotyczy:

  • przymiotników, które stają się rzeczownikami (tzw. substantywizacja), np. Ten znajomy chłopak ale To jest mój znajomy
  • rzeczowników, które stają się liczebnikami (tzw. numeralizacja), np. Ten czarownik ma wielką moc ale Moc serdecznych życzeń!
  • rzeczowników, które stają się przysłówkami (tzw. adwerbializacja), np. Piękny dzisiaj wieczór ale Pójdziemy tam wieczorem
  • przysłówków, które stają się przyimkami, np. Przeszedł obok ale Stoi obok szafy.

Zmiana właściwości gramatycznych polega najczęściej na ograniczeniu możliwości odmiany (np. przymiotnik chory przyjmuje formy wszystkich rodzajów, podczas gdy rzeczownik chory nie ma rodzaju nijakiego, rzeczownik wieczór odmienia się przez przypadki i liczby, a przysłówek wieczorem jest nieodmienny itp.) Niektóre wyrazy, które ulegają takim procesom, na stałe przechodzą do innej części mowy, np. myśliwy, leśniczy, gajowy, chorąży, inne z kolei funkcjonują w obu częściach mowy i o tym, jaką funkcję pełnią w danym wypowiedzeniu, decyduje kontekst.

Izabela Różycka

z czy ze?

Proszę o odpowiedź na pytanie: jaki zapis jest prawidłowy – wyjść z mszy świętej czy wyjść ze mszy świętej? Dziękuję. 

Dzień dobry,
przyimka ze używa się przed wyrazami rozpoczynającymi się od spółgłoski: s, z, ś, ź, ż, rz, sz, po której następuje inna spółgłoska, np. ze studni, ze swoich, ze świata, ze szczeniakiem, ze szczytu. Tego samego zaimka używamy także przed wyrazami rozpoczynającymi się od kilku spółgłosek, np. ze mną, ze Zgierza, ze zwierzętami. Zgodnie z tymi zasadami poprawna będzie forma: ze mszy świętej.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

Zadowolony z czego czy czym?

Dzień dobry!
Mam takie pytanie, czy można być „zadowolonym czymś”, czy tylko „zadowolonym z czegoś”? Np „Był zadowolony wynikami sprzedaży”. / „Był zadowolony z wyników sprzedaży”.
Z góry bardzo dziękuję za odpowiedź.

Jedyny schemat łączliwości składniowej przytoczonego przymiotnika to zadowolony z kogoś, z czegoś. A zatem zdanie, o które Pani pyta powinno brzmieć: Był zadowolony z wyników sprzedaży. Niepoprawna konstrukcja zadowolony czym mogła powstać na skutek  nawiązania do składni motywującego ten przymiotnik czasownika zadowolić, który rzeczywiście łączy się z rzeczownikiem w narzędniku: zadowolić kogoś czymś. Jednak zarówno utworzony od tego czasownika przymiotnik jak i rzeczownik zadowolenie maja składnię dopełniaczową.

Izabela Różycka

Zasada czworga czy czterech oczu?

Które jest prawidłowe „zasada czworga oczu”, czy „zasada czterech oczu” ?
Dziękuję za odpowiedź.

Wielki słownik poprawnej polszczyzny pod redakcją A. Markowskiego (2014) nie pozostawia w tej sprawie wątpliwości: Dwoje, oboje, troje, czworo oczu (nie: dwa, oba, trzy, cztery oczy)A zatem zasada czworga oczu.

Izabela Różycka

Zasady stosowania czasowników posiłkowych być i zostać z imiesłowami biernymi

Szanowni Państwo,

mam pytanie co do imiesłowów przymiotnikowych biernych i ich użycia w konstrukcjach biernych, bo kwestii tej nie potrafiłem rozwiącać za pomocą różnych gramatyk języka polskiego, bo, jak mi się wydaje, nie jest to kwestia oczywista, zwłaszcza jeżeli chodzi o obcokrajowców uczących się tego języka. Otóż nie jest jasne, kiegy w konstrukcjach biernych czasu przeszłego używamy czasownika „być”, a kiedy „zostać” – chodzi mi o imiesłowy utworzone od czasowników aspektu dokonanego. „Książka była napisana” czy „Książka została napisana”? Przypuszczam, że w pierwszym przypadku moglibyśmy mowić o pewnym podkreśleniu tego procesu, w drugim zaś o końcowym wyniku. Jednak nie jestem pewny co do tego przypuszczenia.

Łączę wyrazy szacunku
Eugeniusz Szapowalenko

Słusznie zauważył Pan związek czasowników być i zostać z aspektem następującego po nich w zdaniu imiesłowu biernego innego czasownika. Zgodnie z regułami normy wzorcowej języka polskiego czasownika być powinniśmy używać w połączeniu z imiesłowem biernym czasowników niedokonanych, co wskazuje na przebieg danej czynności w czasie lub jej powtarzalność, np.: Książka była pisana przez wiele lat; Dziecko było uczone tych reguł od dawna; Program był oglądany przez wielu widzów. Czasownik zostać łączy się natomiast z imiesłowami biernymi czasowników dokonanych, co oznacza, że czynność, o której mowa, została już zakończona, np. Książka została napisana i teraz trzeba ją wydać; Dziecko zostało nauczone zasad zachowania przy stole; Program został obejrzany przez wielu widzów. W polszczyźnie potocznej często nie przestrzega się tych zasad i dominuje w takich konstrukcjach czasownik być, co może spowodować, że staną się one nielogiczne.

Izabela Różycka

zdania podrzędne okolicznikowe przyzwolenia

Sz. Państwo,
Chciałbym poprosić o informację jakimi rodzajami zdań podrzędnych są zdania (np. warunkowe, ustępstwa):
    1. Nawet jeśli ciężko pracowałem, byłem biedny.
    2. Nawet jeśli robię wszystko wg jego zaleceń, jest niezadowolony.
    3. Nawet chociaż/jeśli go nie lubisz, możesz być grzeczny.
Serdecznie pozdrawiam
Ryszard Purski

 

Szanowny Panie,
przytoczone powyżej zdania są zdaniami podrzędnymi okolicznikowymi przyzwolenia (nazywane inaczej przyzwalającymi). Jest to rzadko używany w polszczyźnie potocznej rodzaj zdań okolicznikowych.
Zdania okolicznikowe przyzwolenia odpowiadają na pytania: mimo czego? mimo co? Rozpoczynają się one spójnikami: chociaż, choć, mimo że, rzadziej: aczkolwiek, jakkolwiek.

Beata Burska-Ratajczyk

zdanie złożone

Witam,
w pewnym artykule znalazłam zdanie: „W wypadku obrażenia nie zagrażające życiu odniosła kobieta, według wstępnych ustaleń, prawidłowo prowadząca citroena C3, której auto zderzyło się z hyundaiem i30.” Czy wyżej przytoczony fragment jest dobrze skonstruowany? Jeśli nie to z jakiego typu błędem mamy tutaj do czynienia? jak prawidłowo powinno brzmieć to zdanie? Bardzo proszę o odpowiedz i uzasadnienie błędu.

Pozdrawiam

W podanym zdaniu mamy do czynienia z błędami składniowymi,  ortograficznymi i interpunkcyjnymi. Lepiej zastąpić to jedno wypowiedzenie złożone dwoma zdaniami pojedynczymi: W wypadku kobieta odniosła obrażenie niezagrażające jej życiu. Według wstępnych ustaleń prawidłowo kierująca citroenem C3 zderzyła się z hundaiem i30. Zasady:1)  od 1997 roku nie z imiesłowami przymiotnikowymi piszemy łącznie (niezagrażające), 2) przydawkę charakteryzującą, na którą pada akcent logiczny, stawiamy po wyrazie określanym (obrażenia niezagrażające…), 3) konstrukcja z przyimkiem według  nie wymaga po sobie przecinka, 4) jeśli słowo typu „Ford/ford” poprzedzone jest wyrazem, który wskazuje na to, że mamy do czynienia z nazwą marki czy firmy – piszemy je wielką literą, np. Jechał samochodem marki  Ford. Jeśli natomiast wyraz  „Ford/ford” występuje jako nazwa wyrobu – pisze się je małą literą, np. Jechał fordem. Lepiej więc, aby w zdaniu użyto konstrukcji: kierująca samochodem marki Citroen C3.

Katarzyna Jachimowska

 

Zmiana czasu w obrębie jednego zdania.

Dzień dobry, czy można łączyć w jednym zdaniu czas przeszły i czas teraźniejszy?
Czy poprawnym zdanie jest: Swoim zachowaniem sprawiał, że ręce opadają?

Zmiana czasu jest możliwa wtedy, kiedy chcemy wyrazić jakąś istotną zmianę opisywanej sytuacji, np. zakończenie statycznego opisu i przejście do relacjonowania akcji albo wysnucie uogólnionych wniosków z jednostkowych przypadków. W przytoczonym przez Pana przykładzie tego typu zjawisko nie występuje, a zatem użycie form czasu przeszłego i teraźniejszego w obrębie jednego zdania, nie jest uzasadnione.

Izabela Różycka

Zwracać uwagę na kogo? co?

Dzień dobry
Czy poprawne jest:
„Brat mi też często uwagę na TYM zwraca” czy
„brat mi też często uwagę na TO zwraca”?
Pozdrawiam
Dorota

Zwrot frazeologiczny zwracać uwagę wymaga użycia rzeczownika w bierniku, a zatem zwracać uwagę na KOGO? na CO?

Izabela Różycka

zwrot ‚o których (jest) mowa’ w tekstach prawnych

Szanowni Państwo,
czy w umowie, jeśli w jakimś miejscu jest odwołanie do innego miejsca umowy można użyć wyrażenia „o których mowa w” zamiast „o których jest mowa w”? Czy można w takim przypadku opuścić słowo „jest”?

Z poważaniem,
Marek Kociński

Panie Marku,
w tekstach prawnych występują obie podane przez Pana formy i obie można uznać za poprawne.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

Słowotwórstwo

Analiza wyrazu szczęśliwość

Dzień dobry,
Mam problem związany z podziałem wyrazu „szczęśliwość” na formant i wyraz podstawowy.
Dziękuję za odpowiedź

Przypominam, że w poradni nie pomagamy w przygotowywaniu prac domowych i innych tego typu opracowań. Wyjątkowo podpowiem, że jest to rzeczownik abstrakcyjny motywowany przez przymiotnik szczęśliwy. Teraz proszę znaleźć część wspólną obu wyrazów – to będzie temat słowotwórczy, a następnie wskazać, jakimi cechami różni się wyraz szczęśliwość od wyrazu szczęśliwy. Ta różnica, to będzie formant.

Izabela Różycka

budowa słowotwórcza rzeczownika czasoprzestrzeń

W wyrazie czasoprzestrzeń wskaż temat słowotwórczy i formant.

Forma pytania sugeruje problemy studenta polonisty przygotowującego pracę domową ze słowotwórstwa. A struktura słowotwórcza tego wyrazu jest dość prosta. Jest to derywat złożony, motywowany przez dwa wyrazy – czas i przestrzeń (znaczenie leksykalne tego słowa to ‚w teorii względności: zbiór wszystkich zdarzeń powstałych w wyniku zespolenia czasu i przestrzeni’). Tematy tych wyrazów połączone są tzw. wrostkiem -o-. Oprócz wrostka za składnik formantu uznać można także zmianę akcentu  – nowy wyraz ma jeden akcent główny, podczas gdy w wyrazach motywujących, jako samodzielnych, akcentowane były oba.

Izabela Różycka

Choroby wodozależne czy wodopochdne?

Wodno- czy wodo- ?
zajmuję się bezpieczeństwem wody (water safety) do picia i mam problemy jak pisać o chorobach wywołanych przez czynniki przenoszone drogą wodną (bakterie wywołujące biegunkę lub substancje chemiczne kumulujące się latami). Choroby wodopchodne, wodo pochodne czy wodnopochodne (wodno pochodne). A może lepiej wodozależne (wodo zależne) lub wodnozależne (wodno zależne). Mówimy o gospodarce wodno-ściekowej ale jednocześnie o wodociągach (nie wodnociągach) więc instalacja wodna czy instalacja wodociągowa?
Z góry dziękuję za pomoc

Mamy tutaj kilka problemów, a zatem po kolei:

1. Instalacja wodna czy wodociągowa? – obie formy są poprawne. Instalacja wodna, czyli ‚doprowadzająca wodę’ (zestawienie motywowane przez wyraz woda), a instalacja wodociągowa czyli ‚będąca wodociągiem’ (zestawienie motywowane przez wyraz wodociąg ).

2. wodopochodne (wodo pochodne) czy wodnopochodne (wodno pochodne)? – skoro istnieje cukrzyca insulinozależna i leki krwiopochodne, widać, że złożenia tego typu motywowane są przez rzeczowniki (tu: insulina i krew), a pisane są zawsze łącznie z następującymi po tematach tych rzeczowników przymiotnikami pochodny lub  zależny. Zatem formy o które Pani pyta to wodozależny lub wodopochodny,

3. wodozależny czy wodopochodny? – opowiadałabym się raczej za pierwszą z tych form, choroby bowiem nie pochodzą z wody, ale zależą od jej składu, czystości itp. Wątpliwość budzi jednak spory skrót myślowy zastosowany w tym przymiotniku, ponieważ na dobrą sprawę, to nie sama woda jest przyczyną chorób, tylko bakterie lub inne zanieczyszczenia w niej obecne. Rzeczywiście jednak trudno byłoby za pomocą jednego słowa wyrazić tak złożoną treść, jak ‚choroby wywołane przez czynniki przenoszone drogą wodną’, a zatem pewne uproszczenie jest tu konieczne.

Izabela Różycka

czarownica – słowotwórstwo

Dzień dobry. Proszę napisać, jak brzmi podstawa słowotwórcza słowa „czarownica” („czarować” czy „czarownik”), a także jaki jest formant tego słowa (-nica czy -ica).
Do widzenia
BS

Rzeczownik czarownica to wyraz, z którym możemy spotkać się już w tekstach z XV wieku. Oznaczał on ‘kobietę rzucającą uroki, guślarkę, czyniącą czary’. Jest to rzeczownik utworzony formantem -ica od funkcjonującego w XV w. przymiotnika czarowny (w znaczeniu ‘czyniący czary’), a derywowany był sufiksem -ny od czasownika czarować ‘czynić czary, rzucać uroki’. Cała rodzina wyrazów pochodzi od prasłowiańskiego *kēro, które po palatalizacji przekształciło się w *čarъ. Co ciekawe słowo to (zwykle używane w liczbie mnogiej) brzmi podobnie we wszystkich językach słowiańskich, np. czeskie čáry, rosyjskie čáry, staro-cerkiewno-słowiańskie čarъ.

Agnieszka Wierzbicka

Czy forma kupiłbym nadaje się do analizy słowotwórczej?

Witam, moja córka (pierwsza klasa gimnazjum) otrzymała na sprawdzianie  ze słowotwórstwa  wyraz „kupiłbym”. Należało wskazać w nim podstawę słowotwórczą i formant. Proszę o podpowiedź dotycząca wyrazu podstawowego do tego słowa i czy w ogóle taki wyraz nadaje się do analizy słowotwórczej. Pozdrawiam, Wiesława Stolarczyk-Kos

Kupiłbym to jedna z wielu form gramatycznych czasownika kupić, a dokładnie pierwsza osoba liczby pojedynczej trybu przypuszczającego. Sam ten czasownik jest niemotywowany, czyli, mówiąc inaczej, jest wyrazem podstawowym danej rodziny wyrazów, co oznacza, że nie został utworzony od innego słowa. W języku polskim kontynuuje prasłowiański czasownik *kupiti. Taką formę jak kupiłbym można analizować fleksyjnie (szukać tematu fleksyjnego i morfemów gramatycznych), nie można natomiast analizować jej słowotwórczo, ponieważ takiej analizie poddać można tylko wyrazy, które pochodzą od jakichś innych, istniejących w danym języku słów.

Izabela Różycka

Czy neologizm „ludobójcobójca” jest zbudowany poprawnie?

Jeżeli jestem ludobójcą – oburzył się Ce. – to gwoli sprawiedliwości i semantyki, ten który mnie zabije nazwany zostanie ludobójcobójcą.
Czy mogę stworzyć takie słowo słowo?
Dziękuję za odpowiedź i pozdrawiam.

Jest to oczywisty neologizm indywidualny o charakterze artystycznym, zapewne w jakiejś mierze żartobliwym czy trochę prowokacyjnym. Zbudowany jest zgodnie z zasadami słowotwórstwa, choć w wymowie byłby dość kłopotliwy. W przytoczonym przez Pana kontekście jest zrozumiały, zatem nie budzi zastrzeżeń normatywnych.

Izabela Różycka

Czy niewzruszony i niewyparzony to imiesłowy czy przymiotniki?

Szanowni Państwo,
zastanawiam się, czy wyrazy “niewzruszony” (Był niewzruszony niczym kamień) i “niewyparzony” (Mam niewyparzony język) to przymiotniki czy imiesłowy przymiotnikowe. Kryterium pochodzenia od czasownika jakoś tu do mnie nie przemawia, ale jednak można się wzruszyć i coś wyparzyć… Stąd moja rozterka.
Z poważaniem,
Małgorzata Białek

W podanych przez Panią kontekstach oba te wyrazy to przymiotniki. Oznaczają bowiem cechy stałe obiektów, o których mowa, a ponadto ich znaczenie różni się od znaczenia form niezaprzeczonych wzruszony i wyparzony, co wyraźnie wskazuje, że mamy do czynienia z nowymi wyrazami. Niewzruszony oznacza tu bowiem, jeżeli mówimy o człowieku ‚stały, nieugięty, nieustępliwy’, a mieć niewyparzony język to frazeologizm znaczący ‚1. wyrażać się w sposób dosadny, wulgarny, 2. mieć zwyczaj mówić o czymś wprost, zwłaszcza o czymś niemiłym, nieprzyjemnym, 3. mówić za dużo, nie umieć utrzymać tajemnicy’. Imiesłowy jako formy czasownika oznaczają natomiast cechy nietrwałe, przypisywane obiektom w danym/wskazanym momencie, ponadto ich znaczenie musi być tożsame ze znaczeniem wszystkich innych form gramatycznych danych czasowników.

Oczywiście w określonych kontekstach mogą się także pojawić homonimiczne z tymi przymiotnikami (czyli identyczne pod względem formy) imiesłowy przymiotnikowe czasowników wzruszyć i wyparzyć, np. Ta ścierka do naczyń jest niewyparzona po użyciu i ma niemiły zapach; Niewzruszony jej łzami wyszedł z domu.

Izabela Różycka

Czy poprawne są żeńskie formy: kartomantka i kwerentka?

Dzień dobry,
czy poprawne są żeńskie formy: kartomantka i kwerentka?
Z poważaniem
Karina Stempel

Obu tych wyrazów nie odnotowują ani słowniki języka polskiego, ani korpusy języka polskiego. Znaczenia pierwszego z nich mogę się domyślać ze względu na jego wyraźny związek z wyrazem kartomancja ‚wróżenie z kart’, brak jednak męskiej podstawy tej innowacji językowej, czyli wyrazu *kartomanta (?). Znaczenie drugiego z przytoczonych słów nie jest mi znane. W takich okolicznościach ocena ich poprawności nie jest możliwa.

Izabela Różycka
 

Czy słowo „wypróbowywanie” jest poprawne?

Czy słowo „wypróbowywanie” jest poprawne?
Dziękuję

Tak, ten wyraz jest poprawny. Jest to rzeczownik oznaczający czynność, utworzony od czasownika wypróbowywać, tak jak wypunktowywanie od wypunktowywać,  przewartościowywanie od przewartościowywać, odwzorowywanie od odwzorowywać, itp.

Izabela Różycka

Czy zaprawa jest klejowo-szpachlowa czy klejąco-szpachlowa?

Dzień dobry!
Bardzo proszę o pomoc w rozstrzygnięciu tej kwestii.
Słownik języka polskiego PWN podaje:
Farba klejowa – farba będąca mieszaniną barwnika i rozcieńczonego kleju roślinnego lub zwierzęcego, stosowana głównie do malowania ścian wewnątrz budynków.
a np.
Farba wodna – mieszanina kredy pławionej, farb malarskich suchych itp. z roztworami lub emulsjami wodnymi.
Czyli klej, woda jest jednym ze składników, spoiwem.
W sformułowaniu zaprawa klejowo-szpachlowa widzę więc jakby nierównoważność członów:
klejowa – spoiwem jest klej, klej jest składnikiem
szpachlowa – służąca do szpachlowania
Czy nie powinno być zatem: „zaprawa klejąco-szpachlowa”, czyli taka, która przykleja i jednocześnie służy do wyrównywania drobnych uszkodzeń lub nierówności jakiejś powierzchni, czyli szpachlowania. Ale wtedy mamy imiesłów i przymiotnik.  
Z drugiej strony „klejowo-szpachlowa” jest chyba utworzone na zasadzie analogii do np. cementowo-wapniowa” i lepiej też brzmi, bo oba człony podobnie się kończą.
Która z tych form „klejowo-szpachlowa” czy „klejąco-szpachlowa” jest zatem bardziej poprawna?
Z góry dziękuję za odpowiedź.
Z poważaniem

Ma Pani zapewne rację, interpretując określenie zaprawa klejowo-szpachlowa jako utworzone na zasadzie analogii do np. zaprawa cementowo-wapniowa. Jest to jednak analogia pozorna. W drugiej ze wskazanych nazw wskazuje się bowiem składniki zaprawy, podczas gdy w w pierwszej chodzi o wymienienie dwu funkcji danej substancji, za pomocą której można przykleić do ściany i zaszpachlować styropian. Zatem rzeczywiście forma zaprawa klejąco-szpachlowa zdecydowanie trafniej oddaje istotę rzeczy. Zresztą wielu producentów właśnie tak nazywa swój produkt.

Izabela Różycka

deradykalizacja

Czy słowo”deradykalizacja” można uznać za właściwie utworzone?

Leksem deradykalizacja (antonim od radykalizacja), nienotowany jak dotąd w najważniejszych słownikach poprawnościowych,  zbudowany jest poprawnie na wzór takich wyrazów, jak: demilitaryzacja, demistyfikacja czy demobilizacja. W każdym z wymienionych derywatów wyodrębnić można ten sam prefiks de-, oznaczający odwrotność, przeciwieństwo, zaprzeczenie, pozbawienie, redukcję czegoś, co oznacza baza (wyraz podstawowy). Budowa i znaczenie innowacji wydają się przejrzyste, na tę chwilę trudno jednak ocenić, czy na stałe wejdzie do systemu leksykalnego polszczyzny.

Bartłomiej Cieśla

Dlaczego kamienować od kamień, chociaż promieniować od promień?

Szanowni Państwo!
Czemu poprawną formą jest „kamienować” z utratą miękkości, skoro to ta sama rodzina co płomień, promień, z formą poprawną „promieniować” ?
Barbara Napieraj

Zjawisko, o którym Pani pisze, czyli zmiana głosek w tematach wyrazów podczas tworzenia nowych słów lub ich odmiany, to tzw. oboczności.  O ile oboczności w odmianie wyrazów na ogół są regularne (występują w określonych formach wszystkich wyrazów należących do danego wzoru odmiany), o tyle stopień regularności oboczności słowotwórczych jest bardziej zróżnicowany. Oznacza to, że w niektórych wyrazach utworzonych w taki sam sposób, jak inne słowa, oboczności bądź nie zachodzą, mimo że wydają się dla danej grupy typowe, bądź zachodzą, kiedy nie są spodziewane. Przewidywalność takiego zjawiska jest znikoma. Często obie formy, z obocznością lub bez niej, traktowane są jako poprawne, np. ogień – ogienek a. ogieniek, koronka – koronkarka a. koronczarka, naczynie naczynko a. naczyńko, a czasem norma uznaje tylko jedną z form, np. stworzenie stworzonko. Niekiedy formy z nietypową obocznością mają zasięg ograniczony do pewnego regionu, np. zadanie zadanko (ogólnopolskie) a. zadańko (regionalizm krakowski).

Jeżeli chodzi o czasowniki od rzeczowników zakończonych na spółgłoskę ń, to większość zachowuje miękkość tej spółgłoski przed czasownikowym przyrostkiem -owa(ć), np. cień – cieniować, wapń – wapniować, stopień – stopniować, darń – darniować, czy wspomniany przez Panią promieniować. Czasownik kamienować ma więc postać wyjątkową. Przyczyny powstania takiej formy są bardzo trudne do ustalenia, zwłaszcza, że występuje ona w polszczyźnie od bardzo dawna, a więc wpływać na nią mogły rozmaite procesy historyczne i zjawiska niewystępujące we współczesnym języku.

Izabela Różycka

dlaczego przędzalnia a nie przędzarnia?

Witam,
Dlaczego mówimy „przędzalnia”, skoro maszyny do produkcji przędzy nazywają się przędzarki?
Pozdrawiam
Monika Gajek

Przędzarka to derywat utworzony od rzeczownika przędza za pomocą formantu –arka. Należy do kategorii słowotwórczej: nazwy narzędzi. Formant –arka wyspecjalizował się jako wykładnik tej kategorii; jest szczególnie produktywny przy  tworzeniu nazw maszyn (por. oczyszczarka, kruszarka). Z kolei derywat przędzalnia należy do kategorii słowotwórczej: nazwy miejsc. Najbardziej produktywne formanty w tej kategorii to: -alnia, -arnia, -ownia. Niestety brak jest ścisłych zasad, które regulowałyby użycie tych trzech obocznych sufiksów. Można mówić jedynie o pewnych tendencjach. Omawia je Renata Grzegorczykowa w Zarysie słowotwórstwa polskiego.

Katarzyna Jachimowska

formy przymiotnikowe od nazw miejscowych

Szanowni Państwo, chciałbym się dowiedzieć jak powinna wyglądać poprawna forma przymiotnikowa w rodzaju żeńskim od następujących rzeczowników (miejscowości): Arad, Pakrac, Karlovac, Kostajnica, Severin, Karansebeš i Vršac. Czy w dwóch ostatnich przypadkach powinienem zachować zapis oryginalny czy też wprowadzić polski dwuznak „sz”? Z serdecznymi pozdrowieniami, P. K.

Szanowny Panie,
formy przymiotnikowe w rodzaju żeńskim od przywołanych przez Pana nazw miejscowych są następujące:
Arad – aradzka
Pakrac – pakracka
Karlowac – karlowacka
Kostajnica – kostajnicka
Severin – severińska
Karansebeš/Karansebesz – karansebeska
Vršac/Vrszac – vršacka lub vrszacka

Spolszczanie powinno być konsekwentne. Jeśli więc w wyrazach (Karansebeš czy Vršac) występują specyficzne znaki to spolszczamy wszystkie albo zachowujemy pisownię oryginalną.

Elwira Olejniczak

Geneza słowa letnisko

Geneza słowa Letnisko?

Wyraz ten ma dwa znaczenia: 1) miejsce, miejscowość, gdzie spędza się lato, 2) letni pobyt poza miastem w celach wypoczynkowych. Oba wskazują, że wyraz ten powstał od rzeczownika lato lub przymiotnika letni.

Izabela Różycka

hybrydowy czy hybrydyczny

Szanowni Państwo,
kontaktuję się w związku z nurtującym mnie problemem. Mianowicie, w swojej pracy naukowej odnoszę się do terminologii angielskiej: Buddhist Hybrid Sanskrit i tutaj pojawia się moja wątpliwość, jak poprawnie przetłumaczyć ten termin: hybrydowy czy hybrydyczny albo jest jakaś inna forma jest poprawna? Bardzo proszę o Państwa opinie.
Z wyrazami szacunku,
Katarzyna Marciniak

Oba leksemy są poprawnie utworzone, choć rzadko używane. W Nowym słowniku poprawnej polszczyzny możemy dodatkowo przeczytać, że najpopularniejsza forma pochodząca od wyrazu hybryda to hybrydalny. Może więc Pani przetłumaczyć słowo hybrid jako hybrydalny, hybrydowy lub hybrydyczny.

Pozdrawiam

Anna Sokół-Klein

Jak brzmi czasownik niedokonany od uspokoić – „uspokajać” czy „uspakajać”?

piszemy „uspokajać” czy „uspakajać”?

Jedyną poprawną formą tego czasownika jest uspokajać. Jeżeli w czasowniku dokonanym samogłoska o wystąpi więcej niż jeden raz, w odpowiednim czasowniku niedokonanym tylko ostatnia z nich (najbliższa końca wyrazu) wymienia się na a, np. zadowolićzadowalać, usposobićusposabiać, rozpogodzićrozpogadzać, upokorzyćupokarzaćprzepołowićprzepoławiać. W przypadku niektórych czasowników norma dopuszcza stosowanie zarówno formy utworzonej według podanej zasady, jak i wymiany obu samogłosek o na a, np. ogołocićogołacać albo ogałacać, oszołomićoszołamiać albo oszałamiać.

Izabela Różycka

Jak brzmi nazwa mieszkańca Burkina Faso?

Jak brzmi nazwa mieszkańca Burkina Faso? Słyszałem w mediach nazwę Burkińczyk, ale kiedyś w audycji radiowej pan stwierdził, że nie można stworzyć takiej nazwy.

Rzeczywiście, starsze wydawnictwa poprawnościowe nie podawały nazwy mieszkańca państwa o tej nazwie. Przyczyną tego mógł być fakt, że nazwa Burkina Faso miała niedługą tradycję (wcześniej państwo nazywało się Górna Wolta) oraz brak potrzeby tworzenia takich form. W nowszych opracowaniach już określenia mieszkańców tego kraju się pojawiły. Zarówno Wielki słownik poprawnej polszczyzny (2004), jak i Słownik nazw geograficznych, J. Grzeni (2008) podają formy: Burkińczyk, Burkinka, Burkińczycy.

Izabela Różycka

Jak nazywa się mieszkaniec Bornego Sulinowa?

Witam, mam pytanie, które „dręczy” nie tylko mnie, ale wielu mieszkańców: jak nazywa się mieszkaniec Bornego Sulinowa?

Mieszkańcy Bornego Sulinowa to bornianin i bornianka.

Izabela Różycka

kamienować czy kamieniować jeszcze raz

chciałabym się dowiedzieć czy forma kamieniować jest dopuszczalna, czy jest błędna i nie należy jej stosować? A tak w ogóle, moim zdaniem, forma kamieniować jest milsza dla ucha. Pozdrawiam.

Jedyną poprawną formą tego czasownika jest kamienować, chociaż, jak napisałam wcześniej, jest to wyraz o strukturze nietypowej. A zatem forma *kamieniować jest błędem językowym.  Indywidualne odczucia co do „urody” pewnych form językowych są ważnym składnikiem naszej kompetencji językowej, ewentualne użycie takich elementów językowych może stać się składnikiem naszego języka osobniczego, jednak reguły poprawności kształtują się społecznie, a ich naruszanie, nawet świadome i spowodowane taką motywacją jest obarczone ryzykiem uznania naszej wypowiedzi za niepoprawną, a nas samych za osoby nieznające normy językowej.

Izabela Różycka

krajalnica i zostałem aresztowany…

Dzień dobry.

Moje pierwsze pytanie dotyczy słowotwórstwa: Czy słowo „krajalnica” pochodzi od słowa „krajać” (wówczas formant będzie brzmiał „-alnica”?
Drugie pytanie dotyczy orzeczenia: Czy w zdaniach „Zostałem aresztowany”, „Z pociągu zostałem wypchnięty” występuje orzeczenie imienne?
Dziękuję za odpowiedź.

Ma Pani rację, słowo krajalnica pochodzi od krajać (formant sufiksalny – alnica oraz zmiana paradygmatu).

W wymienionych przez Panią zdaniach mamy orzeczenia słowno-imienne, w których łącznikiem jest forma osobowa czasownika zostać, zaś orzecznikami imiesłowy.

Pozdrawiam,

Elwira Olejniczak

Majaczyć w oddali, czy majaczyć się w oddali.

Czy  zdanie ,,Gdzieś w oddali majaczą się drzewa.” jest poprawne? Podobno występuje tu błąd fleksyjny i powinno być: ,,Gdzieś w oddali majaczą drzewa.”, ale w tym drugim czegoś mi brakuje. Z góry dziękuję za odpowiedź

Czasownik majaczyć się może być używany jako synonim czasownika majaczyć, jeżeli ma znaczenie ‚zarysowywać się, ukazywać się niewyraźnie, mgliście’. A zatem wspomniane w przykładzie drzewa mogą zarówno majaczyć, jak i majaczyć się w oddali. Forma bez zaimka się używana jest częściej, stąd być może uznanie tej rzadszej za błąd.

Izabela Różycka

Meta i quasi

Szanowni Państwo,
Bardzo nurtuje mnie kwestia tworzenia wyrazów o pierwszych członach: „quazi” oraz „meta”. Spotkałam się z takimi słowami jak: „quazi-racjonalny”, „quazi-syntaktyczny”, „metaetyczny”. Czy takie pierwsze człony wyrazów można łączyć z każdym słowem ? Oczywiście w odpowiednim kontekście znaczeniowym. Proszę o odpowiedź.
Z wyrazami szacunku,
Magdalena Bycul

Cząstki tego rodzaju łączą się z przymiotnikami i rzeczownikami. Nie ma w odniesieniu do nich żadnych ograniczeń jeżeli chodzi o to, jaki to jest rzeczownik czy przymiotnik, poza oczywiście zdrowym rozsądkiem. Mają one także odpowiedniki rodzime (meta – ‚poza’; quasi – ‚jakby, niby’), których użycie ułatwiłoby zrozumienie wypowiedzi.  Nadużywanie tego typu elementów świadczyć może o próbie nadania wypowiedzi bardziej wyszukanego stylistycznie charakteru, czy wręcz snobizmie, nie jest zatem świadectwem dobrego stylu.

Warto też zwrócić uwagę, że pierwszą z wymienionych cząstek wymawiamy kfazi, ale zapisujemy quasi.

Izabela Różycka

Monotonia czy monotonność?

Dzień dobry. Chciałam zapytać, czy następujące zdanie jest poprawne? „Jego życie cechuje monotonność.” Moja polonistka uznała, że popełniłam błąd stylistyczny i zamiast monotonność powinnam była napisać monotonia.  Przeglądając internetowe słowniki, znalazłam, że te wyrazy są synonimami, więc z tego wynika, że można stosować je wymiennie. Czy zatem popełniłam błąd? Bardzo proszę o rozjaśnienie tej kwestii. Z góry dziękuję za odpowiedź.

Rzeczywiście, rzeczowniki monotonia i monotonność są synonimami, a dokładniej nawet tzw. dubletami, czyli wyrazami jednoznacznymi. Różni je natomiast pochodzenie – monotonia to dość dawne zapożyczenie z języka francuskiego, a monotonność to wyraz utworzony w polszczyźnie od przymiotnika monotonny, na wzór takich rzeczowników jak mądrość (← mądry), złość (← zły), świeżość (← świeży), łatwość (← łatwy), stronniczość (← stronniczy), potoczność (← potoczny) itp. Rzeczowniki z przyrostkiem –ość tworzone mogą być od wielu przymiotników i są potrzebne wówczas, kiedy jest to jedyny sposób, żeby ująć cechę wyrażoną takim przymiotnikiem w sposób abstrakcyjny. Kiedy jednak mamy dwa sposoby wyrażenia identycznej treści, jeden z nich staje się nadmiarowy, czyli nie bardzo potrzebny w języku. Jeżeli mielibyśmy rozstrzygnąć, którą z tych dwu form należałoby uznać za lepszą, pojawiają się jednak problemy. Rzeczownik monotonia jest obcego pochodzenia, ale ma już długą tradycję w polszczyźnie, natomiast rzeczownik monotonność powstał na gruncie języka polskiego, jest nowszy, ale utworzony dość mechanicznie, na zasadzie podobieństwa do innych wyrazów. Można by powiedzieć, że utworzono go, nie oglądając się na to, że wyraz o takim znaczeniu już w języku istniał. W sumie przyznałabym część racji Pani (bo rzeczywiście wyraz monotonność istnieje i jest tożsamy znaczeniowo z monotonią) i Pani nauczycielce (bo uważam, że wyraz ten niepotrzebnie dubluje tradycyjny i, moim prywatnym zdaniem, ładniejszy rzeczownik monotonia).

Izabela Różycka

Napromienić czy napromieniować?

Czy poprawna formą używana w przemyśle jest napromieniowanie powierzchni światłem UV-A czy może napromienienie powierzchni światłem UV-A. Jest to nurtujący problem osób w dziedzinie badań nieniszczących. Pozdrawiam i dziękuje z góry za interpretację językową. 

W języku polskim istnieją dwa czasowniki napromienić i napromieniować. Mają one identyczne znaczenie ‚poddać coś lub kogoś działaniu promieni jonizujących’. A zatem i utworzone od nich rzeczowniki napromieniowanie oraz napromienienie mogą być używane wymiennie, zarówno wtedy, kiedy mamy na myśli samą czynność, jak i dawkę promieni jonizujących wchłoniętą przez organizm czy substancję.

Izabela Różycka

 

Nazwa mieszkańca wsi Zawady

Witam
Mam pytanie: jak nazywa się mieszkaniec Wsi Zawady: kobieta, mężczyzna. Jak zdrobnieniem można nazwać dziecko urodzone w tej wsi? Będę wdzięczna za odpowiedź.
Pozdrawiam: Ania

Mieszkaniec Zawad to zawadzianin, a kobieta z tej wsi  to zawadzianka. Jeśli chodzi o nazwy dzieci wywodzących się z jakiejś miejscowości, to tego typu określeń w języku polskim się  nie używa, ale hipotetycznie (i żartobliwie) można by np. powiedzieć *zawadzianiątko, czyli ‚młody zawadzianin’, analogicznie do kociątko, czyli ‚młody kot’, lwiątko, czyli ‚młody lew’ itp.

Izabela Różycka

Nazwa mieszkanki dawnych pogańskich Prus

Dzień dobry. Szanowni Państwo, mieszkaniec dawnych pogańskich Prus to Prus. A mieszkanka: Pruska? Bo chyba nie Prusaczka, jak z czasów Fryderyka Wielkiego? Z góry dziękując za odpowiedź, pozdrawiam Adam Molenda 

Słowniki niestety różnią się między sobą w interpretacji nazwy żeńskiej od rzeczownika Prus ‚członek ludu bałtyckiego osiadłego u schyłku starożytności i w średniowieczu na terenie Prus – krainy historycznej między dolną Wisłą a dolnym Niemnem’. „Uniwersalny słownik języka polskiego” (2003) podaje formę Prusaczka, czyli identyczną jak określenie odnoszące się do mieszkanki królestwa niemieckiego powstałego na terenie Brandenburgii i Prus Książęcych, podczas gdy „Wielki słownik poprawnej polszczyzny” (2014) informuje, że nazwy żeńskiej w pierwszym znaczeniu nie używa się. Wadą formy Prusaczka jest jej niejednoznaczność i wyraźne odniesienie do podstawy słowotwórczej Prusak, w drugim przypadku w ogóle nie możemy jednym słowem nazwać  kobiety należącej do ludu Prusów. Proponowana przez Pana forma Pruska także nie jest najzręczniejsza ze względu na jej identyczność brzmieniową z przymiotnikiem rodzaju żeńskiego. Jak widać, możliwości słowotwórcze języka polskiego w tym wypadku okazują się niewystarczające, pozostają zatem formy opisowe – mieszkanka Prus, kobieta z plemienia Prusów, członkini plemienia Prusów itp.

Izabela Różycka

nazwy mieszkańców

Witam mam pytanie
jak nazywają się mieszkańcy tych miejscowości?
1.Niemyje Ząbki
2.Swornegacie
3.Grzeczna Panna
4.Pyzdry
5.Lenie Wielkie

Słownik nazw miejscowości i mieszkańców z odmianą i poradami językowymi podaje następujące nazwy: pyzdrzanian, pyzdrzanka, swornegacianin, swornegacianka. W pozostałych przypadkach zaleca się określenia: mieszkaniec/mieszkanka Niemyj-Ząbków (wieś w woj. podlaskim), Grzecznej Panny (wieś w woj. kujawsko-pomorskim), Leni Wielkich (wieś w woj. kujawsko-pomorskim).

Katarzyna Jachimowska

 

obejrzeć czy dooglądać do końca?

Szanowni Państwo,
czy „dooglądać” jest poprawną formą trybu dokonanego czasownika „oglądać”? Wydaje mi się, że skoro istnieje osobna dokonana forma „obejrzeć” ze zmienionym tematem, należałoby mówić raczej „obejrzeć do końca”, podobnie jak mówimy np. „stało się” zamiast „zadziało się” albo rozejrzeć się” zamiast „rozglądnąć się”. Proszę o rozwianie moich wątpliwości.
Z poważaniem,
Roman Czubiński

W języku polskim dokonane lub niedokonane są czasowniki. Niedokonany czasownik pisać ma parę dokonaną napisać, podobnie jak myćumyć, robićzrobić, rysować – narysować itp. Czasem taka para tworzona jest nieregularnie, np. braćwziąć, oglądaćobejrzeć.

Forma dooglądać jest neologizmem utworzonym zapewne na wzór par czytać – doczytać, słuchać – dosłuchać, siedzieć – dosiedzieć. Czasowniki takie oprócz zmiany aspektu (z niedokonanego na dokonany) uzyskują także nowe znaczenie – wskazanie końcowej granicy odcinka czasu, w jakim przebiega dana czynność. Granica ta musi być w wypowiedzi określona, np. doczytać książkę do końca, dosiedzieć do rana itp. Czasowniki takie tworzone są regularnie, na ogół za pomocą przedrostka do-. Jeżeli mówiącemu zależy na podkreśleniu, że dotrwał do jakiegoś momentu, wykonując daną czynność, może takiego czasownika użyć, ale w przytoczonym przez Pana przykładzie lepszy byłby czasownik obejrzeć.

Warto też dodać, że taka właściwość czasownika, tzn. to, czy jest on dokonany czy niedokonany, nazywa się aspekt. Tryb jest kategorią gramatyczną czasownika i ma trzy wartości: tryb oznajmujący (np. piszę, pisałam), rozkazujący (pisz!) i przypuszczający (pisałabym).

Izabela Różycka

Od jakich słów pochodzą wyrazy: mowa, odmowa, przemowa?

Witam,
od jakiego słowa pochodzą wyrazy:mowa, odmowa, przemowa? Czy te rzeczowniki pochodzą od czasowników mówić, odmówić, przemówić? Czy od wyrazu szkoła powstał czasownik szkolić, czy odwrotnie?
Dziękuję za odpowiedź. Pozdrawiam.

Rzeczowniki mowa, odmowa i przemowa to tzw. rzeczownikowe nazwy czynności. Motywowane są przez czasowniki, odpowiednio: mówić, odmówić i przemówić (tak samo jak pisanie ← pisać, chodzenie ← chodzić, myślenie ← myśleć, śmiech ← śmiać się itp.). Pierwsze, podstawowe znaczenie takich wyrazów jest abstrakcyjne (to, że ktoś robi x, np. to, że ktoś mówi, to, że ktoś odmawia, to, że ktoś przemawia), później pojawiają się w nich często kolejne znaczenia, oznaczające pojęcia konkretne, np. mowa czy przemowa jako tekst (Ktoś wygłosił mowę). Natomiast  w parze szkoła i szkolić zależność jest odwrotna. Podstawą jest tu rzeczownik szkoła, a od niego utworzony został czasownik o znaczeniu ‚uczyć, dokształcać kogoś w określonej dziedzinie’. Oba wyrazy w tej parze mają znaczenie konkretne.

Izabela Różycka

orlanin, orlanka

Jak nazwać mieszkańca miejscowości Orle?

Nazwa mieszkańców tej miejscowości to odpowiednio orlanin i orlanka.

Bartłomiej Cieśla

Podstawa słowotwórcza i temat słowotwórczy

Czym się różni podstawa słowotwórcza od tematu słowotwórczego?

Zasadniczo są to dwa terminy oznaczające to samo, tzn. część wspólną wyrazu motywowanego i motywującego (inaczej mówiąc, tę część wyrazu motywującego, która weszła do wyrazu motywowanego). W niektórych opracowaniach przez podstawę słowotwórczą rozumie się jednak coś innego, a mianowicie wyraz motywujący. Dlatego korzystając z danego podręcznika trzeba wcześniej sprawdzić, jak definiowane jest w nim to pojęcie.

Izabela Różycka

Pollowegetarianizm czy pollotarianizm?

Dzień dobry.
Od kilku lat nękają mnie wyrazy: semiwegetarianizm, pollowegetarianizm i ichti(o)- lub pescowegetarianizm. Wegetarianizm z definicji jest bezmięsnym sposobem żywienia, czy więc użycie przedrostków pollo-, ichtio- i semi- jest w tym przypadku prawidłowe? Czy można być człowiekiem niejedzącym mięsa (każdego gatunku), jednocześnie je jedzącym (ryby, drób)? A może poprawniej byłoby użyć określeń: ichti(o)tarianizm (pescotarinizm), pollotarianizm, w ślad za fleksitarianizmem?
Bardzo proszę o rozwianie moich wątpliwości.
Z poważaniem
Sylwia Orłowska

Wszystkie wyrazy, które Pani wymieniła, niezależnie od swojej etymologii, do polszczyzny przedostały się z języka angielskiego i naśladują formy właściwe dla tego języka. Można zatem powiedzieć, że niekonsekwencja, na którą zwraca Pani uwagę powstała w jęz. angielskim, a w polszczyźnie jest kontynuowana, zapewne podobnie, jak w innych współczesnych językach, ponieważ wyrazy, o których mowa, są to tzw. internacjonalizmy.

A co do samej istoty – budowa wyrazu  semiwegetarianizm, jest prawidłowa, oznacza on bowiem częściowy wegetarianizm, czyli podstawa wegetarianizm jest tu właściwa. Co do pozostałych form oznaczających rodzaje wegetarianizmu, takich jak pollowegetarianizm, ichtiwegetarianizm, pescowegetarianizm itp., po pierwsze dość trudno byłoby ustalić, jak powinien wyglądać przyrostek tworzący nowe, być może rzeczywiście bardziej logiczne określenia (-tarianizm nie jest najszczęśliwszym pomysłem, ponieważ cząstka –tar- należy do łacińskiego wyrazu vegetarius, więc może raczej –anizm?), a po drugie, sądzę, że mają one jedną przewagę nad ichti(o)tarianizmem (pescotarianizmem), pollotarianizmem, tzn. bardziej jednoznacznie kojarzą się ze zjawiskiem, którego dotyczą, co ma znaczenie, zwłaszcza dla niewtajemniczonych. W przypadku zjawisk o tak szerokim zakresie i tak wewnętrznie zróżnicowanych, nie można oczekiwać szczególnej konsekwencji nazewniczej, co oczywiście nie przeszkadza, żeby samemu zastosować jakiś spójny i logiczny system tworzenia kolejnych określeń.

Izabela Różycka

Ponamalowywać

Witam, potrzebuję wyjaśnienia, czy istnieje forma ponamalowywał rysunki, podobnie jak pozamalowywał rysunki? Dziękuje bardzo.

Od niedokonanego czasownika malować za pomocą rozmaitych przedrostków można utworzyć liczne czasowniki dokonane. Wśród nich wyróżniamy tzw. czyste pary aspektowe, czyli czasowniki różniące się od wyrazu podstawowego tylko innym sposobem przedstawienia sytuacji (jako skończonej, a nie trwającej), np. namalować, pomalować, umalować czyli ‚skończyć malować’ oraz takie czasowniki, w przypadku których przedrostek, oprócz zmiany aspektu, zmienia także nieco znaczenie nowych wyrazów (zamalować ‚całą powierzchnię’, domalować ‚dodać, malując’, przemalować ‚zmienić, malując’, podmalować ‚trochę’, itp). Od tych ostatnich można dalej tworzyć kolejne czasowniki, np. zamalowywać, domalowywać, przemalowywać, podmalowywać, natomiast od tych pierwszych takich form się nie tworzy – nie ma czasowników *namalowywać, *umalowywać czy *pomalowywać. Skoro nie ma takich czasowników, to nie jest także możliwa forma utworzona od nich za pomocą kolejnego przedrostka.

Warto także zwrócić uwagę, że takie czasowniki jak pozamalowywać, chociaż utworzone zgodnie z regułami słowotwórczymi i poprawne, są dość kłopotliwe ze względu na długość i skomplikowaną budowę. Zdecydowanie łatwiej i lepiej byłoby używać form prostszych, np. Zamalował rysunki.

Izabela Różycka

Ponownie o kamienowaniu

Ja jeszcze w sprawie „kamienowania”, które to słowo często powtarza się w prasie. Przeczytałam Państwa odpowiedź na jego temat na tej stronie, ale nie do końca rozumiem to wyjaśnienie… Czytam regularnie prasę od jakichś 40 lat i mam wrażenie, że dawniej używano jednak formy „kamieniować”, która mnie wydaje się bardziej logiczna. No bo przecież mówimy „skamieniały”, nie „skamienały, „kamieniarz”, nie „kamienarz”, „skamienielina”, itd.
Skąd zatem ten wyjątek z „kamienowaniem”??? Będę wdzięczna za odpowiedź. Pozdrawiam, Bożena K.  

Forma kamienować z dzisiejszego punktu widzenia jest wyjątkowa. Jest ona wynikiem historycznego rozwoju tego wyrazu. W języku prasłowiańskim podstawowy wyraz tej rodziny brzmiał *kamy, a jego dopełniacz to *kamene (z twardym n). Od formy dopełniacza tworzone były kolejne słowa, np. prasłowiański czasownik *kamenovati (również z twardym n). Współczesna polszczyzna, podobnie jak inne języki słowiańskie kontynuuje tę dawną postać czasownika, mimo że w rzeczowniku, w wyniku rozmaitych zmian strukturalnych i fonetycznych n wymieniło się na ń.

Forma kamieniować rzeczywiście pojawia się czasem w tekstach w wyniku skojarzenia z dzisiejszą postacią rzeczownika, ale norma języka polskiego zawsze akceptowała jedynie historycznie uzasadnioną kamienować.

Izabela Różycka

przełączać czy *przełanczać?

Mam pytanie jak należy napisać ,przełączać, przełanczać. Proszę o pomoc.

Od dokonanego czasownika przełączyć tworzy się tzw. wtórny niedokonany czasownik w formie przełączać, tzn. z zachowaniem samogłoski nosowej ą (o nosowe).  Zamiana rdzennej samogłoski o na a (np. wykończyć : wykańczać) występuje wtedy, kiedy jest to samogłoska ustna.

Izabela Różycka

Przymiotnik od nazwy miejscowej Nawra

Mieszkam w Nawrze (od: Nawra), zatem odwiedzam ‚nawrzański’ czy ‚nawrzyński’ cmentarz?
Dziękuje i pozdrawiam!!

Przymiotnik od nazwy miejscowej Nawra brzmi nawrzański.

Izabela Różycka

przymiotnik od Psie Pole

 

Dzień dobry. Zastanawiam się na postacią przymiotnika utworzoną od nazwy wrocławskiej dzielnicy Psie-Pole. Psiepolowy czy raczej psiepolski – która forma jest poprawna? Pozdrawiam

Od tej nazwy nie tworzy się przymiotnika ani nazwy mieszkańców. Proszę zwrócić uwagę na pisownię – poprawnie: Psie Pole.

Katarzyna Jachimowska

Przymiotnik od rzeczownika bóbr

Dzień dobry!

Szukamy z koleżanką najlepszego przymiotnika od słowa „bóbr”. Jaka będzie najlepsza nazwa dla polany – „bobrowa”, „bobrza”?

Obie wymienione przez Pana formy przymiotnika są poprawne. W nowszych słownikach przeważa ta pierwsza, co zapewne wynika z jej wyrazistości i braku wymiany głoski r na rz, jednak obie są historycznie uzasadnione i można ich używać.

przymiotnik od słowa wolontariat

Jak brzmi przymiotnik od słowa ‚wolontariat’?

Szanowna Pani,

możliwe są przynajmniej trzy warianty, tj. wolontaryjny, wolontariacki, wolontariatowy. Żaden z nich nie jest notowany w słownikach języka polskiego, co pokazuje, że jak dotąd trudno o normatywne rozstrzygnięcie tego problemu. Wszystkie wymienione przeze mnie formy zbudowane są poprawnie (za pomocą sufiksów –yjny, -cki, -owy, w pierwszym dochodzi do skrócenia tematu), przy czym drugi wydaje się najpowszechniejszy. Na tę chwilę trudno jednoznacznie stwierdzić, któremu z przymiotników należałoby dać pierwszeństwo – z pewnością zdecyduje o tym zwyczaj językowy.

Łączę pozdrowienia –
Bartłomiej Cieśla

 

 

Przymiotniki od nazw miejscowych Szczytno, Szczytna i Ose.

Dzień dobry,
Jakie powinny być nazwy ulic? Jeżeli jest miejscowość Szczytniki, to mamy ulicę Szczytnicką. A jeżeli jest miejscowość Szczytno, to ulica……, a jeśli Szczytna, to ulica …… A jaką nazwę będzie miała ulica do miejscowości Ose?
Z góry dziękuje za odpowiedź.

Przymiotnik od nazwy miejscowej Szczytna to szczycieński, a zatem ulica nazywać się będzie Szczycieńska. Od nazwy Szczytno można utworzyć przymiotnik na dwa sposoby: również szczycieński albo szczytnowski. Ulica do miejscowości Ose powinna się nazywać Oska. Warto także pamiętać, że są to formy oficjalne. Wśród mieszkańców danej okolicy mogły się utrwalić inne formy przymiotników od tych nazw miejscowych i takie mogą być używane w kontaktach nieoficjalnych.

Izabela Różycka

Saunamaniak czy saunomaniak?

Która forma jest słowotwórczo poprawna: saunomaniak czy saunamaniak? Istnieje wyraz „saunamistrz” („saunamajster”), więc wiele osób używa przez analogię formy z -a-, mimo że jako interfiks w polszczyźnie częściej występuje -o-. A gdyby to był zrost, to w ogóle powinno być saunymaniak 🙂 Pozdrawiam serdecznie!

Gdyby wyraz, o który Pan pyta, został utworzony na gruncie języka polskiego, wówczas rzeczywiście powinien mieć taką formę, jaką Pan podał, tzn. z wrostkiem -o-, który występuje wtedy, kiedy tworzymy złożenia z pierwszym członem imiennym (rzeczownikiem, przymiotnikiem). Ponieważ jednak termin ten występuje na wielu obcojęzycznych stronach internetowych (niemieckich, angielskich fińskich), dlatego można przypuszczać, że jest to raczej tzw. zapożyczenie leksykalne właściwe, tzn. wyraz ten został przejęty w całości z któregoś z tych języków. Ponieważ niewiele różni się od hipotetycznego polskiego neologizmu i jest zrozumiały, łatwo jest akceptowany przez kolejnych użytkowników, co oczywiście nie oznacza jego poprawności. Andrzej Markowski, autor Wielkiego słownika poprawnej polszczyzny, wymienia wśród błędów słowotwórczych taki, który polega na używaniu wyrazów zbudowanych niezgodnie z polskimi modelami słowotwórczymi i z takim przypadkiem mamy tu do czynienia.

Izabela Różycka

Skąd się wzięła nazwa ,,posiłek,,?

skąd się wzieła nazwa ,,posiłek,,?

Rzeczownik posiłek został utworzony od czasownika posilać się/posilić się ‚(z)jeść coś, zaspokoić głód’ i oznacza po pierwsze to, co jest jedzone, pożywienie (np. lekkostrawny posiłek, godziny wydawania posiłków w stołówce), a po drugie ‚jedzenie czegoś’ (np. Posiłek nie trwał długo.)

Izabela Różycka

Skrótowiec PKO

Chciałam prosić o wyjaśnienie, jakim rodzajem skrótowca jest skrót PKO. Pozdrawiam, Aleksandra Wawszczyk 

PKO to tzw. literowiec. Skrótowce tego rodzaju powstają z pierwszych liter nazwy wielowyrazowej, czytamy go zatem pe-ka-o, z akcentem padającym na ostatnią sylabę. Warto też zwrócić uwagę, że skrótowce i skróty, mimo podobnej nazwy nie mają ze sobą wiele wspólnego. Skrótowce to są rzeczowniki powstałe z pierwszych liter, głosek lub części wyrazów tworzących nazwę wielowyrazową, podczas gdy skróty, to skrócony sposób zapisywania często używanych w tekstach wyrazów. Nie można zatem używać tych wyrazów jako synonimów.

Izabela Różycka

stopniowanie przymiotników

znajoma ma czworo dzieci . córka 20 lat, syn 15 lat, syn 10 lat i córka 5 lat . opisując córkę 5 letnią pisze – moja najmłodsza córka . i moje pytanie czy ta forma jest poprawna ? bo moje zdanie jest takie że powinno być moja młodsza córka bo ma dwie córki ale dużo osób twierdzi że obie są poprawne tłumacząc że najmłodsza oznacza najmłodsze dziecko . proszę o wyjaśnienie . pozdrawiam

Ma Pan rację – powinno być: moja młodsza córka lub moje najmłodsze dziecko, co wynika z relacji między stopniem równym, wyższym i najwyższym. Superlativus oznacza większe natężenie cechy przedmiotu w zbiorze ponadwuelementowym. Z drugiej strony trzeba zaznaczyć, że relacja semantyczna pomiedzy stopniem równym a wyższym może być skomplikowana, szczególnie w przypadku przymiotników parametrycznych. Na marginesie – proponuję zwrócić uwagę na interpunkcję i ortografię przesłanego do poradni tekstu, który pisany jest przecież w języku polskim.

Katarzyna Jachimowska

tomaszowianin czy tomaszowiak?

Witam
Jestem pracownikiem Urzędu Miasta w Tomaszowie Mazowieckim planujemy wprowadzenie karty mieszkańca. Proszę o informację, która nazwa karty będzie prawidłowa:
„Karta Tomaszowianina” czy „Karta Tomaszowiaka”.
Dziękuję
Pozdrawiam
Robert Urbański

Wszystkie opracowania poprawnościowe podają jako jedyną formę tomaszowianin. Formy z przyrostkiem -ak są bardziej typowe dla nazw mieszkańców krajów, np. Polak, Austriak, Bośniak i regionów czy krain geograficznych, np. Kujawiak, Podlasiak, Sybirak, Ślązak. Kiedy przyrostka -ak używa się w celu utworzenia nazwy mieszkańca miasta, wówczas nadaje on jej charakter potoczny (por. pot. warszawiak – oficj. warszawianin). Za pomocą przyrostka -ak tworzy się neutralne stylistycznie nazwy mieszkańców tylko od takich nazw miast, których budowa nie pozwala na utworzenie nazwy mieszkańca za pomocą przyrostka -anin, ponieważ spowodowałoby to powstanie grup głosek trudnych do wymówienia, np. Poznań – *poznanianin.

Warto też pamiętać, że nazwy mieszkańców miast, wsi, osad, osiedli i dzielnic miast piszemy małą literą.

Izabela Różycka

ulica Radomyślska czy Radomyska?

Szanowni Państwo,

mam dość nietypowe pytanie, dotyczące nazwy ulicy.
Mieszkam na ulicy Radomyślskiej. Ostatnimi czasy jedna z mieszkanek (podkreślę, że ta ulica wpisana została do rejestru około 50 lat temu) wystosowała list otwarty, w którym notuje, że nazwa ta jest niepoprawna i prosi o zmianę na: Radomyską.

Zainteresowana sprawą, chciałam dopytać, czy nazwa „Radomyślska” może być rzeczywiście traktowana jako błędna?

Wystosowana prośba o zmianę nazwy ulicy jest zasadna. Poprawna forma przymiotnika utworzonego od rzeczownika Radomyśl powinna brzmieć radomyska, a w związku z tym i nazwa własna powinna przybrać formę Radomyska (tak jak Przemyśl – przemyska). W tworzeniu przymiotników od rzeczowników zakończonych  grupą spółgłoskową,  po dodaniu przyrostka –ski dochodzi do redukcji tej grupy. Za zmianą nazwy ulicy przemawiają też względy brzmieniowe – obecna w Radomyślskiej zbitka czterech spółgłosek jest trudna do wymówienia.

Katarzyna Jachimowska

Uspokajać czy uspakajać raz jeszcze

Dzień dobry,
chciałabym nawiązać do Państwa porady dotyczącej pisowni czasownika niedokonanego od „uspokoić”.
Pani Izabela Różycka stwierdza, że jedyną poprawną formą tego czasownika jest „uspokajać”.
Jednak Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego potwierdza, że forma „uspakajać” jest równie poprawna.
Kto zatem ma rację?
Dla mnie profesor Doroszewski jest autorytetem, a nie Pani Różycka.
Proszę zatem o sprostowanie.
Dziękuję i pozdrawiam

Cieszą mnie dwie wynikające z Pani listu sprawy. Pierwsza, że odpowiedzi w naszej poradni Panią interesują, a kiedy ma Pani wątpliwości, samodzielnie zgłębia Pani dane zagadnienie. Druga natomiast, że obie uznajemy niekwestionowany autorytet prof. Witolda Doroszewskiego. Kiedy jednak na autorytet danej osoby się powołujemy, warto uważnie przeczytać, co ta osoba na dany temat napisała. We wspomnianym przez Panią Słowniku języka polskiego rzeczywiście jest hasło USPAKAJAĆ, jednak po tym wyrazie nie ma opisu gramatycznego ani wymienionych znaczeń, jak w normalnym haśle słownikowym, jest natomiast zamiast tego odsyłacz do hasła USPOKAJAĆ. Oznacza to, że autorzy słownika tę ostatnią formę uważają za reprezentującą ten czasownik. Następnie podane są nieliczne przykłady użycia czasownika w postaci uspakajać pochodzące z utworów Kraszewskiego, Mickiewicza, Prusa itp. czyli pisarzy i poetów z XIX wieku. Tym samym stwierdza się w słowniku, że forma uspakajać czasem pojawiała się w tekstach polskich pisarzy z tego właśnie okresu. Nie ma tam natomiast przykładów użycia takiego czasownika z tekstów współczesnych. Rozumieć to także należy w ten sposób, że formę, której poprawność rozważamy, umieszczono w słowniku ze względu na autorytet kulturalny, jakim wymienieni autorzy są w polskiej literaturze.

Nie ulega jednak wątpliwości, że dziewiętnastowieczna polszczyzna nie może stanowić podstawy do rozstrzygnięć poprawnościowych dotyczących języka z drugiej połowy XX, czy pierwszej  XXI wieku. Tak właśnie rozumiał to Witold Doroszewski. Kiedy bowiem zajrzymy do innego opracowania tego samego autora, czyli Słownika poprawnej polszczyzny (wydanego po raz pierwszy w 1973 roku), znajdziemy jednoznaczne sformułowanie, że forma uspakajać jest niepoprawna. To stanowisko podtrzymują także i to w sposób zdecydowany i wyraźny słowniki ogólne języka polskiego i poprawnościowe przedstawiające rozstrzygnięcia obecnie obowiązującej normy językowej.

Izabela Różycka

Wracać czy wracać się?

Dzień dobry
Z moją żoną od zawsze prowadzimy wojenkę na temat sformułowania ‚wracać się’. Czy można powiedzieć: ‚Muszę się wrócić po klucze’, ‚Wrócę się, bo nie wiem czy wyłączyłem żelazko’ czy należy powiedzieć ‚Muszę wrócić po klucze’, ‚Wracam, bo nie wiem czy wyłączyłem żelazko.’
Czy zaimek zwrotny ‚się’ można używać w formie wracać się, czy jest to błąd językowy? 

Jeżeli używamy tego czasownika w znaczeniu: ‚nie dotarłszy do celu, zjawiać się znowu w miejscu, z którego się wyszło’, czyli takim, jak w wymienionych przykładach, wówczas obie formy są poprawne, tyle że ta z zaimkiem się ma charakter potoczny, czyli mniej staranny. A zatem, jeśli chcemy powiedzieć coś ładnie, to wystarczy samo wrócić, np.: Muszę wrócić po klucze; Wrócę, bo nie wiem, czy wyłączyłem żelazko itp.

Izabela Różycka

Wyrazy utworzone od czasownika kazać

Czy od wyrazu mur powstał czasownik murować, a dla wyrazów przekazać, pokazać, rozkazać czy podstawowym wyrazem jest kazać?
Dziękuję za odpowiedź. 

Ponieważ zgodnie z zasadami poradni, odpowiedzieć mogę tylko na jedno pytanie, a zatem: prasłowiański czasownik *kazati znaczył : 1. ‚umożliwić widzenie, oglądać, pokazać’, 2. „mówić, głosić; polecać, rozkazywać’. A zatem współczesny czasownik kazać stanowi podstawę wymienionych przez Panią wyrazów, a także wielu innych derywatów przedrostkowych, takich jak nakazać, okazać, skazać, ukazać, wskazać, wykazać, zakazać itp. Kontynuują one, jak widać oba pierwotne znaczenia – pierwsze: pokazać, okazać, ukazać, wskazać, wykazać, drugie: rozkazać, nakazać, skazać, zakazać.

Izabela Różycka

Zwizualizować

Dzień dobry,

czy wyraz „zwizualizować” jest poprawną formą od „wizualizować”?

z poważaniem
Marek Borysewicz

Współczesna polszczyzna tak szybko przejmuje tzw. internacjonalizmy, czyli wyrazy międzynarodowe i tworzy od nich nowe formy, że drukowane słowniki nie odnotowują wielu spośród nich, które w tekstach już występują. Tak właśnie jest w odniesieniu do wyrazu o który Pan pyta. Jedynym źródłem, które zawiera jego niedokonaną podstawę, czyli czasownik wizualizować jest Internetowy słownik języka polskiego. Formy czasownika dokonanego zwizualizować nie potwierdza na razie żaden słownik ani poradnik. W Korpusie języka polskiego odnotowany jest on też tylko 2 razy. A zatem jest to innowacja językowa nie posiadająca jeszcze aprobaty normatywnej, a to oznacza, że nie można odpowiedzieć twierdząco na pytanie, czy jest ona poprawna. Nie można także uznać jej za błąd, ponieważ czasownik ten zbudowany jest zgodnie z zasadami słowotwórstwa, a zatem taka postać jest możliwa. Na ostateczne ustalenie tej kwestii trzeba zatem poczekać.

Izabela Różycka

Varia

?

 

 

 

Sz. Państwo,
Jakiego rodzaju (np. ustępstwa)są poniższe zdania, które mają kontrast między zdaniem głównym i podrzędnym.
1)Jeśli nawet dużo się uczyłem, nie zdałem.
2)Kiedy nawet dużo się uczyłem, nie zdałem.
3)Chociaż nawet dużo się uczyłem, nie zdałem.

Serdecznie pozdrawiam

Prawdopodobnie chodzi Panu o rodzaj zdań podrzędnych. Niestety, nie jestem w stanie udzielić satysfakcjonującej  odpowiedzi. Zdania są tak niepoprawne, że określanie w tej sytuacji ich typu mija się z celem.

Katarzyna Jachimowska

 

?

Czy poprawne są wyrażenia: przybyć na obszar kalifatu, reżim sankcyjny działania zorientowane na?

W poradni możemy odpowiadać tylko na jedno pytanie. Wynika to z konieczności zakwalifikowania odpowiedzi do określonej kategorii. Proszę zdecydować, na które pytanie mamy odpowiedzieć albo podzielić je na 3 osobne pytania.

Izabela Różycka

?

Drodzy Państwo!
Czy zdanie ” Atom jest kotem pana Witka” jest poprawne?
Anna Hahn 

Tak.

‚miód tajony’ w utworze T. Lenartowicza

Proszę o wytłumaczenie znaczenia zwrotu „miód tajony”, który został użyty w wierszu Teofila Lenartowicz.
Z poważaniem,
Barbara Sienkiewicz 

Znaczenia słowa ‚tajony’ warto poszukać w słowniku etymologicznym: tajać to tyle co ‚topić się, topnieć, zmieniać się w płyn’, natomiast tajić, taje to ‚gotować pod przykrywką na małym ogniu’. Można więc przypuszczać, że w wierszu T. Lenartowicza chodziło o rozpuszczony, gorący miód.

Miód tajony i opłatek –
Wtedy sobie dosich latek
Powinszujem, i niezmiennej
Wesołości i swobody,
Nade wszystko świętej zgody.

Agnieszka Wierzbicka

‚pisze’ czy ‚jest napisane’?

Mam pytanie, która forma jest prawidłowa a mianowicie „tutaj pisze”, czy „tutaj jest napisane” (a może obie formy są dopuszczalne). Byłbym wdzięczny za rozwianie nurtującego mnie problemu.
Kłaniam się nisko
Jakub

Panie Jakubie,
pierwszy zwrot ‚tutaj pisze’ wskazywałby na czas teraźniejszy, stąd też jego użycie w odniesieniu do czynności już zakończonej – a z taką niewątpliwie mamy w tej sytuacji do czynienia – uznaje się w starannej polszczyźnie za niepoprawne. W opisanej przez Pana sytuacji powinniśmy używać zwrotu ‚tutaj jest napisane’.

Pozdrawiam serdecznie
Agnieszka Wierzbicka

„dziękuję” jako odmowa

Szanowni Państwo,

uprzejmie proszę o opinię na temat wyrażenia „dziękuję” jako odmowy.

Z poważaniem,
Marek Kociński

Słowo „dziękuję” jest delikatną i kulturalną formą odmowy – za jego pomocą sygnalizujemy odbiorcy, że jesteśmy wdzięczni za złożoną propozycję. Jak podkreśla Małgorzata Marcjanik, wskazanego zwrotu używamy zwykle w odpowiedzi na propozycje kulinarne, często uzupełniając go partykułą nie. Odmowę wyrażoną w taki sposób można dodatkowo umotywować, wskazując na jej powód.

Bartłomiej Cieśla

„Wydarzenia w Polsce w roku 1990” czy „Wydarzenia w Polsce z roku 1964”

Mam pytanie, czy poprawna jest forma „Wydarzenia w Polsce w roku 1990” czy „Wydarzenia w Polsce z roku 1964”? Proszę o wyjaśnienie.

Obie wersje są poprawne, choć w pierwszym zdaniu („Wydarzenia w Polsce w roku 1990”) brakuje czasownika. Mówimy bowiem, że „coś się DZIEJE W określonym roku”. Zdanie powinno zatem brzmieć: „Wydarzenia, które odbyły się/miały miejsce w Polsce w 1990 roku” (szyk wyrazu „rok” nie ma znaczenia, choć w tekście powinien być używany konsekwentnie – przed datą albo po niej). Zdanie pierwsze jest tym samym bardziej precyzyjne, bo wskazuje na miejsce danych wydarzeń oraz na ich czas. Z kolei drugie zdanie („Wydarzenia w Polsce z 1964 roku”) mniej koncentruje się na określonych wydarzeniach, a bardziej na sytuacji Polski, która miała miejsce w 1964 roku.

Pozdrawiam

Anna Sokół-Klein

*

To nie jest pytanie z zakresu poprawności językowej, a na takie tylko odpowiadamy.

Katarzyna Jachimowska

18 lat a pełnoletność

Potrzebuję potwierdzenia w zasadzie oficjalnie:)
Czy od 18 roku życia znaczy to samo co od ukończonego 18 roku życia, to samo co od 18 lat i to samo co być pełnoletnim?, czy od 18 roku życia to jednak czas miedzy 17 a 18 urodzinami?
Moim zdaniem to ostatnie ale bardzo powszechnie spotykam się z użyciem w tych poprzednich formach i interpretacją dowolną;)

Dzień dobry,
trudno jest nam jednoznacznie rozstrzygnąć postawione pytanie, bowiem ma ono podłoże prawne. W związku z tym proponowałabym zadać je na portalu/forum prawniczym.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

adiustacja tekstu

Dzień dobry! Chciałam zapytać, czy zdanie napisane jest poprawnie: „Nasza reprezentacja nie tylko znacznie pomogła w uwolnieniu Pani Baśni(wszystkie dobrze wykonane zadania prowadziły do tego szczytnego celu), ale także zajęła zaszczytne II miejsce na podium.”
Pozdrawiam. Karolina Górnicka

Jeżeli chodzi tylko o pisownię (ortografię), jak to Pani ujęła w pytaniu, to wszystko jest w porządku.  Jeżeli bierzemy pod uwagę edycję tekstu, to należałoby oddzielić spacją wyraz Baśni od następującego po nim nawiasu. Zdecydowanie niezręczne jest natomiast dwukrotne użycie przymiotnika o takim samym brzmieniu (szczytny cel – zaszczytne miejsce). Jeżeli tekst przeznaczony jest dla dzieci, warto by też unikać form takich jak znacznie pomogła. Lepiej byłoby sformułować to jak najprościej, np. bardzo pomogła.

Izabela Różycka

algebra obwiednia

Szanowni Państwo,

Jestem matematykiem – i tego przedmiotu dotyczy moje pytanie. W terminologii matematycznej w języku angielskim występuje pojęcie enveloping algebra, które jest tłumaczone na język polski jako „algebra obwiednia”. I moje pytanie brzmi – słowo „obwiednia” jest w tym przypadku rzeczownikiem czy przymiotnikiem? Odmienia się zatem „algebry obwiedni” czy „algebry obwiedniej”? Wydaje mi się, że bardziej naturalną formą dla przymiotnika byłoby słowo „obwodząca”

Algebra to wyraz, który łączy się przymiotnikiem (algebra symetryczna, tensorowa, zewnętrzna, grupowa) lub rzeczownikiem (algebra Clifforda, algebra Kleene’ego, algebra Liego), przy czym w drugim wypadku członem podrzędnym jest nazwa własna. Z całą pewnością nie byłoby rozwiązaniem standardowym tworzenie analogicznych terminów przy wyzyskaniu dwóch specjalistycznych jednostek mających status wyrazów pospolitych.

Wydaje się zatem, że obwiednia to w przytoczonym przez Pana wariancie nazwa przymiotnikowa, mająca nawiązywać do czasownika obwodzić – obwieść ‘otoczyć czymś dookoła’ (przymiotnikowy charakter ma też pierwszy człon terminu angielskiego). Problem w tym, że forma obwiedni nie jest notowana w żadnym współczesnym słowniku języka polskiego, a więc stanowi innowację językową, moim zdaniem – niemającą funkcjonalnego uzasadnienia. Powody tego są dwa: po pierwsze, zakorzenione są w polszczyźnie słowa, które oddają taki sam lub podobny sens, np. obwodzący czy obejmujący; po drugie, propozycja, by użyć takiej formy w strukturze podanego wyrażenia rodzi dwuznaczność, a przecież terminy powinny być precyzyjne i systemowe, a więc zgodne z tradycją nazewniczą. Obwiednia bowiem to tradycyjnie rzeczownik oznaczający ‘figurę mającą wspólny punkt styczności i styczną z każdą figurą należącą do danej rodziny krzywych’. Znaczenie to znajdujemy w słowniku języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego. Autorzy leksykonu notują też przymiotnik od tej nazwy: nie obwiedni, a obwiedniowy.

Bartłomiej Cieśla

analiza treści zdania

W decyzji o stwierdzeniu przygotowania zawodowego do pełnienia samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie napisano:
Obywatel A.Ż. jest upoważniony do:
1.kierowania, nadzorowania i kontrolowania budowy i robót, kierowania i kontrolowania wytwarzania konstrukcyjnych elementów sieci i instalacji, oraz oceniania i badania stanu technicznego w zakresie sieci wodociągowych, kanalizacyjnych i cieplnych uzbrojenia terenu, oraz instalacji sanitarnych o powszechnie znanych rozwiązaniach konstrukcyjnych,
2.sporządzania w budownictwie osób fizycznych, projektów instalacji sanitarnych o powszechnie znanych rozwiązaniach konstrukcyjnych i schematach konstrukcyjnych.

Uprzejmie proszę o analizę treści – przy literalnym czytaniu powyższego zdania – zakresu uprawnień, określonych w pierwszym jego punkcie.
Czy sformułowanie „o powszechnie znanych rozwiązaniach konstrukcyjnych” odnosi się do całości poprzedzających je zapisów  z  danego punktu, czy powiązane jest tylko ze sformułowaniem z  ostatniej części zdania: „instalacji sanitarnych”.

Dzień dobry,
analizując podany fragment jestem skłonna uznać, że odnosi się on jedynie do ostatniej części zdania, tj. „instalacji sanitarnych”. Wskazywać może na to zarówno użycie przecinka, jak i spójnika.

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

Analiza wyrazu szczęśliwość

Dzień dobry,
Mam problem związany z podziałem wyrazu „szczęśliwość” na formant i wyraz podstawowy.
Dziękuję za odpowiedź

Przypominam, że w poradni nie pomagamy w przygotowywaniu prac domowych i innych tego typu opracowań. Wyjątkowo podpowiem, że jest to rzeczownik abstrakcyjny motywowany przez przymiotnik szczęśliwy. Teraz proszę znaleźć część wspólną obu wyrazów – to będzie temat słowotwórczy, a następnie wskazać, jakimi cechami różni się wyraz szczęśliwość od wyrazu szczęśliwy. Ta różnica, to będzie formant.

Izabela Różycka

Błąd czy wypowiedź niefortunna?

Dzień dobry, mam pytanie bardzo mnie to gryzie. Czy poprawne jest powiedzenie: ,,Czy możemy usiąść razem?” Pyta osoba osobę siedzącą przy stole. Chodzi o ten sam stół. Wydaje mi się, że jest to błąd, bo ta druga już siedzi a usiądzie tylko ta pierwsza. Czy też pytanie:,,Czy mogę usiąść razem z tobą?” jest poprawne. Czy czasem nie ma tu pluralis modestiae?

Pluralis modestiae to liczba mnoga używana w tekstach naukowych, publicystycznych i artystycznych zamiast liczby pojedynczej, mająca podkreślić powszechność, anonimowość wypowiedzi, usuwająca osobę autora na plan dalszy. A zatem nie mamy do czynienia z taką formą w potocznej rozmowie, kiedy nadawca wypowiedzi jest w oczywisty sposób określony, bo fizycznie obecny. Natomiast jeżeli chodzi o przytoczoną przez Pana wypowiedź, to jest ona poprawna pod względem językowym, chociaż w opisanej sytuacji trochę nielogiczna. Trudno tu zatem mówić o błędzie, raczej o nietrafności, niefortunności użytej formy językowej.

Izabela Różycka

co jest podmiotem?

Szanowni Państwo,
chciałabym zapytać o podmiot w zdaniu: Jedynym sposobem kontaktu jest telefon. Czy podmiotem będzie telefon, czy nie będzie tu podmiotu?
Z góry dziękuję za odpowiedź
Anna S.

Zadane przez Panią pytanie nie dotyczy zagadnień poprawnościowych związanych stricte z kulturą języka, nie mogę więc udzielić na nie odpowiedzi. Proponuję zapoznać się z budową i znaczeniem orzeczenia słowno-imiennego – wtedy na pewno znajdzie Pani właściwą odpowiedź.

Łączę pozdrowienia

Bartłomiej Cieśla

Części mowy

Czy w kontekście – W 1999r wielosobowe międzynarodowe jury wybrało dwadzieścia sześć samochodów spośród czternastu tysięcy modeli zgłoszonych do konkursu na samochód stulecia.
czy wielosobowe występuje tutaj jako liczebnik ?
czy stulecia występuje tutaj jako rzeczownik?
jaka cześcią mowy jest spośród?

Wyraz wieloosobowe to przymiotnik, stulecie – rzeczownik, spośród – przyimek.

Izabela Różycka

części zdania

Jakimi częściami zdania są wyrazy w zdaniu: „Janek w przyszłości chciałby zarabiać bardzo dużo pieniędzy.” ? Jak narysować jego wykres?

W poradni językowej udzielamy porad. Trudno za taką nazwać informację o tym, jaką funkcję w zdaniu pełnią jego składniki, a tym bardziej pisać o relakcjach składniowych między nimi – rysować wykres (!) Wyjątkowo podaję: Janek – podmiot, chciałby zarabiać – orzeczenie złożone (czasownik modalny+bezokolicznik), dużo pieniędzy – dopełnienie, w przyszłości – okolicznik czasu,bardzo – okolicznik miary.

Katarzyna Jachimowska

Czy istnieje skrótowiec DEN?

Na gazetce ściennej w szkole pojawił się napis ” Wszystkiego najlepszego z okazji DEN”. Czy można zastosować taki skrót? Czy taki skrót w ogóle istnieje?

Przede wszystkim nie mamy tutaj do czynienia ze skrótem, czyli skróconym sposobem zapisywania pewnych wyrazów, tylko ze skrótowcem, tj. rzeczownikiem utworzonym z pierwszych liter, głosek lub sylab nazwy wielowyrazowej. W przypadku przytoczonej formy byłby to tzw. głoskowiec, podobnie jak GUS, ZUS, NIK, PiS, NOT, MEN itp. Skrótowca DEN nie notuje jednak żaden słownik, zatem w polszczyźnie ogólnej forma taka nie występuje. Być może funkcjonuje ona w środowiskowym języku nauczycieli, jednak i w takim przypadku do jej użycia w zacytowanym tekście można mieć sporo zastrzeżeń. Po pierwsze skrótowce o takiej budowie (kończące się na spółgłoskę) są odmienne. A zatem ciągle hipotetyczna, ale gramatycznie poprawna forma, musiałaby brzmieć: … z okazji DEN-u. Po drugie, stosowanie skrótowca w takim gatunku wypowiedzi, jakim są życzenia i to w dodatku wtedy, kiedy nazywa on tak ważny element wypowiedzi jak powód składania owych życzeń, wydaje się niestosowne. Życzenia, także te o charakterze oficjalnym, nie powinny zawierać elementów skracających wypowiedź, bo składane pośpiesznie nie robią dobrego wrażenia. Ponadto  skrótowiec zastosowany w tekście nadaje mu charakter urzędowy, co pozostaje w sprzeczności z charakterem tego gatunku wypowiedzi wyrażającego grzeczność, życzliwość, serdeczność itp.

Izabela Różycka

Czy można coś zrobić o dwóch godzinach?

Szanowni Państwo, czy można powiedzieć na przykład – Zadzwoniłem do niego o dwóch godzinach – jeśli zadzwoniłem dwa razy w jednym dniu, na przykład o 9.00 i o 17.00. Dziękuję za odpowiedź. Z wyrazami szacunku

Nigdy nie spotkałam się z tego rodzaju połączeniem, nie odnotowują go też żadne słowniki. Wszystkie połączenia przyimka o z rzeczownikiem w miejscowniku i liczebnikami, oznaczające czas, odnoszą się do wydarzeń jednorazowych. Treść, o którą chodzi w podanym przez Pana przykładzie należałoby raczej wyrazić jako: Zadzwoniłem do niego dwa razy – o 9.00 i 17.00; Zadzwoniłem dwukrotnie ….; Zadzwoniłem o 9.00 i ponownie o 17.00 itp.

Izabela Różycka

Czy można kupić rower u pośrednika?

Dzień dobry
Proszę o zdanie odnośnie słowa kupić.
Mianowicie powiedzieć kupiłem sobie rower w sklepie x oznacza, że to ja go upiłem w sklepie x.
Natomiast proces kupna odbył się przez pośrednika, który wpierw zapłacił za mnie a potem ja mu oddałem pieniądze.
Słownik mówi, że kupić oznacza nabyć coś za pieniądze.
Czy jest to poprawne(powiedzieć, że to jak upiłem rower w sklepie) jeżeli został kupiony przez pośrednika.

Dzień dobry,
czasownik kupić oznacza ‚nabycie/nabywanie czegoś po pewnej cenie’, co nie wyklucza kupowania roweru od innej osoby niż producent czy właściciel (w tym wypadku pośrednika). Tym samym w zdaniu kupiłem rower u pośrednika nie pojawia się błąd.
Ponadto polszczyźnie nie ma czasownika, który określałby wskazaną w pytaniu czynność.

Agnieszka Wierzbicka

Czy nick Ultra_rozdupcator jest wulgarny?

Witam

Moje pytanie jest może dość nietypowe ma jednak dla mnie bardzo duże znaczenie.
w pewnym portalu mój nick : Ultra_rozdupcator został uznany za wulgarny . Dodam że został uznany po prawie 2 latach, w których wielokrotnie kontaktowałem się z administracją tego portalu i nigdy nie było z tym żadnych problemów. Uważam że decyzja o blokadzie tego nicku została narzucona z powodów osobistych. Dlatego prosiłbym o opnię czy nick Ultra_rozdupcator można uznać za wulgarny.

z góry dziękuję za odpowiedź i pozdrawiam !

Niezwykle trudno jest mi odpowiedzieć na Pana pytanie jednoznacznie. Są bowiem w polszczyźnie takie sfery, które poddają się jedynie indywidualnemu wyczuciu każdemu z użytkowników języka – i taka jest właśnie opisana przez Pana sytuacja. Dla jednej osoby nick Ultra_rozdupcator nie jest wulgarny i jest swoistą – typową dla tego typu internetowych określeń – grą językową. Ktoś inny może natomiast kojarzyć ten nick z czasownikiem ‚rozdupczyć’ lub rzeczownikiem ‚dupa’, które są wulgaryzmami. Kryterium estetyczne jest niestety bardzo nieostre, subiektywne i nie daje możliwości jednoznacznej oceny takiej sytuacji.

Agnieszka Wierzbicka

Czy poprawne jest określenie „dziennikarstwo modowe”?

Czy poprawne jest określenie „dziennikarstwo modowe”?

Przymiotnik modowy jest nowym słowem, nie notuje go jeszcze żaden ze słowników współczesnego języka polskiego. Utworzony jest jednak poprawnie, w polszczyźnie wiele przymiotników odrzeczownikowych utworzonych jest za pomocą przyrostka –owy, także od podstaw o podobnym zakończeniu jak słowo moda (anodowy, jagodowy, pogodowy, przygodowy, ugodowy, itp.). Częstość występowania tego przymiotnika w tekstach związanych z modą świadczy o tym, że jest on potrzebny. Wśród językoznawców spotyka się czasem zdanie, że powinno się zamiast niego używać sformułowań związany z modą czy dotyczący mody, są to jednak formy dłuższe, a zatem mniej ekonomiczne, we współczesnej polszczyźnie dominuje zaś tendencja do skrótowości.

Jeżeli zaś chodzi i o wyrażenie dziennikarstwo modowe, także jest to forma nowa. Do tej pory ten przymiotnik występował w połączeniach typu: blog modowy, kącik modowy, poradnik modowy, czyli w znaczeniach podanych powyżej. Dziennikarstwo modowe, to dział dziennikarstwa zajmujący się modą. Można uznać jego poprawność w odmianie środowiskowej, tj. w tekstach dotyczących określonych zagadnień, a w polszczyźnie ogólnej, zwłaszcza jeśli bardziej zależy nam na urodzie tworzonych tekstów niż na skrótowości wypowiedzi, lepiej będzie używać form opisowych.

Izabela Różycka

Czy poprawne jest sformułowanie „zapisy ustawy”?

Nurtuje mnie kwestia używania sformułowania „zapisy ustawy, rozporządzenia itp.”. Zrozumiałe jest dla mnie, że w języku prawniczym posługuje się słowem „przepis” odnosząc się do jednostki redakcyjnej aktu prawnego jednakże nie przesądza to według mnie o niepoprawności wyrażenia „zapisy ustawy”. Ostatnio spotkała mnie ostra reprymenda za użycie zestawienia ww. słów, jednakże nie sposób się zgodzić, że jest ona w języku polskim „niedozwolona”. Moje pytanie brzmi więc czy poprawne w języku polskim jest używanie sformułowania „zapisy ustawy”. Serdecznie dziękuję za odpowiedź.

By szczegółowo odpowiedzieć na to pytanie, warto posłużyć się „Nowym słownikiem poprawnej polszczyzny” pod redakcją Andrzeja Markowskiego. Z informacji w nim zawartych wynika, że zapis to:

1. zanotowanie, zarejestrowanie czegoś (zapis kronikarski, zapis dźwięku) lub zapis o czymś (zapis o prawie do strajku).

2. umieszczenie na liście osób ubiegających się o coś, zapis do czegoś lub na coś (w liczbie mnogiej – zapisy do przedszkola, na uniwersytet, zapisy na akcje).

3. przeznaczenie komuś czegoś w testamencie, zapis na kogoś lub na coś (zapis na wnuka, na cele charytatywne).

W tym świetle widać, że sformułowanie „zapisy ustawy” jest niepoprawne. W dyskursie prawniczym i urzędowym stosuje się wiele utartych, zleksykalizowanych określeń, jednak często są one niezgodne z normą ogólną języka. Tak też jest w tym przypadku.

Z poważaniem,

Elwira Olejniczak

Czy posługiwać się regionalizmami w przedszkolu?

Dzień dobry,
Wraz z moją koleżanką ze studiów pracujemy w jednym z warszawskich przedszkoli. Ostatnio zwróciła mi ona uwagę,że nie powinnam w pracy używać słowa „ciapy” bo takowe jest niepoprawne, nie ma go w słowniku, uczę dzieci złych nawyków językowych i w przyszłości przełożeni na pewno zwrócą mi z tego powodu uwage. Pochodzę z Radomia gdzie słowo to jest powszechnie używane i tak właśnie mówiono do mnie w domu i szkole. Szczerze mówiąc nie miałam pojęcia, że moze być ono niepoprawne i ciężko byłoby mi przestać go używać. Zaczęłam zgłębiać ten temat i znalazłam informację, że jest to regionalizm (podobnie jak slowo „strugaczka” którego po uwadze koleżanki cały czas staram się nie używać). Chciałabym wiedzieć jak poprawnie zwracać się do dzieci stąd moja wiadomość do Państwa. Powinnam używać tego regionalizmu w przedszkolu czy go unikać?
Katarzyna Tokarska

Regionalizmy to formy językowe należące do mówionej polszczyzny ogólnej, ale różniące się od tych, które uznane są za ogólnopolskie. Są one dobrze osadzone w tradycji poszczególnych regionów, używane od wielu dziesiątków lat i jeżeli używa się ich w nieoficjalnych rozmowach w domu, wśród znajomych i innych osób z tego samego regionu kraju, nie budzą zastrzeżeń natury poprawnościowej. Niektóre z nich zyskują nawet status form oficjalnych, jak np. łódzka migawka (bilet miesięczny), czy krańcówka (pętla tramwajowa). Nieco inaczej wygląda sytuacja, jeżeli chodzi o szkołę. Tu dzieci powinny poznawać formy ogólnopolskie. Przedszkole jest natomiast przejściowym etapem edukacji i wychowania. Z jednej strony trzeba się starać, żeby dzieci czuły się „jak w domu”, czyli używać, przynajmniej w pewnym zakresie, języka podobnego do tego, do którego przywykły w rodzinie, z drugiej strony jednak należałoby przygotowywać je do nauki w szkole, w tym również do posługiwania się nieco innym językiem niż odmiana „familijna”. Regionalizmy będą dobrym przykładem tej dwoistości zadań. Dziecko, które zna takie wyrazy z domu, będzie rozumiało przekaz z ich użyciem, jednak powinno się też dowiedzieć, że ta sama rzecz może nazywać się inaczej i że tymi innymi nazwami posługujemy się np. w przedszkolu czy szkole. Warto też pamiętać, że dziecko, które danego wyrazu nie zna, może nie zrozumieć polecenia, albo być wyśmiane przez kolegów. Myślę więc, że regionalizmami można się posługiwać w przedszkolu, zwłaszcza mówiąc do małych dzieci, a ze starszymi warto by było przeprowadzić zajęcia na ten temat (np. jak nazywają różne rzeczy ich dziadkowie), uświadomić dzieciom, że formy takie są poprawne, ładne itp., ale stopniowo wprowadzać słownictwo ogólnopolskie.

Co do samego wyrazu ciapy, to osobiście nie wydaje mi się on szczególnie ładny, więc zrezygnowałabym z niego bez żalu.

Izabela Różycka

Czy radio internetowe to nadal radio?

W związku z dyskusją na pewnym forum internetowym poświęconym radiofonii chciałbym zadać pytanie.

Słownik języka polskiego PWN definiuje radio jako:
1. «urządzenie odbierające dźwięki przesyłane w postaci fal elektromagnetycznych»
2. zob. radiostacja w zn. 1.
3. «instytucja opracowująca i nadająca program dźwiękowy w postaci fal elektromagnetycznych»
4. «system przesyłania dźwięków w postaci fal elektromagnetycznych»

Definicja ta sugeruje, że pojęcie radia jest nierozerwalnie związane z przesyłem dźwięku za pomocą fal elektromagnetycznych.

Na forum wywiązała się dyskusja na temat tego, czy tzw. „radio internetowe” to też radio. Chodzi w niej, oczywiście, bardziej o to, czym dla kogoś radio jest, niż o to, co samo pojęcie „radio” oznacza. Co jest dla mnie zrozumiałe – każdy z nas jest inny i lubi różne rzeczy. Jedna osoba będzie chętnie słuchać radia przez Internet, dla kogoś innego jedynym słusznym będzie tylko przekaz tradycyjny – za pomocą stacji nadawczych i odbiorników radiowych.

Niektórzy jednak w dyskusji posługują się tą właśnie definicją, by niejako uargumentować swoją teorię, że „radio internetowe” radiem nie jest. Rzeczywiście radio internetowe nie mieści się w jej ramach, bo, jak sama nazwa wskazuje, dźwięk jest w nim przesyłany przez Internet, a więc nie tylko za pomocą fal elektromagnetycznych, ale także za pomocą sygnałów elektrycznych w miedzianych przewodach czy za pomocą impulsów świetlnych w światłowodach (choć światło to w zasadzie też fala elektromagnetyczna). Ja jednak uważam, że istnieje jeszcze jedno znaczenie słowa „radio”, które w słowniku nie zostało uwzględnione: stały (choć niekonieczne nieprzerwany) i zgodny z wcześniej ustalonym programem (tzw. ramówką) przekaz informacji w formie dźwięku, skierowany do wielu odbiorców, którzy odbierają ten sam przekaz jednocześnie.

Poza radiem internetowym istniało przecież dawniej radio przewodowe (po miastach biegły druty podobne do przewodów energetycznych, do których podłączano znajdujące się w mieszkaniach głośniki zwane kołchoźnikami), a w zasadzie odkąd tylko istnieje telewizja kablowa, także za jej pomocą można odbierać program radiowy. Ponadto za pomocą Internetu słuchać można między innymi stacji, które nadają swój program również w sposób tradycyjny – jak to się potocznie mówi, na falach eteru. Czy ta sama stacja raz odbierana rzeczywiście w formie fal elektromagnetycznych za pomocą odbiornika radiowego, raz przez Internet, a raz za pomocą telewizji kablowej raz będzie mogła zostać nazwana radiem, a raz nie? Według mnie byłoby to dziwne.

Poza tym pojawiły się wyglądające i działające bardzo podobnie do zwykłego radia urządzenia pozwalające na słuchanie rozgłośni nadających przez Internet. Urządzenia te także określane są jako „radia internetowe”. Im też nie przysługiwałoby miano radia, mimo że używając takiego urządzenia doświadcza się praktycznie tego samego, co przy słuchaniu zwykłego radia?

Z drugiej strony wydaje mi się, że jako „radio” w obecnych czasach (choć nie tylko) określić można także bezprzewodowy przesył za pomocą fal elektromagnetycznych informacji innych, niż tylko dźwięk. Mówi się przecież o „internecie radiowym”, czyli przesyle informacji między użytkownikiem a Internetem za pomocą fal elektromagnetycznych – a w pierwszych latach istnienia radia nie przesyłano za jego pomocą mowy i muzyki, tylko telegramy w kodzie Morse’a (chociaż ich odbiór odbywał się poprzez ich słuchanie i dekodowanie przez telegrafistę, tak więc być może można to uznać za przesył dźwięku).

Bardzo proszę o wyjaśnienie moich wątpliwości oraz o odpowiedź, czy mam rację twierdząc, że wpis w słowniku PWN nie obejmuje wcale wszystkich znaczeń słowa „radio”.

Słusznie Pan zauważył, że definicja wyrazu radio podawana w słownikach języka polskiego niezupełnie odpowiada jego współczesnej formie. Dotyczy to zresztą także innych środków przekazu, takich jak telewizja, a nawet prasa. Istnieje bowiem nie tylko telewizja internetowa, ale tradycyjne gazety mają swoje edycje cyfrowe, a niektóre nowe istnieją tylko w takiej postaci. Definiowanie tych zjawisk sprawia kłopot nie tylko językoznawcom, ponieważ także publikacje encyklopedyczne poświęcone mass mediom robią to w sposób niedoskonały, traktując jako osobne hasła np. radio internetowe, radio w Internecie, radio cyfrowe, radio interaktywne, radio 2.0 itp. mimo wyraźnego nakładania się, a nawet tożsamości zakresów znaczeniowych tych terminów.

Można wskazać dwie przyczyny tego zjawiska – pierwszą jest długi proces przygotowywania słowników, co powoduje, że w momencie druku są one w odniesieniu do pojęć technicznych zawsze nieco przestarzałe. Istotniejszą kwestią jest jednak zjawisko tzw. konwergencji mediów, czyli postępujące wzajemne powiązanie i przenikanie się sieci telekomunikacyjnych, audiowizualnych i informatycznych. Punktem wyjścia dla tych procesów jest technologia cyfrowa, a konsekwencją stopniowe zacieranie się różnic między nimi. Być może w przyszłości nie będziemy wyróżniać kilku rodzajów środków masowego przekazu, bo będzie istniał tylko jeden, łączący cechy wszystkich dotychczasowych. Ponieważ zmiany technologiczne i programowe w mediach postępują bardzo szybko, próby definiowania poszczególnych ich form są w obecnej chwili skazane na nieaktualność już w ciągu kilku lat. Możemy się zatem spierać, czy radio internetowe jest jeszcze radiem w tradycyjnym tego słowa znaczeniu, ale w niedługim czasie takie dyskusje mogą okazać się jałowe w świetle kolejnych zmian, jakie czekają nas jako słuchaczy/czytelników/widzów środków masowego przekazu.

Izabela Różycka

czy wyrażenie „czynniki społeczne” należy do stylu naukowego?

Witam, chciałbym dowiedzieć się czy wyrażenie „czynniki społeczne” możemy zaliczyć do przykładów naukowego stylu wypowiedzi. Pozdrawiam i z góry dziękuję za odpowiedź.

Przede wszystkim należy stwierdzić, że pojedyncze wyrazy czy wyrażenia nie są jednoznacznymi wykładnikami stylu. Styl bowiem jest cechą tekstu jako całości, nie zaś poszczególnych jego elementów.

Jeżeli chodzi o analizowaną formę, to słowniki języka polskiego podają następujące  znaczenie słowa czynnik:  ‚jedna z przyczyn wywołujących skutek, jeden ze składników warunkujących coś, rozstrzygających o czymś’. Wyraz czynnik w tym znaczeniu tworzy łączliwe związki z określeniami takimi jak: czynniki ekonomiczne, klimatyczne, społeczne itp. Te przykłady mają kwalifikator <książkowe>, co oznacza, że są to formy o charakterze erudycyjnym, nieużywane w potocznej polszczyźnie. Ich znaczenie jest jednak bardzo ogólne i zbyt mało mało precyzyjne, żeby można je było potraktować jako terminy naukowe, co nie zmienia faktu, że takie sformułowania  w tekstach naukowych będą często używane, jednak wówczas wymagać będą dodatkowych określeń zawężających ich zakres i i powodujących, że ich znaczenie będzie bardziej jednoznaczne.

Izabela Różycka

czy zwrot „nie zamykać drzwi” jest obraźliwy?

Proszę o informację czy wypowiedziany zwrot ” nie zamykać drzwi” może być obraźliwy czy osoba zamykająca drzwi może czuć się urażona, czy może żądać by nie zwracać się do niej na TY.

Pod względem językowym przywołany przez Panią zwrot nie jest obraźliwy. Tego typu wypowiedzenia stosuje się jednak przede wszystkim w bezosobowych, pisanych komunikatach skierowanych do wielu odbiorców, np.: „Nie deptać trawnika”, „Palenie zabronione” itd.

W komunikacji bezpośredniej, w ustnej rozmowie z kimś (a o takiej sytuacji Pani pisze) grzeczniej jest powiedzieć: „Proszę nie zamykać drzwi”, „Proszę niech Pani/Pan nie zamyka drzwi”. Wtedy unikniemy sytuacji, w której ktoś czuje się urażony.

Serdecznie pozdrawiam,

Elwira Olejniczak

dedykacja: dla Anny czy Annie?

Dzień dobry
Z racji uprawianego zawodu muzyka często zdarza mi się pisać dedykacje. Czy poprawną formą będzie zarówno Annie jak i dla Anny?
Pozdrawiam serdecznie

Dzień dobry,
wskazane w treści pytania formy: dla Anny, Annie są poprawne i każdą z nich można zatosować, gdy piszemy dedykację, życzenia czy gratulacje. Możemy także użyć formy wołacza: Anno, Aniu.

Pozdrawiam serdecznie
Agnieszka Wierzbicka

Dlaczego w części Polski mówi się „na dwór”, a w części „na pole”?

Dzień dobry!
Dlaczego w części Polski mówi się „na dwór”, a w części „na pole”?

Tego typu różnice są to tzw. regionalizmy, czyli różnego rodzaju formy językowe właściwe mowie pewnego regionu kraju. Często należą do polszczyzny ogólnej, a zatem mówią tak mieszkańcy miast i wsi, osoby w różnym wieku, o różnym stopniu wykształcenia, należące do różnych grup społecznych. Regionalizmy używane są przede wszystkim w potocznej odmianie języka polskiego, ale część z nich wchodzi także do odmian oficjalnych (np. łódzka krańcówka czy migawka). Część regionalizmów wywodzi się z gwar ludowych, część z dawnej polszczyzny, a część powstaje pod wpływem języków sąsiadujących z danym obszarem.

Rozwój każdego języka na dużym terytorium zawsze przebiega trochę inaczej w różnych jego częściach. Wpływ na to ma zróżnicowana historia takich obszarów. Dodatkowo regionalizmy powstawały wtedy, kiedy nie było środków masowego przekazu, ludzie nie kontaktowali się na terenie całego kraju tak szybko, jak współcześnie, więc te zróżnicowane formy utrwalały się w społecznym zwyczaju językowym mieszkańców danego terytorium, a nawet stawały się pewnego rodzaju wykładnikiem przynależności do określonego miejsca, regionu. Współcześnie są śladem rozmaitych procesów językowych i ciekawym przejawem wewnętrznego zróżnicowania polszczyzny.

Izabela Różycka

dwoje – dwójka

Szanowni Państwo,
na studiach (filologicznych) uczono mnie, że w języku oficjalnym, mówionym i pisanym, należy używać formy „dwoje dzieci” zamiast „dwójka dzieci” tak samo jak powinno się używać formy „bliźnięta” zamiast „bliźniaki” itp.
Osobiście zgadzam się z tą opinią, są natomiast osoby, które uważają, że w tekstach oficjalnych (np. prawniczych, urzędowych) jak najbardziej dopuszczalna jest forma „z dwójką dzieci”.
Jaka jest Państwa opinia na ten temat?

Z wyrazami szacunku
Monika Zuber

Szanowna Pani,

w odróżnieniu od nacechowanych potocznie rzeczowników dwójka, trójka liczebniki zbiorowe typu dwoje, troje uważane są za wzorcowe i oficjalne. Odradzałbym sięganie po sformułowania potoczne w komunikacji sformalizowanej, która nakłada na piszącego wymóg stosowania języka precyzyjnego i wysoce starannego. W komunikacji prywatnej, nieoficjalnej dopuszcza się zastępowanie liczebników zbiorowych innymi formami.

Łączę pozdrowienia
Bartłomiej Cieśla

edycja tekstu

Szanowni Państwo,
w odpowiedzi na pytanie dot. „nazw broni” wyjaśnili Państwo kwestie pisowni wielką/ małą literą. Nurtuje mnie jeszcze jedna kwestia czy takie obce nazwy np. typów pocisków (grad, kornet) należałoby zapisać w tekście kursywą? 

Odpowiedź na  to pytanie, które nie dotyczy poprawności językowej i nie jest związane z kulturą języka polskiego,  znajdzie Pani w książce Adama Wolańskiego Edycja tekstów. Praktyczny poradnik, Warszawa 2008. Strony  37-39 poświęcone są zastosowaniu kursywy przy składaniu tekstów.

Katarzyna Jachimowska

edycja tekstu – forma przypisu

Dzień dobry.
Mam pytanie z zakresy edycji tekstów. W przypisie dolnym do tekstu naukowego chcę dać cytat, którego źródło muszę oczywiście również podać. Nie wolno zrobić przypisu do przypisu – to jasne, ale jak to zrobić? Która wersja będzie najlepsza?
1. Pozytywną recenzję napisał Wittlin, nazywając w niej autorkę „najwybitniejszym, a może jedynym po śmierci prof. Stanisława Strońskiego, przedstawicielem prowansalistyki polskiej” (J. Wittlin, Brewiarz miłości [w:] tegoż, Eseje rozproszone, oprac. P. Kądziela, Warszawa 1995).
2. Pozytywną recenzję napisał Wittlin, nazywając w niej autorkę „najwybitniejszym, a może jedynym po śmierci prof. Stanisława Strońskiego, przedstawicielem prowansalistyki polskiej”. (J. Wittlin, Brewiarz miłości [w:] tegoż, Eseje rozproszone, oprac. P. Kądziela, Warszawa 1995).
3. Pozytywną recenzję napisał Wittlin, nazywając w niej autorkę „najwybitniejszym, a może jedynym po śmierci prof. Stanisława Strońskiego, przedstawicielem prowansalistyki polskiej” J. Wittlin, Brewiarz miłości [w:] tegoż, Eseje rozproszone, oprac. P. Kądziela, Warszawa 1995.
Czy też jeszcze inaczej? Bardzo proszę o odpowiedź.

Pozdrawiam, M. Wadas

Dzień dobry,
najfortunniejszy wydaje się w tej sytuacji zapis 1 (gdzie dodatkowo tytuły dzieł zapiszemy kursywą):
Pozytywną recenzję napisał Wittlin, nazywając w niej autorkę „najwybitniejszym, a może jedynym po śmierci prof. Stanisława Strońskiego, przedstawicielem prowansalistyki polskiej” (J. Wittlin, Brewiarz miłości, [w:] tegoż, Eseje rozproszone, oprac. P. Kądziela, Warszawa 1995).

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

eufemizmy

 Szanowna Pani/Szanowny Panie,
wierszyk W. Chotomskiej pt. „Kurczę blade” jest skierowany do dzieci. W związku z tym zastanawiam się, czy: kurczę blade,kurczę pieczone, kurczę pióro, kurczę blaszka, kurza stopa, kurza melodia, kurka wodna,na rany koguta i podobne określenia „kurzego pochodzenia ” są wulgaryzmami?

Z poważaniem
Katarzyna Walerysiak-Grzechowska 

Szanowna Pani,
wymieniony w wierszu W. Chotomskiej związek wyrazowy: kurczę blade to eufemizm językowy, podobnie jak: kurczę pieczone, kurza stopa, kurka wodna itp. Eufemizmy, w celu złagodzenia treści, zastępują element językowy niestosowny, niegrzeczny, zakazany obyczajowo, wulgarny.

Beata Burska-Ratajczyk

Forma zwrotu powitalnego na blogu

Dzień dobry,
chciałabym się upewnić jaka forma jest poprawna w poniższym przypadku:
„Witaj, miło Ciebie spotkać!”
czy
„Witam, miło Cię spotkać!”
Treść dotyczy bloga, stąd forma jest istotna:-)
Z góry dziękuję za pomoc.

Z całą pewnością poprawna w takiej konstrukcji jest tzw. krótka forma zaimka, czyli … miło Cię spotkać. Natomiast stosowność czasownika witać, zarówno w formie 1. osoby czasu teraźniejszego (witam) jak i 2 osoby trybu rozkazującego (witaj), jest przez reguły grzeczności językowej kwestionowana, choć obie są w korespondencji internetowej rozpowszechnione. Można użyć takiej formy wobec osoby, z którą jesteśmy na ty, lub wtedy, kiedy jesteśmy pewni, że mamy do czynienia z osobą młodą, akceptującą taką bezpośredniość. W innych sytuacjach może ona okazać się niezbyt zręczna.

Izabela Różycka

Formy grzecznościowe w sprawozdaniu z uroczystości szkolnych

Dotyczy następującego tekstu:
”odbyła się uroczysta akademia, w której udział ” wzięła cała społeczność szkolna: Pani Dyrektor Maria Kowalska, nauczyciele, pracownicy administracji oraz słuchacze. Uroczystość uświetnili przybyli goście- Wicestarosta Powiatu Elbląskiego Pan Zbigniew Iksiński oraz Pan Tomasz Abramczyk- Kierownik Ośrodka Szkolenia i Wychowania w Elblągu”.

Czy poprawne jest stosowanie w tym krótkim tekście form: pani dyrektor, pan Zbigniew Iksiński, czy Pan Tomasz Abramczyk w momencie użycia ich sprawowanych funkcji ( dyrektor, kierownik, wicestarosta).
Czy tekst powinien być pozbawiony słowa ”pan”, ”pani”? Wiem, że nie łączy się tytułów, np. ”Panie Profesorze Kanclerzu”. Ale czy użycie słowa ”pan” w zwrocie ”Wicestarosta Powiatu Elbląskiego Pan Zbigniew Iksiński ” jest błędem ?
Proszę o podanie reguły.
Pozdrawiam.

Ma Pani rację, że w przytoczonym tekście występuje wyraźny nadmiar form identyfikujących wymienione osoby. Kiedy przy nazwisku podajemy tytuły, jakie dana osoba posiada, godności, które sprawuje czy stanowiska, jakie pełni, nie dodajemy wyrazów pan/pani. Te ostatnie pojawiają się w zwrotach grzecznościowych kierowanych do określonych osób, a nie w sprawozdaniu z uroczystości. Można się domyślać, że użycie takich form jest spowodowane  nawykiem wyniesionym z częstego zwracania się do dzieci, kiedy podkreśla się właśnie zwroty grzecznościowe, żeby nauczyć młodych użytkowników języka polskiego odpowiedniego zwracania się do osób dorosłych. Jednak zbyt duża liczba wyrazów o podobnej funkcji nie jest cechą dobrego stylu.

Izabela Różycka

Formy językowe stosowane w celu identyfikacji osób interseksualnych

Szanowni Państwo
W języku polskim, w porównaniu na przykład do języka polskiego, bardzo dużą rolę odgrywają rodzaje. Podczas gdy w języku angielskim na rodzaj wskazuje tylko zaimek, w polskim przez rodzaje odmieniamy wiele innych słów. Stąd pytanie – jak mówić po polsku bez wskazywania na płeć?
Osoby niebinarne płciowo (nie identyfikujące się jako mężczyzna ani kobieta, w tym osoby interseksualne, neutrois i genderqueer) to użytkownicy języka, których potrzeb język nie zaspokaja. Używanie przez, a zwłaszcza wobec tych osób rodzaju nijakiego nie jest idealnym rozwiązaniem, bo może mieć obraźliwy wydźwięk. Natomiast alternatywy, najczęściej w postaci unikania form wskazujących na płeć, nie są wystarczające.
Czy w Państwa opinii powinno dążyć się do normalizacji używania rodzaju nijakiego, czy też szukać alternatywy? Zagadnienie to rodzi szereg pytań: jak zwracać się do grupy osób, o których tożsamościach płciowych nic nie wiemy?, jakie stosować zwroty grzecznościowe?, jak mówić o sobie w sposób, który nie wskazuje na płeć?
Proszę o potraktowanie mojego pytania poważnie, osób niebinarnych płciowo może nie być wiele, jednak są one pełnoprawnymi użytkownikami języka i – tak jak każdemu człowiekowi – należy im się szacunek.
Z poważaniem
Tomasz Ptasiński

Takie pytanie każdy językoznawca potraktuje poważnie, ponieważ związek między rzeczywistością a językiem, kulturą a językiem, zmianami zachodzącymi w świadomości użytkowników danego języka a nim samym, to niezwykle istotne, a także fascynujące zagadnienia. Problem, o którym Pan pisze, wynika z tego, że słownictwo i kategorie gramatyczne poszczególnych języków (np. rodzaj, liczba, przypadek, czas, tryb itp.) kształtowały się przez tysiąclecia, odzwierciedlając, a następnie także współkształtując, sposób postrzegania rzeczywistości przez naszych, często bardzo odległych przodków. My je dziedziczymy z dobrodziejstwem inwentarza, czyli z obrazem świata, który nie zawsze przystaje do obecnej rzeczywistości. I o ile słownictwo można w pewnym zakresie zmieniać dzięki świadomemu działaniu, o tyle wspomniane kategorie gramatyczne, stanowiąc podstawową strukturę naszego języka, są na tego rodzaju działania niezwykle odporne. Oczywiście, one też ewoluują, ale jest to proces powolny, kierujący się raczej zasadą np. ekonomiczności, wystarczalności itp., niż poprawności politycznej. Zresztą nawet w przypadku słownictwa widać problemy podobne do tych, o których Pan pisze. Kiedy w otaczającej nas rzeczywistości odkrywamy coś nowego, lub coś nowego tworzymy, w języku pojawiają się neologizmy, które na ogół szybko są akceptowane. Natomiast z wielkim trudem przychodzi nam zaakceptowanie neologizmów odzwierciedlających zmiany statusu istniejących elementów rzeczywistości, zwłaszcza tych, które są utrwalone w stereotypach. Proszę przyjrzeć się zagadnieniu nazw żeńskich tworzonych obecnie od wielu nazw zawodów, stanowisk, godności itp. wcześniej dla kobiet niedostępnych. Mimo iż tworzone są za pomocą środków językowych całkowicie zgodnych z systemem polszczyzny, ich używanie wywołuje gwałtowne emocje, protesty, kpiny itp. nawet u osób, które oficjalnie głoszą zasady równości płci. Jeżeli mimo wielu lat dążenia do równouprawnienie połowy ludzkości, kwestia ta nadal nie jest oczywista na tyle, żeby znalazła społecznie akceptowane odbicie w języku, to problemy z nazewnictwem i formami adresatywnymi stosowanymi wobec osób nieidentyfikujących się z żadną płcią są zagadnieniem tak nowym, że większość użytkowników języka w ogóle jeszcze tego problemu nie zauważyła.

A zatem, o ile możliwe byłoby tworzenie nowych rzeczowników nazywających osoby interseksualne, neutrois i genderqueer oraz zwrotów adresatywnych wobec nich stosowanych, i tak musiałyby one przybrać formę jakiegoś rodzaju. Struktura naszego języka nie pozwala tego aspektu pominąć. Obydwie wymienione przez Pana możliwości, tj. posługiwanie się w takim przypadku rodzajem nijakim lub stworzenie nowej wartości kategorii rodzaju są teoretycznie możliwe, ale w praktyce raczej się nie sprawdzą. Ta pierwsza, tj. stosowanie rodzaju nijakiego wobec człowieka dorosłego, jak Pan słusznie zauważył, jest obarczona ujemnym wartościowaniem, ta druga, czyli tworzenie nowej wartości kategorii rodzaju mogłaby napotkać problemy czysto formalne, np. w przypadku zaimka wskazującego ten zakończenie spółgłoskowe oznacza rodzaj męski, końcówka –a = rodzaj żeński, –o = rodzaj nijaki, –e = rodzaj niemęskoosobowy, –i – męskoosobowy, a samogłoska y występuje w zupełnie innym zaimku, tzw. osobowym, ty. W ten sposób wszystkie formalne (gramatyczne) możliwości zostały wyczerpane. Pewnym wyjściem z sytuacji jest posługiwanie się zapożyczeniami, które brzmią na tyle obco, że nie identyfikujemy ich automatycznie z kategoriami języka polskiego (neutrois, genderqueer).

Problem, który Pan porusza jest o tyle istotny, że pojawienie się nowych form zwraca uwagę użytkowników języka na nazywane nimi zjawiska, a w dłuższym (czasem bardzo długim) okresie pomaga oswoić się z tymi zjawiskami. Brak takich środków językowych, brak formalnych możliwości ich tworzenia, opóźnia proces zmian w świadomości ludzi, którzy tym językiem się posługują. Język, jak każdy wytwór społeczny, ma pewne ograniczenia i, jak widzimy, nie zawsze pozwala od razu „powiedzieć wszystko, co pomyśli głowa”. Zmiany w języku są jednak reakcją na pojawienie się określonej potrzeby komunikacyjnej. Jeżeli taka potrzeba stanie się powszechna, wówczas jakieś sposoby nazywania danego zjawiska, być może dla nas na razie niewyobrażalne, prędzej czy później się pojawią.

Izabela Różycka

Fortes fortuna adiuvat „szczęście sprzyja silnym”

Dzień dobry,
w książce znalazłem tłumaczenie Fortes fortuna adiuvat jako szczęście sprzyja śmiałym. Ten sposób tłumaczenia jest też powielany w internecie. Czy to możliwe, skoro fortes na pewno nie jest tłumaczone na śmiałym? Czy aby nie powinno być sprzyja silnym?
Z niecierpliwością czekam na odpowiedź i pozdrawiam serdecznie
Radosław Magiera

Dzień dobry,
łaciński przymiotnik fortis tłumaczy się jako 1. mężny, bohaterski oraz 2. silny, potężny. Z pewnością tłumaczenie ‚szczęście sprzyja silnym’ bliższe jest oryginałowi. Użycie formy ‚śmiałym’ w tym związku jest prawdopodobnie próbą zastąpienia synonimem przymiotnika ‚silny’, stąd zapewne przytoczone przez Pana ‚szczęście sprzyja śmiałym’.

Agnieszka Wierzbicka

Graficzny znak proporcji

Witam

1.Czy dwukropek w wyniku meczu 2:1 jest znakiem dzielenia czy po prostu dwukropkiem czytanym jako do, 2do 2?
Skąd wiadomo, że : czyta się jako do, gdzie to pisze?

2. Jeśli kupiło się butelkę mleka w szkle i ta butelka się rozbiła to poprawnym jest powiedzieć straciłem pieniądze(te w sklepie) , czy straciłem butelkę mleka?(Czy jest to może zależne od interpretacji punktu widzenia?)

Dziękuję pozdrawiam

Zgodnie z przyjętymi w poradni zasadami odpowiadamy jedynie na jedno pytanie. A zatem:

Znak, o który Pan pyta, występujący np. w zdaniach  Składniki należy połączyć w proporcjach 3 : 1; Mecz zakończył się remisem 2 : 2; nie jest dwukropkiem. Oznacza on tzw. proporcję, czyli wzajemny stosunek dwóch lub więcej wielkości. W wypowiedzi mówionej wyrażamy go za pomocą przyimka do – Mecz zakończył się remisem dwa do dwóch; Składniki należy połączyć w proporcjach trzy do jednego. Znak o formie dwóch kropek : pełni jeszcze inne funkcje – w językoznawstwie oznacza wymiany głosek zachodzące m.in. podczas odmiany wyrazu, np. oboczność t : ć (kot : kocie, płot : płocie), r : rz (mur : murze, rura rurze), w matematyce natomiast używany jest do oznaczenia równości dwóch stosunków (a : b = c : d). We wszystkich tych funkcjach czytamy go jako przyimek do.

Izabela Różycka

Ilość głosek w wyrazie tornister

Witam Mój syn jest w 2 klasie i miał za zadanie policzyć głoski w słowie tornister wyszło mu 9 i to było źle. Nie potrafię wyjaśnić mu dlaczego.Bardzo proszę o odpowiedź.

Ja też nie wiem, dlaczego taka odpowiedź nie spodobała się w szkole. W wyrazie tornister jest tyle samo liter, ile głosek: t-o-r-n-i-s-t-e-r. Jedyna rozbieżność między pismem a wymową polega na tym, że spółgłoskę przed i wymawiamy jako miękką (ń).

Izabela Różycka

informacja

Dzień dobry! Mam pytanie jak się pisze charakterystykę porównawczą? Proszę o szybką odpowiedz. Z góry Dziękuję.

Zgodnie z tym, co napisaliśmy na stronie głównej naszej poradni, nie udzielamy tego rodzaju porad. W Internecie można jednak znaleźć wiele stron wyjaśniających, na czym polega taka charakterystyka i podających przykłady tego rodzaju tekstów. Powodzenia!

Izabela Różycka

Interpretacja tekstu uchwały wspólnoty mieszkaniowej

Proszę o opinię jak należy rozumieć określenie” z dnia” użyte w następującym
zdaniu :
         UCHWAŁA  nr 6/2016
właścicieli lokali Wspólnoty Mieszkaniowej Odolańska 22 w Warszawie
z dnia 15.03.2016.
Dziękuję

Tego typu sformułowanie oznacza, że uchwała, o której jest mowa, została uchwalona we wskazanym terminie. Zasadniczo jest to równoznaczne z tym, że tego dnia przepis ten wszedł w życie (stała się obowiązującym prawem), chyba że określonych przepisów dotyczy tzw. vacatio legis, czyli zasada, która stanowi, że od chwili uchwalenia danego prawa do momentu jego wejścia w życie musi upłynąć określony ustawowo czas. Z pytaniem, z którą z tych dwóch sytuacji mamy do czynienia w przypadku uchwał wspólnot mieszkaniowych, należałoby się zwrócić do prawnika.

Izabela Różycka

Interpretacja znaczenia fragmentu planu zagospodarowania terenu

„przeznaczenie dopuszczalne-zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna i mieszkaniowo-usługowa na terenach bezpośrednio przyległych do ulicy zbiorczej”   Moje pytanie czy zapis pzyl. do ul. zbiorczej dotyczy tylko mieszkan-usług czy również mieszk jednorodzinnej
Pozdrawiam Paweł

Spójnik i używany jest w sytuacji, gdy chcemy poinformować o współistnieniu, współwystępowaniu w czasie lub przestrzeni wskazanych w wypowiedzi dwu lub więcej elementów rzeczywistości. A zatem z przytoczonego tekstu wynika, że na terenach bezpośrednio przyległych do ulicy Zbiorczej dopuszczalna jest zarówno zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna jak i mieszkaniowo-usługowa.

Izabela Różycka

interpunkcja w dedykacjach

Czy, umieszczając w książce taki oto wpis, powinnam postawić na końcu kropkę: „Nagroda dla Jana Nowaka, ucznia kl. x,  za bardzo dobre wyniki w nauce i wzorowe zachowanie”?

Dzień dobry,
zakończenia dedykacji nie wymagają zamykania ich kropką, więc wskazany w pytaniu zapis jest poprawny. Więcej informacji na temat dedykacji można znaleźć w publikacji: M. Zaśko-Zielińska, A. Majewska-Tworek i T. Piekot Sztuka pisania (PWN, 2008).

Agnieszka Wierzbicka

Jak się nazywa osoba która używa wyrazów niewłaściwych pod względem znaczenia?

jak się nazywa osoba która używa wyrazów niewłaściwych do ich znaczenia / bezsensownych  np. „lubię Panią adekwatenie”  

W języku polskim nie istnieją specjalne określenia, za pomocą których nazywa się osoby popełniające poszczególne typy błędów językowych, w tym także błędy polegające na myleniu znaczeń wyrazów. Przy okazji można dodać, że zwrot używa wyrazów niewłaściwych do ich znaczenia jest niepoprawny, powinniśmy tu użyć raczej formy: używa wyrazów niewłaściwych pod względem znaczenia; używa wyrazów nieodpowiednich znaczeniowo, itp.

Izabela Różycka

Jak się zwracać do kolegi z lat szkolnych, który został księdzem?

Drodzy redaktorzy! Moje pytanie dotyczy etykiety językowej. Gdy chodziłem do szkoły podstawowej, to kilka klas wyżej był chłopak, który po liceum poszedł do seminarium i został księdzem. W czasach szkolnych mówiliśmy sobie po imieniu, ale nie bardzo wiem, jak zwracać się do niego po tych kilkunastu latach. Czy zgodnie z zasadami savoir-vivre’u powinienem do niego mówić Jacku czy może księże Jacku? Będę wdzięczny za rozwikłanie tego problemu.

Na początku radziłabym użyć formy bardziej oficjalnej. Wiele osób, które osiągną jakąś pozycję w życiu, szczególnie dla nich ważną (a chyba powołanie kapłańskie można uznać za taką sytuację), chciałoby, żeby inni ludzie także to docenili i dali temu stosowny wyraz, m.in. używając odpowiednich form językowych. A zatem należy zacząć od formuły Księże Jacku!, a następnie poczekać na reakcję samego zaineresowanego. Jeżeli zaprotestuje i powoła się na koleżeństwo z lat szkolnych, będzie Pan mógł spokojnie wrócić do form na ty. Jeśli nie – zostajemy przy Księdzu Jacku.

Izabela Różycka

Jak wskazać adresata w piśmie urzędowym?

Szanowni Państwo,
mam dylemat dotyczący kolejności zapisu tytułu naukowego, imienia i nazwiska i stanowiska. Kieruję pismo do Adama Kowalskiego, który jest p.o. dyrektora w Wojewódzkim Zespole Opieki Zdrowotnej w Szczecinie i ma tytuł naukowy dr n. med. Zasada mówi, że najpierw stanowisko a potem nazwisko.
Czy zatem p.o. Dyrektora Wojewódzkiego Zespołu Opieki Zdrowotnej w Szczecinie dr n. med. Adam Kowalski?
Gdzie i czy w ogóle umieścić tytuł naukowy? Będę wdzięczna za pomoc. Pozdrawiam!

Jeżeli kierujemy pismo do konkretnej osoby, grzeczność nakazuje, żeby imię i nazwisko tej osoby wskazać jako pierwsze, a zatem taki adres będzie wyglądał następująco:

Szanowny Pan

Dr n. med. Adam Kowalski

p.o.Dyrektora Wojewódzkiego Zespołu Opieki Zdrowotnej w Szczecinie

Izabela Różycka

 

Jak zaczynać tekst po zwrocie adresatywnym?

Czy po zwrocie „Szanowny Panie Dyrektorze” należy postawić kropkę, przecinek czy nic. Jak dalej kontynuować pismo – od małej czy dużej litery, z wcięciem czy bez.
Czy poprawny jest zwrot – Fundacja XXX zwraca się z prośbą” – przecież to nie fundacja czy tym podobne zwraca się z jakąś sprawą tylko osoby w niej pracujące.
Dorota Pawlik

Po zwrocie adresatywnym można postawić wykrzyknik albo przecinek. W pierwszym przypadku (po wykrzykniku) dalszy ciąg tekstu zaczyna się od nowego wersu, wielką literą, w drugim natomiast (po przecinku) również od nowego wersu, ale z pierwszym wyrazem pisanym małą literą. Każdy nowy akapit wyróżniamy wcięciem.

Słowo fundacja oznacza rodzaj instytucji, ale może także oznaczać osoby, które w niej pracują. Tego typu zmiany (przesunięcia) znaczeniowe są w języku bardzo częste. Mówimy np. Ministerstwo ogłosiło nowe rozporządzenie, Uniwersytet nadał uczonemu tytuł doktora honoris causa, Cała klasa poszła do kina, Radio podało komunikat, Pistolet wystrzelił, Samochód się zatrzymał itp.

Izabela Różycka

Jak zwracać się do pani wicedyrektor?

Dobry wieczór,
pracuje w szkole, a dokładnie w świetlicy szkolnej. I nie wiem jak zwracać się do Pani Wicedyrektor. Do Dyrektorki – mówię: Pani Dyrektor. W związku z czym mam pytanie, czy do Pani Wice mówić Pani Dyrektor, Pani Wicedyrektor, czy po prostu Pani? Pisząc wiadomość używam „Szanowna Pani”.
Z wyrazami szacunku i poważania,
Joanna Białas

Rzeczowniki złożone z pierwszym członem wice– o znaczeniu `zastępca, drugi`, np.: wicedyrektor, wicekonsul, wiceminister, wicepremier, wiceprezes oraz z przedrostkiem pod- wskazującym na niższy stopień, np.: podoficer, podpułkownik, podsekretarz występują w kontaktach ściśle służbowych. Formy takie są charakterystyczne dla stylu urzędowego.

Grzecznym i oficjalnym sposobem zwracania się do przełożonej, będącej zastępcą dyrektora, jest forma pani dyrektor. W zwrotach grzecznościowych pomijamy bowiem cząstki wice-, pod-, które uwydatniają niższy stopień osób w hierarchii.

Beata Burska-Ratajczyk

Jak zwracać się do szefa?

Droga Poradnio, jak powinno się zwracać do urzędnika piastującego urząd szefa (np. w przypadku ABW)? Panie Szefie? 

Nie polecam użycia wskazanej w pytaniu formy „Panie Szefie” – mogłaby być ona bowiem potraktowana jako ironiczna! Zwrot „Szefie” można także potraktować jako poufały. Zwyczajowo zwracamy się do osoby na stanowisku kierowniczym formą „Proszę Pana/Pani” lub używamy w obecności takiej osoby, rozmawiając z innym pracownikiem, zwrotu „Pan/i Kierownik”. Gdy ktoś piastuje wyższe stanowisko, np. Dyrektora, wypada użyć formy „Panie Dyrektorze/Pani Dyrektor”.

Agnieszka Wierzbicka

kolejność nazwy pełnionej funkcji i nazwiska

Dzień dobry,
moja wątpliwość dotyczy sposobu zapisu nazwiska łącznie z pełnioną funkcją. Na studiach uczono mnie, że najpierw nazwisko, potem tytuł (z wyjątkiem naukowych), ale podobno to błędne przekonanie. Czy np. najpierw Wojewoda Mazowiecki pan Jacek Kozłowski, czy pan Jacek Kozłowski, Wojewoda Mazowiecki, Mazowiecki Kurator Oświaty pani Dorota Sokołowska czy odwrotnie.
Będę wdzięczna za rozwianie wątpliwości.
Aneta Tarnowska 

Zgodnie ze zwyczajem w stylu oficjalnym i urzędowym (akty prawne, w tym rozporządzenia) utrwalił się szyk z nazwą pełnionej funkcji na pierwszym miejscu, np.: Prezydent miasta stołecznego Warszawy: Hanna Gronkiewicz-Waltz; Przewodniczący Rady Miejskiej w Wołominie: Leszek Czarzasty.

W opracowaniach poprawnościowych znajdujemy analogiczne przykłady: Nowy wojewoda, Anna Kaniewska, przyjmował interesantów tylko we wtorkiPrzedstawiam państwu dwóch wojewodów, panią Kowalską i panią Wiśniewską.  (Źródło: Słownik poprawnej polszczyzny, red. A. Markowski, PWN, Warszawa 2002. )

Beata Burska-Ratajczyk

Kolejność tytułu dzieła i nazwiska autora

Temat: Tytuł przed autorem książki
Proszę o odpowiedź na nurtujące mnie pytanie, a mianowicie, czy tytuł może być pisany przed autorem książki zważywszy na to, że nie został wyróżniony i napisany jest taką samą czcionką. Czy w pierwszej kolejności powinno się jednak uwzględnić autora. Upraszczając pytanie napisać „Adam Mickiewicz – wiersze”, czy „Wiersze – Adam Mickiewicz”?

Nie napisał Pan, gdzie ten tytuł i nazwisko ma być napisane, tzn. czy na pierwszej karcie w książce lub na grzbiecie książki, czy jako element większego tekstu. W dwóch pierwszych sytuacjach rzeczywiście panuje zwyczaj umieszczania najpierw (na stronie tytułowej wyżej, na grzbiecie książki niżej) imienia i nazwiska autora, a później tytułu. Jednak to tytuł powinien być najmocniej  wyróżniony graficznie (np. wielkością liter).  Natomiast w tekście kolejność tych elementów zależeć będzie od tego, co chcemy podkreślić, tzn. co stanowi już znany temat, a co jest dodawaną do tego tematu nową informacją, a zatem w tym przypadku kolejność może być różna.

Izabela Różycka

koperta obozowa czy kopertówka?

Witam,
w okresie stanu wojennego internowani tworzyli w obozach koperty ozdobione różnego typu stemplami, a nawet znaczkami.Te koperty różnie się dzisiaj określa, jedni nazywają je „kopertami obozowymi”, inni:”kopertówkami”. Które z tych określeń najlepiej stosować?
Będę wdzięczny za odpowiedź.
Z najlepszymi pozdrowieniami

Emil Mastej

Panie Emilu,
jest mi niezwykle trudno podać jednoznaczną odpowiedź na Pana pytanie, bowiem we wskazanym kontekście koperta obozowa i kopertówka używane są jako synonimy. Wyszukując strony, w których pojawiły się te nazwy zauważyłam, że są one używane równie często, równolegle. Tym samym nie można wskazać jednej z nich jako najtrafniejszej.
Pozdrawiam serdecznie
Agnieszka Wierzbicka

liczba głosek w wyrazie

Witam dziecko z przedszkola przyniosło prace . Ile słyszysz głosek w podanych wyrazach : kret, lis, jeż, sowa, motyl, sarna. Proszę o pomoc. pozdrawiam

Jak napisaliśmy na stronie głównej poradni, nie udzielamy pomocy w odrabianiu prac domowych na każdym poziomie edukacji, także przedszkolnym. Nauczyciel z całą pewnością wyjaśnił dzieciom, na czym polega to zadanie. A jest ono dosyć proste, ponieważ liczba liter i głosek jest we wszystkich tych wyrazach jednakowa.

Izabela Różycka

łacińskie Ƶ

Dzień dobry,
nurtuje mnie pewna kwestia. Spotykam się czasem w dokumentach urzędowych, na ich końcu, z wielkim „ż”, które jest jakby przekreśleniem pustej części strony (o ile można przekreślić coś, co nie zostało napisane), gdy tekst zajął np. tylko jej połowę. Takie samo „ż” zdarzało się widywać na sprawdzianach i kartkówkach w szkole. Stąd moje pytanie – co takie „ż” oznacza i dlaczego akurat „ż”?
Pozdrawiam,
Michał Kurek

Litera, o którą Pan pyta, pochodzi od łacińskiego Ƶ. Litera ta powstała poprzez dodanie poziomej kreski w środku litery Z i używana była jedynie w piśmie odręcznym. Jako że jest to w alfabecie ostatni znak (kończący alfabet), również w tekstach pisanych odręcznie (w tym urzędowych) użyty jest jako oznaczenie „zakończenia, zamknięcia” danego tekstu.

Agnieszka Wierzbicka

metafora a metonimia

Chciałbym spytać czy poniższe wyrazy to przykład metafor czy metonimii?

Koalicja apostatów, niewiernych i renegatów szyickich.

 

Metonimia to zastąpienie nazwy jakiegoś przedmiotu lub zjawiska nazwą innego, pozostającego z nim w pewnej obiektywnej zależności. Operacja metonimiczna może stwarzać metafory poetyckie. Zasadniczo jednak rozdziela się te dwa pojęcia: metafora opiera się na związkach podobieństwa, metonimia zaś na związkach przyległości. Jeżeli chodzi Panu o cytat z artykułu Serge’a Halimiego ,,Sztuka głupiej wojny”, to cudzysłów przy wyrazach ,,apostatów”, ,,niewiernych”, ,,renegatów szyickich” służył zaznaczeniu ironii. Cudzysłowu nie używamy do zaznaczania, że jakiegoś wyrazu użyliśmy w znaczeniu przenośnym.

Katarzyna Jachimowska

migawka

Szanowna Poradnio,
słowo „migawka” jest w województwie łódzkim powszechnie używane, jednak nie znają go mieszkańcy innych regionów Polski. Czy posługiwanie się  tym słowem jest poprawne i zgodne z normami języka polskiego?
Z wyrazami szacunku,
Agata Kopeć

Słowa takie jak migawka – bilet miesięczny, krańcówka – pętla tramwajowa, angielka – pieczywo pszenne, grysik – kasza manna, pyry – ziemniaki, mączka – cukier puder itp. to przykłady tzw. regionalizmów, czyli form językowych (wyrazów, cech wymowy, form gramatycznych lub konstrukcji składniowych) właściwych mowie mieszkańców (także wykształconych) pewnego regionu kraju. Większość z tych form jest typowa dla odmiany mówionej. Ich użycie jest zatem poprawne w tekstach o takim właśnie charakterze, oczywiście pod warunkiem, że mamy pewność, iż rozmówca zna, a więc zrozumie to słowo. W tekstach oficjalnych należałoby używać zamiast nich form ogólnopolskich.

Regionalizmy wywodzą się z dawnych form językowych, języków sąsiednich lub z dialektów. Ich zachowanie jest przejawem bogactwa i zróżnicowania języka oraz  odzwierciedleniem historii i kultury danego regionu.

Izabela Różycka

motosport czy motorsport, jako określenie Formuły 1?

Szanowni Państwo, która z form jest poprawna: motosport czy motorsport (chodzi o Formułę 1)?
Z poważaniem,
Joanna Jaworska

Wprawdzie wspomnianych przez Panią nazw nie ma w słownikach wyrazów obcych, ale posiłkując się oryginalną, angielską nazwą należałoby uznać za poprawną, w odniesieniu do Formuły 1, nazwę motorsport. Gdy zaś chodzi o określenie motosport, dotyczy ono wyścigów motocyklowych (np. motocrossu).

Agnieszka Wierzbicka

 

nadawanie imion dzieciom

Witam.
Zwracam się do państwa z następującym pytaniem: za tydzień rodzi mi się syn, wraz z mężem wybraliśmy dla niego imię take jak ma mąż Wojciech i chcemy wiedzieć, bo bardzo by nam na tym zależało czy jest możliwość zarejestrowania naszemu synowi drugiego imienia JUNIOR???,,,lub czy zwrot ten można dopisywać po pierwszym imieniu,bądź po nazwisku.
Z góry dziękuję i proszę o szybką odpowiedź.  

 

Szanowna Pani,
zasady nadawania imion reguluje ustawa Prawo o aktach stanu cywilnego (DzU 1986 nr 36 poz. 180), art. 50:

„1. Kierownik urzędu stanu cywilnego odmawia przyjęcia oświadczenia o wyborze dla dziecka więcej niż dwóch imion, imienia ośmieszającego, nieprzyzwoitego, w formie zdrobniałej oraz imienia niepozwalającego odróżnić płci dziecka.

2. Jeżeli przy sporządzaniu aktu urodzenia rodzice nie dokonali wyboru imienia (imion) dziecka, kierownik urzędu stanu cywilnego wpisuje do aktu urodzenia jedno z imion zwykle w kraju używanych, czyniąc o tym stosowną wzmiankę dodatkową.”

Dodatkowe zalecenia dla urzędów stanu cywilnego, uzupełniające te zapisy, stworzyła Rada Języka Polskiego. Nie ma w nich wzmianki o dodawaniu po imieniu określenia junior, które wskazywałoby na młodszego wiekiem członka rodziny. Odnosząc się do zaleceń RJP warto jednak zauważyć, że  słowo to jest wyrazem pospolitym, co dyskwalifikuje je jako drugie, oficjalne imię dziecka (pkt 2a).

Pozdrawiam
Agnieszka Wierzbicka

 

 

nagłówek listu

Pani z polskiego kazała nam napisać list a nie wiem jak go zaczonć.
Bartosz Potysz

Bartku,istnieje kilka sposobów rozpoczynania listów, wszystko zależy od tego, do kogo chciałbyś go skierować. Jeśli do kolegi, koleżanki czy młodszej osoby wystarczy użyć imienia: